Juqpaly dert dendep tur

Bir kezde bul dertke qarsy vaksına bolmaı jas bóbekter kóp shetinegen edi. Qazir vaksına bar, biraq kóptegen ata-ana onyń paıdaly bolaryna kúmánmen qarap, balalaryna ekkizbeıtin kórinedi. Keıbireýler tipti dinı senimine baılanys­ty ektirmeıdi eken. Bul, árıne, ata-analar tarapynan jiberilip otyrǵan keleńsiz jaǵdaı, árbir ata-ana balasynyń saý bolýyn oılaýy kerek.

Internetke qarap otyrsaq, qyzylsha degenniń ózi – balalar arasynda jyldam taralatyn juqpaly dert. Bul, ásirese, qýatty taǵamdardy toıyp ishpeıtin jáne týberkýlez aýrýyna shaldyqqandarǵa qaýip­ti. Syrqatqa shaldyǵý sýyq tııý bel­gileri sııaqty bastalady. Aldymen de­ne qyzady, tumaýdyń belgileri kórinedi, odan kóz qabynyp, jótel ulǵaıady. Ýaqyt ótken saıyn aýrý asqyna túsedi. Aýyz ishi qabynyp, isinip, ish ótýi de múmkin. Eki nemese úsh kúnnen keıin aýyzdyń shyryshty qabyǵynda tuz túıirshiginiń jartysyndaı kishkentaı aq daqtar kórine bas­taıdy. Odan keıin 2 nemese 3 kún ótken soń qulaqta jáne moıynda, sosyn bette jáne denede, eń sońynda qol men aıaqta bórtpeler paıda bolady. Denege bórtpeler shyqqannan keıin balanyń jaǵdaıy ádette jaqsarady. Bórtpeler 5 kúnniń ishinde shyǵyp bolady. Keıde teri astyna qannyń quıylýy (qara qyzylsha) saldarynan shashyrańqy qara daqtar (kógergen jerler) baıqalady. Bul dert áseriniń óte kúshti ekenin bildiredi. Osyndaıdyń kesirinen, joǵaryda aıtqanymyzdaı, buryn kóp bala shetinegen. Álbette, qazir ondaıǵa jol berýge bolmaıdy. Dereý dárigerge kóriný kerek jáne naýqasqa ushyraǵan bala tósekte jatýy kerek, suıyqty kóp iship, qunarly tamaq jegeni jón. Eger qoıý tamaq jeı almasa, suıyq sorpa bergen durys. Omyraýdaǵy balaǵa qıynǵa soqsa, onda ana sútin qasyqpen ishkizý kerek. Sonymen qatar qyzylshamen aýyrǵan balany basqa balalardan bólek ustaǵan jón. Qyzylshamen aýyryp jatqan balasy bar úıge basqa úıdiń balalarynyń kelýine bolmaıdy. Qyzylsha aýrýy bar úıdiń basqa balalary aýyrmasa da mektepke, dúkenge nemese basqa da qoǵamdyq oryndarǵa 10 kún­ge deıin barýyna bolmaıdy. Jas bala­lar aǵzasynyń qyzylsha aýrýyna qarsy tu­ryp, shetinemeýi úshin olardyń jetilip, et alýy qajet. 8 aıdan 14 aıǵa deıingi bala qyzyl­shaǵa qarsy egilý kerek.

Oblystyq densaýlyq saqtaý basqarma­sy­nyń bastyǵy Q.Kúsemisovtiń aıtýyna qara­ǵanda, qazir óńirdegi densaýlyq preparattary saqtalǵan qoımalarda qyzylshaǵa qarsy vaksınanyń tolyq qory, ıaǵnı 9 myń dozasy bar kórinedi. Osy vaksınalar­dy egý úshin oblysta 91 egý brıgadasy uıym­dastyrylǵan.

