Úkimet ınvestorlarǵa jaýapkershilikti kúsheıtedi

Eń aldymen Álıhan Ashanuly Úki­mettiń jáne jeke óziniń atynan qaza tap­qandardyń týystary men jaqyndaryna qaıǵyra kóńil aıtty. Budan keıin mınıstrler kabınetiniń músheleri marqum bolǵan kenshilerdi bir mınýt únsizdikpen eske aldy.

«Barlyq zardap shekkenderdiń tezirek saýyǵyp ketýin tileımin. Densaýlyq saq­taý mınıstrligi emdelip jatqan árbir kenshiniń jaǵdaıyn baqylaýda usta­syn. Qaza tapqandardyń otbasylaryna qajetti kómek kórsetilip jatyr. Mem­leket basshysy tıisti tapsyrmalar berdi», dedi Premer-mınıstr.

Kompanııamen ınvestısııalyq yntymaqtastyq toqtaıdy

Tótenshe jaǵdaılar mınıstri Syrym Sháriphanov málim etkendeı, 28 qazanǵa qaraǵan túni Kostenko shah­ta­synda 700 metr tereńdikte órt shy­ǵyp, odan keıin metan-aýa qospasy ja­rylǵan. Oqıǵa ornyna dereý Kásibı áskerı­lendirilgen avarııalyq-qutqarý qyzmetteriniń respýblıkalyq ortalyq shtaby Qaraǵandy fılıalynyń kúshteri jumyldyryldy.

Apat kezinde aýysymda 252 kenshi bolǵan. Onyń 5-eýin qutqarý qyzmetiniń kúshteri izdep taýyp, jer betine shyǵardy. Al 200-den astam adam jer ústine óz betinshe kóterilgen. Izdestirý-qutqarý jumystary kezinde 45 kenshiniń denesi jáne taǵy bir adamnyń dene bólshekteri tabylǵan.

Otyrysta izdeý jumystary elektr qýa­tynyń bolmaýy men taý-ken qazba­lary­nyń tereńdigi jáne mehanızmderdiń buzylýy saldarynan qıyndaǵany aıtyldy. Onda jekelegen sý basqan qazba oryndaryna jetý qıyn bolǵan. Qazirgi tańda ashyq órt oshaqtary joq, gaz jaǵdaıy qalypty. Shahta qyzmetin qalpyna keltirý úshin taý-ken qazbalaryn zertteý jáne jekelegen ýchas­kelerde sý sorý jumystary júrgizilip jatyr eken.

Apat sebepterin tekserý sheńberinde Úkimettik komıssııa músheleri shahtaǵa túsken. Osy tekserýde anyqtalǵan­daı, taý-ken qazbalaryndaǵy shahta jabdyqtary jyljyp ketken, 15-ten astam oqshaýlaǵysh bógetter men jeldetý qondyrǵylary qıraǵan. Tergeý­ge Qazaqstannyń, jaqyn jáne alys shetelderdiń saraptamalyq uıymdary tartylyp jatyr.

Premer-mınıstr Memleket basshysynyń Kostenko shahtasynda kenshilerdiń qaza bolýyna baılanysty tergeý jumystaryn júrgizip, «ArselorMıttal Temirtaý» kompa­nııasymen ınvestısııalyq ynty­maq­tastyqty toqtatý jónindegi tapsyrmasyna toqtalyp ótti.

«Bıyl tamyz aıynda da «Ar­se­lorMıttal Temirtaýda» osyndaı apat boldy. Ol kezde 5 shahter qaza tapty. Kóp adamnyń ómirin qıǵan bul apattar óndiristegi qaýipsizdik ta­lap­tarynyń saqtalmaýymen tikeleı baı­­lanysty. Bul – birinshi kezekte, kásip­oryn basshylyǵynyń kinási», dedi ol.

«Kompanııa óz mindettemelerin oryn­­­daǵan joq. Qazirgi tańda, «ArselorMıttal Temirtaý» kompanııa­syn Qazaq­stannyń paıdasyna berý rásim­­deri aıaqtalý satysynda», dedi Á.Smaıylov.

Onyń aıtýynsha, arnaıy Komıssııa apattyń sebepterin jan-jaqty tekserip, oǵan kináli adamdardy anyqtaý jumys­taryn jalǵastyrady.

«Qaraǵandy oblysynyń ákimdigi men Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligi apat saldarynan joıý jóninde sharalar qabyldaýǵa tıis. Eń bastysy – qaza tapqandardyń otbasylaryna barlyq kómekti kórsetip, zardap shekkenderdiń densaýlyqtaryn qalpyna keltirý. Osyndaı qıyn jaǵdaıda esh­kim de nazardan tys qalmaıdy», dep qo­ry­tyndylady sózin Premer-mınıstr.

