Murap

Sýdyń tıisti mólsherde jáne ýaqtyly jetkizilýine jaýapty, egistikten mol ónim alýǵa tikeleı sep­tigi tıetin, aryq-atyzdyń, úl­ken ka­naldardyń jaǵdaıyn jaq­sy biletin bul mamandyq ıe­lerin qazaq murap dep ataıdy. Túr­kistan oblysyndaǵy Keles jáne Saryaǵash aýdandarynyń halqy Kerimbaevtar áýletin osy sý salasyn jetik biletin mamandar retinde de jaqsy tanıdy. Bul áýlet 40 jyldan asa sý sharýashylyǵynda jumys istep keledi. Zeınetke shyqqanymen jumystan qol úzbegen otaǵasy Sattar Aldanııazuly – «Qazsýshar» RMK Túrkistan fılıaly Sary­aǵash jáne Keles aýdandaryna sý jetkizýmen aınalysatyn ón­di­ristik bólimshede qatardaǵy ın­je­ner, uldarynyń úlkeni Esen­keldi – atalǵan fılıalda sý sharýashylyǵyn josparlaý jáne qarjylyq taldaý bóliminiń basshysy, Azamat Sattaruly – Keles aýdanyndaǵy «Aqylbeksaı» sý qoımasynyń sý ólsheýshi ınjeneri, sý sharýashylyǵynyń ınjeneri Medet Sattaruly Saryaǵash ón­diris­tik bólimshesin basqarady. Joǵary oqý ornyn «Sý resýrstary jáne sýdy paıdalaný» mamandyǵy boıynsha bıyl bitirgen Roza Sattarqyzy da osy salada eńbek etýdi qalaǵan. Aıtpaqshy, Sattar Aldanııazulynyń kelini Kúlimkóz sý retteýshi bolyp eńbek etýde. «Ul-qyzdaryńyzdy bul maman­dyq­qa ózińiz úgittegen bolarsyz?» de­gen­biz Sattar aǵamen áńgime ara­synda.

«Joq, ózderiniń tańdaýy. Me­niń jumysymdy kórip ósken, bul mamandyqtyń halyqqa óte qajettigin bilip ósken olardyń tańdaýyna qarsy bolǵan joqpyn. Áıtpese, búginde kanal jaǵalap júrgendi, kúrek-ketpenmen aryq-atyzdaǵy sýdyń kedergisiz aǵýyn qadaǵalap tynym tappaıtyn jumysty qalaıtyn jastar az. Jasyratyny joq. Ilgeride sý sharýashylyǵy mamandarynyń aılyǵy da az bolatyn. On shaqty jyl boldy kóbeıe bastaǵanyna. Qazir osy eki aýdanda sý sharýa­shy­lyǵyn jaqsy biletin 3-4 aǵa býyn ókili qaldy. Jastar endi-endi kelip jatyr. Oqýyn bitirip, mamandyq alyp kelgen jastardyń aýylda qalatyndary da az. Iаǵnı jas mamandar kelgenimen turaq­ta­maıdy. Mysaly, beseýiniń bir-ekeýi qalsa, shúkir deımiz. Ulda­rym­nyń, qyzymnyń osy salany tańdaǵanyna qýanamyn, bul – suranysqa ıe mamandyq. Taǵy bir másele – joǵary oqý oryndarynda sý sharýashylyǵyna «ýzkıı spesıalıst», ıaǵnı beıindi maman daıarlaýǵa mán berilse», deıdi Sattar Aldanııazuly.

