Egemendik – basty qundylyǵymyz

– Bul – qazaqtyń memlekettilik dástúri qaıta jańǵyrǵan tarıhı kún. Kók túrikter dáýirinen, Altyn Orda, Qazaq handyǵy zamanynan kele jatqan eldigimiz tamyryn tapqan kún. Bul – Alash arystarynyń azattyq jolyndaǵy arpalysy aqtalǵan kún. Halqymyzda «Egemen bolmaı, el bolmas» degen sóz bar. Osydan 33 jyl buryn tarıhı ádildik ornady. Qazaqstannyń Memlekettik egemendigi týraly deklarasııa qabyldandy. Osy mańyzdy qujat jurtymyzdyń azattyq alýyna jol ashty. Aqjoltaı qujat jurtymyzdyń talap-tilegine saı jazyldy, otanshyl azamattardyń aqyl-parasatynyń arqasynda qabyldandy. Olardyń syn saǵattaǵy batyldyǵyn naǵyz erlik dep baǵalaýǵa bolady. Biz qazir Ádiletti Qazaqstandy quryp jatyrmyz. Sondyqtan ótken zamannyń qaıratkerlerine, olardyń eńbegine laıyqty, ádiletti baǵa berip otyr­ýymyz kerek, – dedi Memleket basshysy.

Qasym-Jomart Toqaev elimizdiń jetistikteri týraly aıta kele, adam kapıtalyn jaqsartýǵa baǵyttalǵan oń ózgeristerge nazar aýdardy.

– Kóp uzamaı halqymyzdyń sany 20 mıllıonǵa jetedi. Bul elimizdiń turaqty damýynyń aıqyn kórinisi deýge bolady. Bir sózben aıtqanda, azamattarymyz óz urpaǵynyń jarqyn bolashaǵyna jáne elimizdiń erteńine senimmen qaraıdy. «Ulttyq qor – balalarǵa» bastamasyn júzege asyrý úshin tıisti zań qabyldandy. Nebári eki aıdan keıin balalarymyzdyń esepshotyna qarjy túse bastaıdy, – dedi Memleket basshysy.

Prezıdent aımaqtardy jan-jaqty damytý máselesin memlekettik saıasattaǵy mańyzdy baǵyttyń biri retinde atap ótti.

– «Qýatty aımaqtar – qýatty memleket» degenimiz – jalań uran emes. Bul – Ádiletti Qazaq­standy qurýǵa qajetti eń basty qaǵıdat. Biz byl­tyr elimizdiń ákimshilik-aýmaqtyq qury­lymy­na birqatar ózgeris engizdik. Sol arqyly keıbir oblystyń damýyna tyń serpin berdik. Meniń tapsyrmammen aýyl-aımaqty damytý tujyrym­damasy qabyldandy. Bul qujattyń mán-mańyzy zor. Aımaqtarda áleýmettik, ınjenerlik jáne kólik ınfraqurylymyn qurý – basty mindet. «Aýylda densaýlyq saqtaýdy jańǵyrtý» ult­tyq jo­basy bastaldy. Osy jobanyń aıasynda 655 ambý­latorııa jáne feldsherlik-akýsherlik ny­san salynady, qural-jabdyqpen tolyq qamtama­syz etiledi. Buǵan qosa 20 aýdanaralyq kópbeıindi emhana ashylady, al 12 emhana zaman talabyna saı jańarady. Iаǵnı tórt mıllıonnan astam aýyl azamatyna sapaly dárigerlik qyzmet kórsetiledi. Elimizde «Jaıly mektep» jobasy qolǵa alyndy. 2026 jylǵa deıin barlyq aımaqta júzdegen jańa mektep boı kóteredi. Aýyldarda 100 sport ortalyǵy ashylady. Sondaı-aq 650 mádenıet oshaǵy salynady jáne jóndeledi, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Prezıdent Qazaqstannyń «eldiń ishinde de, aınalasynda da beıbitshilik», «ár alýandyq arqyly – birlikke» degen qaǵıdattardy árdaıym berik usta­natynyn málimdedi. Onyń aıtýynsha, Qazaqstannyń aldynda buryn-soń­dy bolmaǵan jańa syn-qaterler tur. Osy kúrdeli kezeńde memleketimizdiń ornyq­ty damýy óte mańyzdy. Biz bolashaqqa senimmen qaraǵan birtutas Qazaq elin kúlli álemge tanytýymyz kerek.