Shamadan tys nesıe shekteledi

Elimizde azamattardy qarjy­lyq saýattylyq kýrstarymen qamtýdy ke­ńeı­tý, sondaı-aq nesıe berý jáne qaryz alý­shylardyń quqyqtaryn qorǵaý kezin­de táýekelderdi azaıtý boıynsha zańnamalyq túzetýler ázirleý josparlandy. Premer-mınıstrdiń orynbasary – Qarjy mınıstri Erulan Jamaýbaev halyqtyń shamadan tys nesıe alýyn azaıtý úshin birqatar júıeli jáne jedel shara qabyldanyp jatqanyn baıandady. Olardyń biri – barlyq oblys pen respýblıkalyq mańyzy bar qalada halyqpen tikeleı jumys isteı­tin óńirlik jobalyq keńseler qurý. Jobalyq keńselerdiń mańyzdy mindeti azamattarǵa nesıeler boıynsha merzimi ótken bereshekti retteý, qarjylyq alaıaqtyqtan qorǵaý, sondaı-aq bankrottyq, jumysqa ornalasý jáne bıznesti qoldaý sharalaryn alý máseleleri boıynsha járdemdesý sııaqty ózekti máselelerdi sheshýde kómek kórsetý bolmaq.

Taǵy bir baǵyt – azamattardyń qar­jy­lyq saýattylyǵyn arttyrý. Atap aıtqanda, búgingi tańda JOO stý­dent­teri úshin qarjylyq saýattylyq kýrs­taryn engizý pysyqtalyp jatyr. Oqýshylar úshin arnaıy kýrs ázir­lenedi. Sonymen qatar respýblıkada bank­rottyq jáne jeke tulǵalardyń tólem qabilettiligin qalpyna keltirý rási­mi qa­rastyrylǵan. Ony bankter, mık­roqarjy uıymdary jáne kollek­torlyq agenttikter aldyndaǵy boryshtar boıynsha qoldanýǵa bolady. Azamattardyń HQKO, eGov.kz portaly, e-Salyq Azamat jáne eGov Mobile mobıldi qosymshalary arqyly ótinish berý múmkindigi bar. Sondaı-aq Qoldau dep atalatyn jeke tulǵalardyń bankrottyǵy jónindegi jańa aqparattyq júıe iske qosyldy. Ol ótinish berý múmkindigin jáne ótinish berýshiniń krıterıılerge sáıkestigin avtomatty túrde tekserýdi kózdeıdi. Búgingi tańda jalpy borysh somasy 9 mlrd teńgeden asatyn 6 myńnan astam azamat bankrot dep tanyldy.

Premer-mınıstr halyqtyń shamadan tys kredıt alýy úlken áleýmettik-ekonomıkalyq problemaǵa aınalyp bara jatqanyn aıtty. Bıylǵy 1 qyrkúıektegi jaǵdaı boıynsha bankterdiń tutyný kredıtteriniń portfeli 9,2 trln teń­geni quraǵan. Bul oraıda bir qaryz alý­shyǵa shaqqandaǵy bereshektiń ortasha mólsheri – shamamen 1,5 mln teńgeni, al problemalyq tutyný kredıtteri boıynsha 1 mln teńgeni quraıdy.

Bul máseleni sheshý maqsatynda Memleket basshysy «Qaryzsyz qoǵam» jobasynyń aýqymyn keńeıtýdi tap­syrǵanyn aıtty. Joba halyqtyń qar­jylyq saýattylyǵyn arttyrýǵa, aza­mattardyń kredıtter boıynsha prob­lemalyq bereshekterin retteýde jáne jumysqa ornalasýda konsýltasııa­lyq kómek berýge baǵyttalǵan. Qazirdiń ózinde 8 óńirde 45 myń adam qarjylyq saýattylyq negizderi boıynsha bilim aldy. 2023 jyldyń sońyna deıin 60 myń azamatty qamtý josparlanǵan.

«Mıkroqarjylyq uıymdardyń, ásirese «jalaqyǵa deıin» qaryz be­re­tin uıymdardyń shekti kredıtteý mólsherlemelerin, somalary men mer­zimderin qaıta qaraý qajet. Osyǵan baılanysty usynylyp otyrǵan barlyq zańnamalyq túzetý pysyqtalyp, jyl sońyna deıin Parlamentke engizilýge tıis. Atalǵan sharalar azamattardyń shamadan tys qaryz alýyn shekteýge yqpal etedi», dedi Á.Smaıylov. Sóıtip, Oqý-aǵartý mınıstrligi oqý baǵdarlamasy aıasynda qarjylyq saýattylyq kýrs­taryn engizý máselesin pysyqtaýy kerektigi, Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligi bul máselelerdi joǵary oqý oryndarymen birge qaraýǵa tıis ekenin de aıtty.