Aýa raıy sýyqqa bet alǵan qazannyń ekinshi jartysynan bastap densaýlyq saqtaý basqarmasy 93 mln teńgege qo­symsha vaksına alýǵa tapsyrys bergen. Úkimettiń 2021 jylǵy 30 naýryzdaǵy qaýlysyna sáıkes qyzylshaǵa qarsy vaksına egý 12-15 aılyq bóbekter arasynda mindetti túrde júrgiziledi. Sondaı-aq ekinshi ret egýge 6 jasqa deıingi balalar qamtylady. Al 2023 jyldyń 1 qa­rashasynan qosymsha ımmýnızasııa jasaý 6-dan 11 aıǵa deıingi bóbekterge jasalady. Sonymen birge densaýlyq saqtaý uıymdarynyń medısınalyq jáne basqa da qyzmetkerlerine egiledi. Búgingi tańda 6-dan 11 aıǵa deıin egilýge tıisti bóbekter sany – 2 465, al medısınalyq jáne basqa da qyzmetkerler sany 3 800 adam ekeni anyqtaldy. Osy jyldyń 9 aıynda qy­zylshaǵa qarsy egilýge tıisti jandardyń 71,2%-yna ekpe jasalǵan. Sonyń ishinde bir jasqa deıingi egilgender sany – 5 398 adam, bul – barlyq bala sanynyń 75,4%-y. Alty jasqa deıingi balalardyń 7 116-syna vaksına egilgen, bul – osy jastaǵy barlyq balanyń 77,6%-y.

Bıyl vaksına egýden bas tartqan 2 234 bóbektiń 709-na, ıaǵnı 32%-yna ekpe salyndy. Q.Kúsemisovtiń aıtýyna qara­ǵan­da, byltyrǵy 9 aıda qyzylshamen aýyr­ǵan birde-bir adam tirkelmegen. Al bıyl olardyń sany 25-ke jetip otyr, olar­dyń 59%-y, ıaǵnı 14 adam – vaksına ekkiz­begender. «Jalpy, elimiz boıynsha qyzyl­shamen aýyrǵandar sany búgingi tańda 11 myńǵa jetti. Sonyń 70 paıyzy – vak­sınadan bas tartqan ata-analardyń balalary», dedi Q.Kúsemisov.

Soltústik Qazaqstan oblysynyń sa­nıtarııalyq-epıdemıologııalyq baqylaý departamentiniń basshysy Áset Jumataev qyzylshaǵa ushyraǵan barlyq 11 myń adamnyń 13,8%-y eresekter ekenin aıtty. «Qazir qyzylsha barlyq óńirde tirkeldi, eń joǵary deńgeı Almaty qalasynda – 2 031, Shymkent qalasynda – 2 026, Jambyl oblysynda – 1 392 jáne Almaty oblysynda - 1 111 jaǵdaı. Syrqattanýshylyq – negi­zinen vaksınalanbaǵan balalar esebinen tirkelip jatyr», dedi ol.

Qazir oblysta 4 adam stasıonarlyq em alyp jatyr, 1 adam ambýlatorııalyq jaǵdaıda emdelemin dep aýrýhanaǵa jatýdan bas tartty. 23 adam emdelip shyqty.

Soltústikke qyzylshany BAÁ, RF jáne Qyrǵyzstan elderinen kelgen 3 jolaýshy juqtyryp ákelgen. Qazir onyń oblys boıynsha taralýy barlyq derlik aýmaqty qamtyǵan. Sonyń ishinde Petropavl qala­synda – 19, Maǵjan Jumabaev aýdanynda – 2. Sondaı-aq Aqqaıyń, Mamlıýt, Qyzyljar jáne Jambyl aýdandaryn­-
da 1 jaǵ­daıdan tirkeldi. Negizgi bóligi 14 jas­­­qa deıingi balalar arasynan shyqqan.

Vaksınadan bas tartýdyń aıaǵy osyndaı aýyr jaǵdaılarǵa jetkizip otyr. Búkil álem barlyq juqpaly aýrýdan vaksına arqyly saqtanǵanda Qazaqstan azamattary erekshe emes qoı. Tek sol vaksınanyń ózi jurtty qorqytpaı, sapaly bolǵany kerek-aq.

Soltústik Qazaqstan oblysy