Aýyl ákimdigine 25 jasqa tolǵan jáne memlekettik qyzmet týraly zańnama talaptaryna sáıkes keletin Qazaqstan azamaty saılana alady. Bir adam eki retten artyq aýdan ákimi bola almaıdy. Ortalyq saılaý komıssııasynyń málimeti boıynsha sol kezde elimizde 2 346 ákim bolǵan. Zańǵa jańa normalar engizilgennen keıin ókilettik merzimi aıaqtalǵan ákimderdiń ornyna tikeleı daýys berý arqyly jańa úmitkerler saılandy.
Aýyl ákimderiniń tikeleı saılaý – elimizdegi jergilikti ózin-ózi basqarý ınstıtýttaryn damytýdaǵy zańdy qadam. Jergilikti ózin-ózi basqarý bıýdjetiniń kiris kózderin bıýdjettiń tórtinshi deńgeıine deıin ulǵaıtý úshin Ulttyq ekonomıka mınıstrligi salyqtar men tólemderdiń 4 túrin – biryńǵaı jer salyǵyn, ýchaskelerdi jalǵa alý, paıdalaný nemese satý tólemderin jınaý quqyǵyn berdi. Aýyl ákimderi osylaısha jergilikti bıýdjetti bólýdiń jekelegen máselelerinde basqarýshylyq qana emes, qarjylyq táýelsizdik te aldy. Aýyldyq eldi mekenderdi sýmen qamtamasyz etý, joldardy kútip ustaý, abattandyrý sekildi mańyzdy máselelerde ákimderdiń sheshim qabyldaýdaǵy tıimdiligin arttyrý kózdelgen. Sonymen birge ákimderdiń halyq aldyndaǵy jaýapkershiligi artady da, olardyń úmitin aqtaýǵa talpynatyny sózsiz.
Basqarýshy kadrlardy saılaýdyń eń ádil tetigi retinde tikeleı saılaý ınstıtýtyn engizý basqa deńgeılerde de jalǵasyn tabýǵa tıis edi. Osy oraıda qanatqaqty rejimde aýdan, oblystyq mańyzy bar qala ákimderin tańdadyq. Saıası partııalar tıisti rásimder arqyly, al azamattar aýdan jáne oblystyq mańyzy bar qalalar ákimi laýazymyna kandıdattardy usynýǵa quqyly. 2023 jylǵy 1 qańtardaǵy jaǵdaı boıynsha saılaýshylar tizimine 11 970 406 adam engizilgen. Al oblystyq mańyzy bar qalalar men aýdan ákimderin saılaýshylar tizimine 1 062 327 azamat engizilgen. Iаǵnı elimizdiń saılaý jasyndaǵy árbir on ekinshi azamaty elimizdegi múldem jańa tájirıbege qatysý múmkindigine ıe boldy.
Saılaý naýqany – Prezıdent Q.Toqaev júrgizgen mańyzdy reformalardyń zańdy jalǵasy. Bul saıası belsendilikti, saılaý mádenıetin arttyrýǵa qyzmet etedi. Bálkim, buqaralyq aqparat quraldarynda saıası báseke keń kólemde jarııalanbaǵan shyǵar. Biraq negizgi saılaý naýqany óńirlerde óz dárejesinde ótkenin, áleýmettik jelilerde taraǵan jazbalarǵa súıensek, onda báseke qyzý júrgenin anyq ańǵaramyz.
Eń bastysy, saılaý barynsha ashyq ótti. О́ıtkeni halyq saılaǵan ákimder óz ýádelerin oryndaý úshin tikeleı saılaýshylar aldynda jaýapty bolady jáne esep beredi. Ákimder saılaýyn ótkizý – azamattardyń saılaý jáne saılaný quqyǵy sııaqty negizgi faktorǵa halyqtyń senimin arttyrý jolyndaǵy eń mańyzdy qadam.
Zarema ShÁÝKENOVA,
UǴA akademıgi, áleýmettaný ǵylymdarynyń doktory, professor