Problemalyq qaryz alýshylardy kóbirek qamtý úshin Qarjy mınıstrligi osy jyldyń sońyna deıin qujat­tar berýdi ońaılatý jáne sottan tys bankrottyqty qoldaný rásimin jetildirý jóninde sharalar qabyldaýy qajet. Qazir bank salasyndaǵy ınternet-alaıaqtyq ózekti máselege aınalǵany da nazardan tys qalmady. Sońǵy jyldary mundaı faktilerdiń sany 5 esege deıin kóbeıipti.

Osy jyldyń basynan beri ınternet-alaıaqtyqqa baılanysty 15 myńnan astam qylmystyq is tirkeldi. Keltirilgen zııannyń mólsheri 13 mlrd teńgeni qurady. Onyń 65%-yn shetelden kelgen alaıaqtar jasaǵan. IIM múddeli memlekettik organdarmen jáne mobıldi baılanys kompanııalarymen birge osyndaı jaǵdaılarǵa monıtorıngti kúsheıtip, alaıaqtyq faktisi boıynsha azamattardyń ótinishterin jedel qaraýy kerek.

TOP-20 sanatyndaǵy týrıstik aýmaq

Týrızm jáne sport mınıstri Ermek Marjyqpaevtyń aıtýynsha, birinshi jartyjyldyqta 3 mln-nan astam otan­dasymyz el ishinde saıahat jasaǵan. Bul ótken jyldyń sáıkes kezeńindegi kórsetkishten 400 myńǵa artyq. Jyl sońyna deıin ishki týrıster sany 9 mln adamǵa jetedi degen boljam bar. Al sheteldik týrısterdiń sany eki ese ósken. Jarty jylda 500 myńnan astam sheteldik týrıst kelgen. Jyl sońyna deıin olardyń sany 1,4 mln-ǵa jetedi degen úmit bar. Týrıster sany óskendikten saladaǵy kásipkerlerdiń tabysy da artqan. Saıahatshylar men demalýshylardy ornalastyrý oryndary 100 mlrd teńgege jýyq tabys tapty. Bul ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 30 mlrd teńgege kóp. Bıylǵy 9 aıda týrızm salasyna 404,8 mlrd teńge ınvestısııa tartyldy – kórsetkish 44%-ǵa ósti. О́ńirler boıynsha Soltústik Qazaqstan, Pavlodar, Aqtóbe jáne Almaty oblys­tary kósh bastap tur.

Mınıstr byltyrdan bastap eli­miz­de saladaǵy kásipkerlerdiń bel­­sen­diligin yntalandyrýǵa baǵyt­tal­ǵan jańa memlekettik qoldaý sharalary engizilgenin aıtty. Jalpy, 2023 jyl­dyń basynan bastap barlyq mem­le­kettik qoldaý sharasy boıynsha oń dınamıka baıqalady. Búgingi tańda jalpy 600 mln teńgeden astam somaǵa ótinim maquldandy. Sondaı-aq týrıstik ınfraqurylymdy damytý, «Kids go free» baǵdarlamasyn keńeıtý, respýblıkanyń týrıstik ımıdjin halyqaralyq deńgeıde ilgeriletý, salany sıfrlandyrý jáne taǵy da basqa jumystar jalǵasyp jatyr. Á.Smaıylov Memleket basshysynyń tapsyrmalaryna sáıkes Úkimet ekonomıkany ártaraptandyrý máselesinde eldiń týrıstik áleýetin damytýǵa kóńil bólýge tıis ekenin atap ótti.

«Bizge týrızm salasynda jańa serpindi jobalar qajet. Sońǵy 3 jylda salaǵa 4 mlrd dollar kóleminde ınvestısııa tartyldy. 400-den astam nysan salynyp, 7 myńǵa jýyq turaq­ty jumys orny quryldy», dedi ol. Sóıtip, Qazaqstanda 20-dan astam tanymal halyqaralyq deńgeıdegi qonaq úıler ashylǵanyn, munyń ózi sheteldik týrısterdi tartýǵa aıtarlyqtaı yqpal etetinin atap ótti.

