Qatań talap qaryzǵa shekteý bola ma?

Halyqtyń shekten tys nesıelený problemasy jýyrda Parlamentte qyzý talqylanyp, depýtat­tar men Qarjy nary­ǵyn retteý jáne damytý agent­tigi tutyný qaryzdaryn berý jó­nindegi talaptardy qatań­da­tý qajet dep túıgen bolatyn. О́z kezeginde Qazaqstan qar­jygerler qaýymdastyǵy basshysy Elena Bahmýtova qa­ryzdyń osy túrleri boıyn­sha aǵymdaǵy soma eldiń qar­jy­lyq turaqtylyǵyna qaýip tón­dirmeıtinin, sondaı-aq mem­lekettik organdar men qar­jy ınstıtýttary tabysy az qaryz alýshylardyń bo­rysh­tyq júktemesin shekteýge kúsh salýy kerektigin aıtty. Iаǵnı bul máselede qatań­da­tý sharalary 90 kúnnen astam merzimi ótken qaryz alý­­shylarǵa tutynýshylyq nesıe­ler berýge tyıym salýǵa, sondaı-aq adal qaryz alý­shy­larǵa áser etpesten tabysy tómen qaryz alýshylar úshin shekteýlerge jáne olar úshin qarjy resýrstarynyń qol­jetimdiligin qysqartýǵa qa­tysty bolýy kerek. Bul pikirdi «Halyk Finance» sarapshylary da negizdi dep sanaıdy. Ekonomıkany nesıeleýdiń mańyzdy segmentine toqtala kele, olar: «Kollektorlyq agent­tikterge problemalyq qa­ryz­dardy satýǵa tolyq tyıym salý jónindegi aıtylǵan bas­tama halyqty nesıelendirý máselesin birjaqty sheshpeıdi. Sonymen qatar mundaı shara qarjy naryǵyna keri áser berýi múmkin. О́ıtkeni kollektorlar ınstıtýty mańyzdy fýnksııany oryndap, nesıelerdi qaıta qurylymdaýǵa jáne bank­ter men mıkroqarjy uıymdarynyń (MQU) nesıelik qor­jynyn jaqsartýǵa kómek­tesedi», dep pikir bildiredi.

Problemalyq qaryzdardy kol­lektorlyq agenttikterge satý múmkindigin joıý bul qyz­mettiń kóbine osy salada ar­naıy bilimi men saraptamasy joq kredıtorlardyń ózderine – bankter men MQU-ǵa ótýine ákeledi. Qarjy sa­rap­shylarynyń aıtýynsha, jurtshylyq arasynda kol­lektorlar ınstıtýtyna kú­mán­men qaraý beleń alǵan. Al shyn máninde bul – túrli tıimdi joǵary tehnologııalyq qu­ral­dar­dy qoldanatyn ózin­dik bet-baǵdary bar sala. Sonymen qatar kollektorlyq qyzmetke qatysty zańda olardyń jumy­sy­nyń qolaısyz ádisterin joqqa shyǵaratyn naqty erejeler belgilengen. Oǵan qosa, QNRDA-da memlekettik tir­keý­den ótken jáne bilik­tilik talaptaryna sáıkes keletin kompanııalar ǵana kollektorlyq qyzmetpen aınalysa alady.

Sol sekildi «Halyk Finance» sarap­shylary tutynýshylyq kre­dıttiń eń joǵary soma­sy­nyń shegin engizý jónindegi sharany tıimsiz dep sanaıdy. Olardyń dereginshe jalpy dınamıka jeke maqsattar úshin nesıeniń ortasha mólsheriniń tómendeýin kórsetedi. Kózdelip otyrǵan shara nesıelik tarıhy oń, uqypty azamattardyń qarjylyq resýrstardy alý múm­kindigin shekteıdi. Sony­men qatar QNRDA MQU-nyń jarǵylyq kapıtalyna qo­ıylatyn talaptardy qa­tańdatý boıynsha jumys júr­gi­zilýde. Onyń mólsheri bir­tindep ulǵaıýda jáne kelesi jyl­dan bastap keminde 200 mln teńgeni quraýǵa tıis. Bul rette MQU ‒ salymshylardyń aq­­shasyn qorǵaý úshin ádet­­te prýdensıaldyq nor­matıvter qoldanylatyn de­po­zıtarlyq ınstıtýt emes. Iаǵnı MQU beretin nesıeler bankterdegideı depozıttermen qorlandyrylmaıdy. Son­dyqtan olardyń kapıtalyna qoıylatyn talaptar­dy qatańdatý mıkrokredıt­teý naryǵynyń damýyna ke­der­gi keltiretin artyq júk­teme sııaqty. MQU-ny retteý tu­tyný­shylardyń (qaryz alý­shy­lardyń) quqyqtaryn qor­ǵaý bóliginde ǵana shoǵyr­la­nýǵa tıis.

Tyńdaý kezinde kóterilgen onlaın-kredıtorlardyń qa­ryz­daryna qatysty shekteý­ler engizý máselesine toq­talǵan sarapshylar, onlaın nesıe berýshiler ‒ tuty­ný­shylyq nesıeleýmen aınalysatyn fınteh-kompanııalar ekenin eske salady. Bul jaǵdaıda qaryz alýshy men qaryz berýshi arasyndaǵy barlyq qatynas ınternet arqyly júzege asyrylady. Onlaın-nesıe berýshiler qar­jy­lyq qyzmetterdi usyný tásilderine aıtarlyqtaı áser etedi. Tıisinshe, olardyń jeke normatıvtik-quqyqtyq ba­zasy bolýy kerek. Sonymen birge olar MQU retinde qaras­ty­ryl­maý­ǵa tıis. Sáı­kesinshe, negizgi ba­ǵyty ‒ mıkro jáne shaǵyn bıznesti nesıeleý bolǵany durys. Resimdeýdiń ońaı qol­je­timdiligi men keń taralýy­na baılanysty etek alǵan tu­tynýshylyq qaryzdardy bol­dyrmaý úshin nesıe berý talaptaryn qatańdatý usynylyp otyr. Qaryz alýshylarǵa qo­ıy­latyn talaptar kredıttik ınstıtýttardyń skorıngtik júıelerin jetildirý jáne qolda bar kiristerdi muqııat tekserý arqyly arttyrylýǵa tıis. Buǵan qosa, halyqtyń qarjylyq saýattylyǵyn, kredıt berý sharttarynyń ashyqtyǵy men aıqyndyǵyn arttyrý, sondaı-aq bankter men MQU tarapynan tuty­ný­shylyq kepilsiz qaryz­dar berý boıynsha agressıvti jar­namany retteý jónindegi ju­mys­tardy jalǵastyrý qajet. Munyń bári áleýetti qaryz alýshylardyń neǵurlym teń­destirilgen sheshimine yq­pal etedi.