– Egemendikke qol jetkizý ońaı emes, al ony saqtap turý tipti qıyn. Shyn máninde, Táýelsizdik – bárinen qymbat. Táýelsizdikti saqtaý, bul, eń aldy­men, tutas ulttyń jaýapkershiligi. Biz ege­mendikti tynymsyz eńbekpen, myzǵymas birlikpen kún saıyn qorǵaýymyz kerek. Eń bastysy, elimizdegi turaqtylyqty saqtaýymyz qajet. Sebebi tynyshtyq bolmasa, basqanyń bári beker. Álemdegi ahýaldyń qandaı kúrdeli ekenin kórip otyrsyzdar. Bedeldi halyqaralyq sarapshylar Qazaqstandy beıbitshiliktiń besigi dep ataıdy. Qazir biz aımaqtyń mádenı-rýhanı ortalyǵyna aınaldyq. Bıyl sheteldiń óner ujymdary elimizde 200-den asa mádenı is-shara ótkizdi. Bul – turaqtylyqtyń, tynyshtyqtyń aıqyn kórinisi. Muny basqalarǵa úlgi-ónege deý­ge bolady. Al turaqsyzdyq jaılaǵan elge eshkim umtyla qoımasy anyq. Beıbitshilik – bizdiń basty baılyǵymyz. Onyń qadirine jetip, baǵalaı bilý – bárimizge ortaq paryz. Muny elimizdiń árbir azamaty, ásirese óskeleń urpaq tereń túsinýi qajet, – dedi Memleket basshysy.

Prezıdent «Adal azamat» uǵymyna aıryqsha toqtalyp, jastardy qundy­lyqtardy baǵalaýǵa shaqyrdy.

– Elimizde júzege asyrylyp jatqan árbir bastama, eń aldymen, sizderge arna­lady. Qazirgi reformalardyń ıgili­gin kóretin de, eldik isterdi jalǵas­tyra­tyn da – sizder. Búgingi jastardy Qazaqstannyń kelbeti deýge bolady. Shyn máninde, kez kelgen memleketti turǵyndaryna qarap baǵalaıdy. Iаǵnı bizdiń qandaı el bolarymyz óskeleń urpaqqa baılanysty. Sondyqtan jas­tarymyz otanshyl, bilimpaz, eńbekqor, únemshil, ádil ári janashyr bolýy qajet. Jastar sportpen, deneshynyqtyrýmen aınalysýy kerek. Men muny únemi aıtyp júrmin. Osy qundylyqtardy barynsha nasıhattap, taratý qajet. Sonda jeke adamnyń qasıeti tutas ulttyń qasıetine aınalady. Jastar kez kelgen ózgeriske beıim bolady. Ár nárseni boıyna tez sińiredi. Men siz­derdi jaqsydan úırenýge, jamannan jı­renýge shaqyramyn. Uly Abaı aıt­qan bes nárseden qashyq, bes nársege asyq bolyńyzdar. Sizder dáriptegen qundylyqtar qoǵamda tez ornyǵady. Sizder qoldaǵan ózgerister jyldam júzege asady. Bárimizdiń tilegimiz – bir, bul – qoǵamymyzda jappaı ádilettik ornatý. Endeshe, maqsatymyzǵa birge jeteıik, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Prezıdent memlekettilik tuǵyryn nyǵaıta túsý úshin zań ústemdigin ornyqtyrý óte mańyzdy dep sanaıdy. Memleket basshysynyń aıtýynsha, Ádiletti Qazaqstandy qurý úshin quqyqtyq mádenıetti damytý qajet.

– Zańsyzdyq, tártipsizdik, mádenıet­sizdik eldi jarǵa jyǵady. Mundaı jaǵymsyz úrdisterge búkil qoǵam bolyp qarsy turýymyz kerek. Al tártipke baǵynǵan qoǵam órkenıetti bolady. Bul – zańdylyq. Ár azamat elimizdiń zańyn qurmettese, bereke-birlik te, baqýatty turmys ta bolady. Iаǵnı zań tolyǵymen oryndalsa, tórt qubylamyz túgel bolmaq, – dedi Memleket basshysy.

Sondaı-aq Memleket basshysy elimizde keıingi eki jyl ishinde iske asyrylyp jatqan reformalarǵa toqtalyp, onyń qoǵam sanasyn ózgertýge yqpaly týraly aıtty.