«О́tken jyldan beri týrızm nysandaryn salý, taý shańǵysy kýrorttaryn damytý jáne týrıstik avtobýstar satyp alý jónindegi jobalar memlekettik qoldaý sharalarymen qamtyldy. El ishinde saıahattaıtyn azamattar úshin balalar avıabıleti sýbsıdııalanady. Týroperatorlarǵa sheteldik týrısterdi tartqany úshin sýbsıdııalar beriledi», dedi Á.Smaıylov. Jalpy, 80 eldiń azamaty Qazaqstanda vızasyz júrip-tura alady. 109 memleketten keletin sheteldikter úshin elektrondyq vıza alý múmkindigi bar. Halyqaralyq áýe qatynasynyń geografııasy da keńeıip keledi.

«Búgingi tańda elimizde basym týrıstik aýmaqtar aıqyndaldy. Onda «zákirlik» jobalar iske asyrylatyn bolady. Budan bólek, elimizdegi týrıstik salanyń úlken áleýetin eskere otyryp, atalǵan jumysqa árbir óńir tartylýǵa tıis dep sanaımyn», dedi Premer-mınıstr. Bul rette, týrıstik nysandardy jyl boıy paıdalaný tujyrymdamasyn keńeıtý jáne qurý qajet. Nátıjesinde, bul Dúnıejúzi­lik ekonomıkalyq forýmnyń Saıahat pen týrızmdi damytýdyń jahan­dyq ındeksinde reıtıngti arttyrýǵa múmkin­dik beredi. Dese de ol salanyń tıimdi da­mýyna birqatar faktor kedergi keltireti­nin de aıtty. Olar – ınfraqurylym­nyń jetispeýi, shekteýli jatyn oryndary, logıstıka men kórsetiletin qyzmetter sapasynyń tómen deńgeıi.

Búginde elimizdiń búkil týrıstik áleýetin paıdalaný ózekti kúıinde qalyp otyr. Atap aıtqanda, Baıanaýyl kýrorttyq aımaǵynda týrızmdi damytý tek Jasybaı kólimen shektelgen. О́ńirdegi basqa da kólderdiń, taýlar men mádenı eskertkishterdiń múmkindikteri nazardan tys qalǵanyn aıtty.

«О́tken jazǵy maýsymda Assy ústirti men Qapshaǵaı aımaǵyna týrlardy uıymdastyrý kezinde qyzmetterdiń sapasyna kóptegen shaǵym tústi. Taksı, tamaqtaný jáne qonaq úı qyzmetteri baǵalarynyń sharyqtap ketýine qatysty shaǵymdar jıi aıtylady. Mundaı keleńsiz jaǵdaılar eldiń týrıstik tartymdylyǵyn tómendetedi», dedi ol. Qonaq úılerdi klassıfıkasııalaý júıesin reformalaý jáne standarttardy halyqaralyq deńgeıge deıin kóterý jumystaryn bastaý qajet. Osyǵan baılanysty Týrızm jáne sport mınıstrligine Saýda jáne ıntegrasııa mınıstrligimen birlesip, týrızm salasyndaǵy nysandar men kórsetile­tin qyzmetterge álemdik standarttarǵa sáıkestigi turǵysynan tekserý júrgizý jóninde sharalar qabyldaýdy tapsyrdy. Sóıtip, TOP-20 týrıstik aýmaqtardy damytý jónindegi jol kartalaryn bekitý qajettigin eske saldy.

«Jergilikti tarıhı eskertkishter, kórkem tabıǵı peızajdar men halqy­myzdyń basqa da ıgilikteri túgeldeı týrıstik ónimderge durys ıntegrasııalanýy qajet», dedi ol. Úkimet basshysy mádenı, agro jáne ekotýrızmdi damytý boıynsha naqty tásilderdi ázirleýdi tapsyrdy. Sondaı-aq týrıstik nysandardy qajetti ınfraqurylymmen qamtama­s­yz etý, qaýipsizdigin arttyrýǵa baǵyttal­ǵan sharalardy qabyldaý, Qazaqstan­nyń sheteldegi týrıstik áleýeti týraly belsendi aqparattyq naýqan júrgizýdi qamtamasyz etý, salany sıfrlandyrý jáne qyzmet kórsetý sapasyn arttyrý jónindegi is-sharalar josparyn bekitý qajettigin qadap aıtty.

«Bul rette, sheteldik týrıstiń el aýmaǵyna kelgennen bastap, ketýine deıingi barlyq kezeńin sıfrlandyrýdyń jáne ońaılatýdyń tolyq sıklin, sondaı-aq ishki týrızmge arnalǵan qyzmetterdiń barlyq spektrin qamtý mańyzdy», dedi Úkimet basshysy.