Shymkent qalasynyń kásipkerlik jáne ındýstrıaldy-ınnovasııalyq damý basqarmasy basshysynyń orynbasary Ermek Turmanov 9 aıdyń qorytyndy esebin berdi. Qańtar-qyrkúıek aılarynda megapolıske 434,3 mlrd teńge ınvestısııa tartyldy. Onyń kólemi byltyrǵymen salystyrǵanda kóbirek. Bıyl qala ekonomıkasyna 721,7 mlrd teńge ınvestısııa quıylmaq.
О́ńdeý ónerkásibindegi kásiporyndar 672,3 mlrd teńgemen esepti merzimdi qorytyndylady. «Shymkent hımııalyq kompanııasy», «HILL Corporation» sekildi munaı-gaz-hımııalyq ónimder óndiretin kompanııalar 41,3 myń tonna ónim shyǵardy.
О́tken jylǵy málimet boıynsha orta, iri kásiporyndardyń 10,3% sıfrlyq tehnologııalardy paıdalanǵan. Bul jónindegi bıylǵy derek kelesi jyly belgili bolady. О́nerkásip salasy 764,3 mlrd teńgeniń zatyn jasady. Kórsetkish 101.5% ósken.
2023-2027 jyldar aralyǵynda júzege asyrylatyn quny 1,8 trln teńgeniń 275 ınvestısııalyq jobasynyń pýly jasaqtaldy. Sonyń esebinen 32 myńnan asa jumys orny ashylady.
Bıyl 128 mlrd teńgege 48 ınvestısııalyq joba iske asyrylady. 3 myńnan asa jańa jumys oryndary paıda bolady. Osy kúnge deıin 20 joba iske asty, sonyń nátıjesinde myńnan astam adam turaqty jumys tapty. Aldaǵy tórt jylda óńdeý ónerkásibinde 103 ınvestısııalyq jobany qolǵa alý josparda bar. Sol arqyly 10 myńnan asatyn jumys oryndary qurylady. Salaǵa jumsalatyn ınvestısııa 401,5 mlrd teńgege baǵalanyp otyr.
Megapolıste 5 ónerkásiptik aımaq bar. Olardyń aýmaǵy – 869 gektar. Búgingi tańda ındýstrıaldy aımaqtarda 273 kásiporyn shoǵyrlanǵan. Onda 8 myńnan asa adam eńbek etedi. Jobalardyń jalpy quny – 216 mlrd teńge. Alaıda ındýstrıaldy aımaqtarda iske asyrylatyn barlyq jobanyń sany – 337. Investısııalyq quny – 358 mlrd teńge.
Qalada 867 gektar aýmaqty alatyn 5 jańa ónerkásiptik alań qurylý ústinde. Ol jerde 371,5 mlrd teńgege 289 kásiporyn iske qosylatyn bolady. Máselen, «Juldyz» ındýstrıaldy aımaǵyna 51 joba tıesili. Aımaqtyń ınjenerlik-ınfraqurylymdyq jelileriniń qurylysy 65 paıyzǵa aıaqtaldy. «Bozaryq» ındýstrıaldy aımaǵynda 25 zaýyt iske kirisedi. Altaýynyń qujattary daıyndalyp, jer telimi rásimdelip jatyr. Keleshekte 1,5 myńnan astam adam osy aımaqtan jumys tabady. Bul óndiristik alań tamaq ónerkásibine arnalady. Osy kúnde shetelden ımporttalatyn biraz taýarlar osynda shyǵarylady. Qurylysy ázirge 30% ǵana salynǵan.
Saýda-logıstıkalyq ortalyǵynyń aýmaǵy qosymsha 136 gektarǵa keńeıtildi. Aımaqtyń ınjenerlik-ınfraquryldyq jelilerin júrgizý boıynsha tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizdemesi ázirlenip, memlekettik saraptamanyń oń qorytyndysy alyndy. Sondaı-aq gaz, temirjol tuıyǵyn tartý qujattary memlekettik saraptama qaraýyna qazan aıynyń sońynda jiberiledi. Ortalyqta 23 kásiporyn salynady. Kelesi jyly mamyrda «Koka-Kola Almaty Bottlers» JShS alkogolsiz sýsyndar óndirisin iske qosaıyn dep otyr. «Ońtústik» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵy da 175 gektarǵa ulǵaıady. Ol úshin qujattar salalyq mınıstrliktermen kelisip jatyr. Keńeıtilgen aýmaqta 40 kásiporyn boı kóteredi. Olardyń ınvestısııalyq quny – 150 mlrd teńge. 118 gektarǵa jaıǵasqan «Standard» jeke ındýstrııalyq aımaǵynyń I kezeńindegi qurylys jumystary 20%-ǵa bitti. Onda shaǵyn jáne orta bıznes ókilderi úshin jalǵa beriletin 25 óndiristik park ornalasatyn bolady.