– Biz birtindep qoǵamdy ózgertý jáne demokratııa qaǵıdattaryn engizý jolynan aınymaımyz. Álemde saıası jáne ekonomıkalyq ahýal quby­lyp turǵan zamanda zań jáne quqyq ústem­digin qamtamasyz etý óte mańyz­dy. Eki jylǵa da jetpeıtin az ýaqytta elimizde iske asyrylǵan reformalar halyqtyń saıası sana-sezimin edáýir ózgertti. Endi jurtymyz memleketti basqarýdyń burynǵy tásilin qaıtarýǵa jol bermeıtinine senimim mol. Reformalardan keıin ótkenge qaıta oralmaımyz. О́zgerister áli jalǵasady jáne memleketimizdiń sıpatyn tolyq ózgertedi. Biraq biz reformany júzege asyrǵanda, eń aldymen, ishki saıası turaqtylyqtyń mańyzdylyǵyn esten shyǵarmaýymyz kerek. Áıtpese, Qazaqstannyń memlekettiligine zor qaýip-qater tónýi jáne onyń saldary ult bolashaǵy úshin óte aýyr bolýy múmkin. Sondyqtan men árbir azamat zań men tártipti saqtaýy kerek dep únemi aıtyp júrmin. Biz sózben de, ispen de qoǵamdy ortaq maqsatqa jumyldyrýǵa jáne jalpyulttyq birlikti nyǵaıta berýge tıispiz. Halqymyz azat el bolyp, myqty ári ádiletti memleket qurý týraly armanyn bereke-birliginiń arqasynda ǵasyrlar tezinen aman alyp shyǵyp, aqıqatqa aınaldyrdy. Búginde bizdiń memlekettiligimiz qarqyndy damyǵan egemen respýblıkanyń órkenıetti ári quqyqtyq sıpatyna ıe boldy, – dedi Prezıdent.

Prezıdent sózin qorytyndylaı kele, elimizdiń damýyna eleýli úles qosqan bir top azamatqa joǵary memlekettik nagradalar, syılyqtar men ataqtar tabys etti.

– Táýelsiz eldiń tabysyn arttyrýǵa azamattarymyz mańdaı terimen úles qosyp júr. Shyn máninde, tabandy eńbek zor tabysqa jetkizedi. Barlyq salany, ásirese óndiristi bilikti mamandar damytady. Sondyqtan biz bir el bolyp qoǵam­da eńbekqorlyqty dáripteımiz. Adal eńbek pen jaýapkershilik jańa qoǵamdyq etıkanyń ózegi bolýy kerek. «Eńbegine qaraı – qurmeti» degen. Eńbegimen daralanyp, kópshiliktiń qur­metine ıe bolǵan azamattyń biri – kór­nekti memleket jáne qoǵam qaırat­keri Baqtyqoja Izmuhambetov. Ol munaı-gaz salasynda, óndiriste jáne memlekettik qyzmette uzaq jyl boıy tabysty jumys istedi. Onyń ómir joly óskeleń urpaqqa ónege bolary sózsiz. Búgin men elimizge orasan zor eńbek sińirgen qaıratker Baqtyqoja Salahatdınulyna «Qazaqstannyń Eńbek Eri» ataǵyn berý týraly sheshim qabyldadym, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Sonymen qatar Prezıdent basqa da salada, sonyń ishinde aýyl sharýashy­lyǵynda ónimdi eńbek etip júrgen azamattar týraly aıta kele, osyndaı naǵyz eńbek adamynyń biri retinde Syr eliniń azamaty Imamzada Shaǵyrtaevtyń esimin atady. «Onyń aýyly da, sharýasy da kópshilikke úlgi bolyp otyr. Tabysqa jetken árbir jan óz aýylyna dál osylaı qamqor bolsa, nur ústine nur bolar edi. Aımaqty damytýǵa orasan zor úles qosqan Imamzada Qýanyshbaıuly búgin «Qazaqstannyń Eńbek Eri» ataǵyna ıe boldy», dedi Memleket basshysy.

