Qarjylyq saýatsyzdyq qurdymǵa ketiredi

Qazir­gi tańda birinshi is bo­ıyn­sha tergeý júrip jatsa, ekin­shi iste ja­zyq­tylar jaýap­ker­shilikke tartyldy. Sonymen birge byltyr quzyrly organ 3 qarjy pıramıdasynyń jolyn kesken. Bul týraly Shym­kent qalasy boıynsha ekonomıkalyq tergeý depar­ta­­mentiniń basqarma basshysy Kamılhan Ismaılov brıfıngte aıtyp berdi.

Mamannyń pikirinshe, jurt­shylyqtyń qarjy pıra­mı­da­synyń qaqpanyna túsýiniń bir­den-bir sebebi – bul sala jóninde saýatynyń bolmaýy. Jurt bar jıǵan-tergenin pı­ra­­mıdalyq uıymdarǵa salyp, paı­daǵa belshesinen batyp qala­myz degen dámemen aldanady. Alaıda quzyretti organ ókili de­po­zıtke aqsha salý tek lısenzııasy bar ekinshi deńgeıli bank­ter úshin ǵana ruqsat ekenin aıtady. Al qarjylyq pıramıda qurýshylarda lısenzııa degen atymen bolmaıdy.

«Alaıaqtar ýatsap jelisinen top ashyp, «6 myń teńge sa­lyńyz da, sońyńyzdan 6 adam­dy kirgizińiz, olardyń árqaı­sy­synan 2 myń teńgeden paıda kóresiz» degen sııaqty jarnamamen adamdy qyzyqtyrady. Ońaı olja tapqysy kelgender ádemi sózderge birden eli­tip qa­lady. Qazir eli­mizde qar­jy­ pıramıdasymen jurtty saz­ǵa otyrǵyzǵandarǵa zań kú­she­ıip keledi. Máselen, osy is­pen quryqtalǵandardyń múl­ki tárkilenedi, 10 jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrylýy múm­kin. Tipti qarjy pıra­mı­dasyn jarnamalaǵandar da qyl­mystyq jaýapkershilikke tartylady. Bıyl ekonomıkalyq qylmys jasaǵan bir azamat 6 jyl 8 aıǵa sottaldy. Ol da sa­­lym­shylardan aqsha jınap qar­jy pıramıdasyn qurǵan. Jalpy, qarjy pıramıdasynyń negizgi belgileri bar. Sonyń ishin­degi eń bastysy – al­dyn ala de­­pozıt retinde salymshylardan aqsha jınaý. Al mundaı qyz­metti atqarý tek mem­lekettik lısen­zııasy bar ekin­shi deńgeıli bankter ǵana jú­zege asyrady», dedi eko­no­mı­kalyq tergeý de­par­­ta­men­tiniń basqarma basshysy.

Osy tusta mynadaı bir saýal týyndady. Búgingi tańda ne kóp, jelilik marketıng kóp. Olar da sońyńnan adam kirgizesiń, aqsha salyp zatymyzdy alasyń dep shart qoıady. Sonda bul da qarjy pıramıdasynyń bir túri me? Buǵan qatysty maman jelilik marketıng qar­jy pı­ramıdasy ma, joq pa de­gendi depar­ta­menttiń ishindegi ýákiletti organ anyqtaıtynyn aıtty. Basty talap shaǵymnyń bolýy eken. Iаǵnı jelilik marketıngten zardap azamat bolsa, ekonomıkalyq tergeý de­partamentine aryz túsire ala­dy.

Búginge deıin megapolıste ekonomıkalyq qylmys boıynsha 96 is departamentte tirkelgen bo­latyn. Onyń basym bóligi sotqa joldandy da. Sonymen birge qarjy pıramıdasyn qurdy degen aıyppen 5 is tergeýde jatyr. Odan bólek, departament qarjylyq alaıaqtyqpen ashylǵan myńdaǵan saıtty buǵattaǵan. Ekonomıkalyq qylmysqa qar­sy kúres qalada toqtaýsyz júrip ja­tyr. Adamdardyń alaıaqtar qarma­ǵyna ilinip qalýy qar­jy­lyq saýat­syz­dyqqa kelip tire­ledi. Degenmen halyqtyń qar­jylyq saýatyn arttyrý bo­ıynsha megapolıste ilkimdi qa­dam­dar bar­shylyq eken.

Bul jóninde aqparattyq-kom­mý­nıkasııalyq ortalyqta ótken brıfıngte qarjy nary­ǵyn zertteý jáne damytý agent­ti­giniń Shym­­kenttegi óńirlik ókilder bas­qar­masynyń basshysy Ábilǵazy Qalnazarov baıan etti. Maman málimdegendeı, Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyr­ma­syna sáıkes «Amanat» par­tııa­sy­nyń «Qaryzsyz qoǵam» jobasy megapolıste sátti júze­ge asyrylyp jatyr. Túrli qar­jy­lyq qıyndyqtarǵa tap kelgen azamattar partııa ókildigine ke­lip kerekti keńes ala alady. Son­­daı-aq aılyqtan-aılyqqa de­ıin paıyzy joǵary nesıeler be­re­tin qarjylyq uıymdardyń qyzmetine shekteý qoıatyn zań erejesi qarastyrylyp jat­qa­nyn jetkizdi basqarma basshysy.

Búgingi tańda qoǵamda ózekti bolyp otyrǵan problemanyń biri – azamattardyń nesıelik qa­ryzǵa batýy. Mem­leket óz tara­py­­nan «kórpege qarap kó­silýge» shaqyryp, tıisti shara­lar qabyldap-aq jatyr. Má­se­len, sonyń biri retinde qar­jylyq saýat­tylyqty arttyrý boıyn­sha 2020-2024 jyldarǵa arnalǵan Úkimet qabyldaǵan tu­jyrymdamany aıtýǵa bolady. Tu­jyrymdama sıfrlyq kommý­nı­kasııalyq quraldar arqyly halyqtyń qarjylyq saýatyn ashýdyń is-jospary qamtylǵan. Ásirese mektep oqýshylary men stýdentterge qarjyny durys bas­qa­rýǵa úıretý máselesine erekshe basymdyq berilgen. О́z kezeginde maman aldaǵy ýaqytta jumys is­te­meıtin jastarǵa onlaın túrde qazirgideı bankten op-ońaı nesıe ala salý múmkin bolmaıtynyn aıtady.

ShYMKENT