Basqarma ókiliniń málimdeýinshe jalpy shaǵyn jáne orta kásipkerlikti memlekettik baǵdarlamalar aıasynda qoldaý úshin bıyl 19,7 mlrd teńge qarjy bólindi. 9 aıda 14,1 mlrd teńgege 3 591 azamatqa qoldaý kórsetildi.
«Kásipkerlikti damytý jónindegi 2021-2025 jyldarǵa arnalǵan ulttyq jobasy» sheńberinde megapolıske 18,5 mlrd teńge qarjy qarastyryldy. Bul qarajat bank nesıeleri boıynsha paıyzdyq mólsherlemeni sýbsıdııalaýǵa, bank nesıelerin ishinara kepildendirýge, memlekettik granttarǵa jumsalady. Granttyq konkýrs qarasha aıynda uıymdastyrylady.
Al «Kásipkerlikti damytý boıynsha 2021-2025 jyldarǵa arnalǵan «Isker qala» is-shara josparynyń qarjylandyrý kólemi osy jyly 1,4 mlrd teńgeni qurady. 257 jobaǵa qarjylaı qoldaý tapty. Onyń jalpy somasy – 674,9 mln teńge. Bul qarajat nesıe, sýbsıdııa retinde, óndiristik alańnyń jaldaý aqysyn óteý boıynsha jaratyldy.
Megapolıstiń bólshek saýdasy 120,7% ósken. Iаǵnı túsken tabys 573 mlrd teńgege jetip otyr. Jyl sońyna deıin 640,5 mlrd teńgege artatyn bolady. Mundaı boljam jańadan ashylatyn «Otau Mart», «Shymkent Mall», «Marııam», «Azat», «Murat» sekildi saýda, oıyn-saýyq ortalyqtaryna, avtokólik salondaryna, saýda núktelerine qarap, bazarlardyń jańǵyrtylýyn negizge alyp jasalyp otyr. 9 aıda bólshek saýdamen birge kóterme saýdanyń da kólemi artqan. Naqty paıda 1019 mlrd teńgeni qurady.
Maqala basyndaǵy máselege oralsaq, Shymkent osy kúnde dotasııaly aımaqtan donorlyqqa ótý úshin birte-birte josparyn iske asyryp keledi. Máselen bastapqy kezde shaǵyn jáne orta bıznes úlesin arttyrý kózdelgen bolatyn. Sol meje oryndalyp, megapolıstiń ishki jalpy óniminiń 50 % jetti. Al qalanyń ishki jalpy ónimi 3 trln teńge. Demek, shaǵyn jáne orta bıznes 1,5 trln teńgeniń ónimin shyǵaryp otyr. Qalanyń bıýdjeti shamamen 450 mlrd teńgege jýyqtaıdy. Byltyr bıýdjetke túsken salyqtyq túsimder 280 mlrd teńge kóleminde bolǵan. Basqarma ókili Ermek Turmanovtyń aıtýynsha dál osy salyqtyq túsimniń bıýdjet qarajatynan az bolýy shahardyń dotasııaly óńir deńgeıinde qalýynyń birden-bir sebebi eken. Degenmen respýblıkanyń ortaq qazynasyn toltyrýǵa qalanyń áleýeti jetedi. Ol úshin mamannyń pikirinshe salyqtyq qosymsha kiris kózderin arttyrý qajet. Bul talapty oryndaý úshin memleket birinshi kezekte kóleńkeli ekonomıkamen kúresýge mindetti. Sonyń saldarynan bıýdjet mıllıondaǵan teńgeniń salyqtyq túsimderinen aıyrylyp jatyr. Tipti basqarma ókiliniń sózine qaraǵanda ashyq túrde jumys istep jatqan kásiporyndardyń ózi salyqtaryn jarytyp tólemeıtin kórinedi. Eger kóleńkeli bıznes joıylsa, salyqtyq túsimder óz mólsherinde túsip tursa, sonymen birge, josparlanyp jatqan barlyq ınvestısııalyq joba júzege assa, Shymkent sózsiz dotasııalyqtan donorlyq óńirge shyǵady. Bul – mamannyń pikiri.