Prezıdent elimizdiń damýyna eleýli úlesin qosyp júrgen eńbek adam­darynyń qatarynda ustazdar qaýymy­nyń orny erekshe ekenin aıtty. Búgingi zaman bilimniń dáýiri bolǵandyqtan, sondyqtan bilimpazdyq eń basty qasıettiń birine aınalýǵa tıis ekenin tilge tıek etken Memleket basshysy: «Muǵalimniń mártebesin kóterip, jaǵdaıyn jaqsartý óte mańyzdy. Astanada ótken Ustazdar sezinde bul máselege arnaıy toqtaldym. О́ıtkeni ustazdar qaýymy ulttyń jańa sapasyn qalyptastyrady. Muǵalim bolyp, urpaq tárbıeleý – qasıetti mıssııa. Elimizde myńdaǵan adam osy mindetin adal atqaryp júr. Olar kúndelikti eńbegimen Qazaqstandy damytýǵa zor úles qosyp jatyr. Sol sebepti muǵalimderdiń qoǵamdaǵy orny erekshe bolýǵa tıis. Ustazǵa barlyq jerde qurmet kórsetilýi kerek. Birneshe jyl buryn meniń tapsyrmammen «Qazaqstannyń eńbek sińirgen ustazy» ataǵy belgilendi. Jaqynda bir top pedagogti ózim arnaıy marapattadym. Osy ıgi úrdis búgin de jalǵasyn tappaq» dep, elý jyl boıy urpaqqa bilim men tárbıeni qatar berip kele jatqan Semeı qalasyndaǵy №7 mektep-lıseıdiń matematıka páni muǵalimi Alma Shúkejanovany «Qazaqstannyń Eńbek Eri» ataǵymen marapattaý týraly sheshim qabyldaǵanyn jetkizdi.

Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń bastamasymen bıyl «Qazaqstannyń Halyq jazýshysy» jáne «Qazaqstannyń Halyq ártisi» ataqtary qaıtadan berile bastady.

– Ulttyń rýhanııatyn damytyp, rýhyn kóterýge qalamgerlerimiz erekshe yqpal etedi. Buǵan deıin «Qazaqstannyń Halyq jazýshysy» ataǵyn qaıtarý týraly bastama kóterildi. Men Túrkistanda ótken Ulttyq quryltaıdyń otyrysynda osy usynysqa qoldaý bildirdim. Qurmetti ataq shırek ǵasyrdan soń jazýshylarymyzǵa qaıta berile bas­tady. Tól ádebıetimizdi damytýǵa zor úles qosqan bir top kórnekti qalamger búgin «Qazaqstannyń Halyq jazýshysy» atandy.

Meniń tapsyrmammen «Qazaqstannyń Halyq ártisi» ataǵy da qaıtaryldy. Bul ataq burynǵydaı teatr, kıno, mýzyka jáne taǵy basqa óner salasynyń elimizge tanymal tarlandaryna beriledi, – dedi Prezıdent. Sondaı-aq ol bıyl kóktemde ótken Qazaqstan halqy Assambleıasynyń HHHII sessııasynda el birligin jáne qoǵamdyq kelisimdi nyǵaıtýǵa úles qosqan azamattardy arnaýly «El birligi» ordeni­men marapattaý týraly  tapsyrma bergenin atap ótti.

– Memleket elimizdiń ǵylym salasyn damytýǵa, ǵalymdarymyzdyń jetistikteri men eńbegin baǵalaýǵa aıryqsha mán beredi. Bıyl Ál-Farabı atyndaǵy ǵylym men tehnıka sala­syndaǵy memlekettik syılyq Qazaq­stannyń Ulttyq ıadrolyq ortalyǵynyń ǵalymdar ujymyna berildi. Ortalyq atom-energetıkasy salasynda teńdessiz zertteýler júrgizip, álemdik deńgeıdegi ozyq ázirlemeler jasady.

Qaýip-qaterden qaımyqpaı, ózgeniń ómirin qutqarý – naǵyz erlik. Mundaı adamdar shynaıy qurmetke laıyq. Búgin osyndaı birneshe azamatty marapattaımyn. Jalpy, elimizdiń damýyna ár aımaqtyń turǵyndary, ár salanyń mamandary zor úles qosyp júr. Biz olarǵa árdaıym qurmet kórsetemiz. Memlekettik marapatty, eń aldymen, halyqtyń alǵysy dep túsingen jón. Shyn máninde, týǵan eldiń yqylasynan artyq eshteńe joq. Endeshe, jurttyń rızashylyǵyn alyp, tabysty eńbek ete berińizder! – dedi Prezıdent.

Saltanatty jıynnan keıin Prezı­dent Qasym-Jomart Toqaev Respýb­lıka kúnine arnalǵan konsertti tamashala­dy. Me­rekelik is-shara «Astana Opera» teat­ryn­­da ótti.

Konsertte Álibek Dinishev, Roza Rymbaeva, Maıra Muhamedqyzy, Aıgúl Úlkenbaeva, Dımash Qudaıbergen, basqa da belgili mádenıet qaıratkerleri, sondaı-aq horeografııalyq toptar men sımfonııalyq orkestr óner kórsetti.