Alqaly jıynnyń álqısasy Qazaqstan Ulttyq jaratylystaný ǵylymdary akademııasy vıse-prezıdenti, akademık Erenǵaıyp Omarovtyń mereıtoıyna oraı jyly lebizdermen bastaldy.
«Bilim berý isiniń qurmetti qyzmetkeri, professor Erenǵaıyp Sálipulynyń aty atalǵanda el táýelsizdigimen birge túlegen tuńǵysh «Qaınar» ýnıversıteti jáne Qazaq órkenıeti men tarıhy ınstıtýtynyń qurylǵany eske túsedi. Oqý oryndaryn ashýdaǵy maqsaty da qazaq órkenıetiniń ózindik erekshelikteri men onyń kóshpeli, Qytaı, Islam, Eýropa sııaqty basqa álemdik órkenıetpen baılanysyn anyqtaýǵa negizdelip, qazaq halqynyń kónedegi, orta zamandaǵy, jańa zamandaǵy damý úrdisteri men qazirgi kezdegi ahýalyn aıqyndaýǵa jol ashty. Ol halqymyzda óte baı órkenıet bolǵanyn, ertedegi qazaqtardyń keme jasaǵanyn ǵylymı turǵydan dáıektep, qazaq órkenıetiniń – kóshpeli, qalalyq, ózendik, áskerı, eginshilik, dala órkenıetteri bolyp bólinetinin ǵylymı eńbekterine arqaý etti. Ǵalymnyń «Qazaq órkenıetiniń negizi», «Attıla. О́rkenıettik róli», «Qazaq órkenıetiniń qysqasha tarıhy», «The Kazakh Civilization and History», «Portretter: Gerodottan Gýmboldtqa deıin: syrttaı kózqaras» sııaqty monografııalyq eńbekteri búginde elimiz ǵana emes, shetelderdegi ǵylymı ortaǵa jaqsy tanys. Al ǵalymnyń jaratylystaný jáne qoǵamdyq ǵylymdardyń damýyna úles qosyp kele jatqany shyǵarmashylyq sheńberi keń, tańdaǵan salalary san alýan bolyp keletininiń dáleli» dep atap ótti jıyn moderatory, UǴA akademıgi Kárimbek Qurmanálıev.
Erenǵaıyp Omarov «Qazaq órkenıeti» tujyrymdamasynyń keń aýqymdylyǵyna qatysty sońǵy jıyrma jyl ishinde baıandamalar jasap, sonyń negizinde derekti fılmderdiń, zertteý eńbekterdiń jazylýyna da yqpal etti. Osy oraıda kóshpeliler mádenıetiniń qazirgi zamanǵa deıin jetip, dástúriniń, tárbıelik mańyzynyń saqtalýy turǵysyndaǵy eńbekterge súıengen Eýropa ǵalymdary Delez jáne Gvattarı kóshpeliler teorııasyn damytyp, ǵylymǵa nomadologııa teorııasyn engizgen. Olar zertteýlerinde qazaq kóshpelileri óz jolynda unaǵan jerlerge belgi qoıyp, báıterek otyrǵyzyp, qala salǵandyǵyn, dala órkenıetin qalalyq mádenıetpen biriktirgendigine zer salady.
Erenǵaıyp Omarov tarıhshy retinde Uly Jibek jolymen, Túrkııanyń Ystanbul qalasynan bastap Beıjińge deıingi aralyqty tolyqtaı júrip ótti. Osy jolda ózge elderdiń órkenıetin jáne mádenıetin qosa zerttedi. Ǵalym ǵylymı izdenisteriniń nátıjesinde Portýgalııanyń astanasy Lıssabon qalasyndaǵy geografııalyq qoǵamnyń tolyq músheligine ótken. Osy oraıda ol: «Lıssabon geografııalyq qoǵamynyń muraǵatynan tabylǵan Ejelgi Qazaqstan terrıtorııasy belgilengen kóne kartalar, munymen qosa Ortalyq arheologııalyq murajaıynda turǵan balbal tastarda beınelengen qazaq oıýy men kıiz úı kózge ottaı basylady. Balbaldar Eýrazııanyń barlyq aımaqtarynda kezdesetin balbaldardan aýmaıdy. Sáýlet úlgilerindegi beınelerdiń túr-tulǵasy aıqyn jáne azııalyqtarǵa uqsaıdy, al kıimderindegi oıýlar dál qazaqtardikindeı. Onda qazaq oıýlary men kıiz úı keregeleri beınelengen. Portýgalııanyń soltústiginen tabylǵan sáýlet úlgileri bizdiń zamanymyzǵa deıingi I-II ǵasyrlarǵa tıesili» deıdi.
Qazirgi kezde uıym qyzmetkerleri Lýıs Aıres Varros jáne hatshy Anıl Samartpen aldaǵy ýaqytta osy baǵyttaǵy ortaq ǵylymı izdenisterin jalǵastyrýdy nıet etip otyrǵan Erenǵaıyp Sálipuly «Ertedegi úndi-saq mádenı-órkenıetti yqpaldastyǵy» degen shartty ataýy bar kitaptyń baspaǵa daıyndalyp jatqanynan habardar etti.
Jıyn barysynda UǴA akademıkteri B.Kómekov, B.Káribaev, UǴA korrespondent-músheleri R.Ábsattarov, Z.Qabyldınov, Qyrǵyzstan UǴA akademıgi A.Aıdaralıev, О́.Jánibekov atyndaǵy Ońtústik Qazaqstan pedagogıka ýnıversıtetiniń rektory G.Súgirbaeva, Sedımes ınstıtýtynyń doktory Claude Albagli, Redıng ýnıversıtetiniń professory Elena Kalıýjnova, Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııa ókili Mursal-Nábı Tuıaqbaev, Tsukuba ýnıversıtetiniń professory Ninomiya Takashi, tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor K.Hafızova, fılosofııa ǵylymdarynyń doktory, professor S.Nurmuratov, ózge de ǵalymdar qazaq órkenıetin álemge tanytyp, óskeleń urpaqqa nasıhattaý jolynda aıanbaı eńbek etip kele jatqan ǵalymnyń ıgi isterine, jarqyn jobalaryna sáttilik tiledi.
Jıyn sońynda ǵalymnyń monografııalary Ulttyq kitaphana qoryna berildi.
ALMATY