О́ńirdiń sý sharýashylyǵyndaǵy ahýaldy óte jaqsy biletin S.Ke­rim­baev Keles aýdanynda dú­nıe­ge kelgen. Jambyl gıdrome­lıo­ratıvti-qurylys ınstıtýtynda oqyp, ınjener-gıdrotehnık mamandyǵyn alǵan. Bilim ordasy joldamasymen Almaty oblysy Shelek aýdany «Qoram» keńsharynda aǵa agronom bolyp 1986 jylǵa deıin jumys istedi. Týǵan jerine oralyp, 1986-1993 jyldary Zah-Keles sý sharýashylyǵy júıeleri basqarmasynyń Keles aýdany bóliminde aǵa tehnık, aǵa ınjener, ınjener-gıdrotehnık qyzmetterin atqarǵan. Úr­genish qalasyndaǵy KSRO Sý sharýa­shy­lyǵy mınıstrligine qarasty Búkilodaqtyq bilimin jetildirý ınstıtýtynyń Ortalyq Azııa fılıalynda oqyp, daıarlyqtan ótken Sattar Aldanııazuly 1993 jyly jańadan qurylǵan Keles aýdany sý sharýashylyǵy jú­ıe­leri basqarmasynyń bas ınjeneri bolyp taǵaıyndaldy. Táýelsizdiktiń alǵashqy jyldary elimizde bolǵan ekonomıkalyq qıyndyqtar kezeńinde aýdanda mekemeniń tolyqqandy ju­my­syn, sý salasy mamandaryn saqtap qalý maqsatynda qo­symsha jumystar qolǵa alyndy. Osy egin egip, qoı asyraý jumystaryn uıymdastyrýda jáne keńsharlardan sý jetkizip berý qyzmet aqysy esebinen mekemeni arnaýly tehnıkalarmen, kólik quraldarymen jabdyqtaýǵa bas ınjener retinde aıanbaı eńbek etti. Al Keles pen Saryaǵash aýdandary birikken kezde Saryaǵash sý sharýashylyǵy júıeleri basqarmasynda ýchaske bastyǵy bolyp 2008 jylǵa deıin qyzmet atqardy. Osy kezeńde dıqandar, sharýalar, ásirese aýdandaǵy eń shalǵaı ornalasqan Birlik aýyl okrýginiń turǵyndary sý jetkizip berýdi uıymdastyrǵan Sattar Aldanııazulyn isker azamat retinde tanı túsip, alǵysyn aıtqan-dy. Jekeshelendirý kezeńinde quralǵan sharýa qojalyqtaryna sýdy únemdi paıdalaný, sý jetkizip berý kelisimshartyn túzip, ýchas­kede istep jatqan ınjenerler men sý retteýshilerdi jalaqymen qamtamasyz etýde de qosqan úlesi zor. Osyndaı uıymdastyrýshylyq qabileti, eńbekqorlyǵy, árbir iske jaýapkershilikpen qaraıtyn bolmysy eskerilgen Sattar Aldanııazuly 2008 jyly «Ońtús­tik­sýshar» RMK Saryaǵash fılıalynyń sý paıdalaný bó­limi bastyǵy, fılıal basshy­sy orynbasary qyzmetine ta­ǵaıyn­daldy. Al 2011 jyly jańadan qurylǵan «Qazsýshar» RMK Ońtústik Qazaqstan fılıaly Saryaǵash óndiristik bólimshesine aǵa ınjener qyzmetin atqardy. Saryaǵash jáne Keles aýdandary aýmaǵynda Keles ózeni arna­synda ornalasqan Kesken, Sho­shym, Oshaqty, Bes-Abdal sý bóget­teriniń tozyǵy jetken 24 sý temir tospa qaqpalaryn jańasyna aýys­tyrý jumysyna belsene aralasty. Shardara aýdanyndaǵy Arnasaı toǵanyn salýǵa, úlken Keles magıstraldy sý júıesine qarasty R-3 kanalyn qaıta kúrdeli jóndeýden ótkizý maqsatynda joba jasaý, qarjy bóldirý ju­mystarynda da belsendilik ta­nytty. «Kazsýshar» RMK Túr­kis­tan fılıaly basshylyǵy kóp jylǵy tájirıbesin, bilimin eskerip 2020 jyly Saryaǵash óndiristik bólimshesine basshy etip taǵaıyndady. Sý sharýashy­ly­ǵyndaǵy eseli eńbegi úshin sa­la mınıstrliginiń, aýdan áki­miniń Alǵyshattarymen, «Sý sharýashylyǵy úzdigi», «Sý shar­ýa­shylyǵy ardageri», «Sý salasyna eńbek sińirgen qaıratker» tósbelgilerimen marapattaldy.

Tájirıbeli maman aýdan shar­ýa­­shylyqtaryn sýmen qam­ta­masyz etýge qatysty ózekti má­se­lelerdiń baryn da joqqa shy­ǵar­maıdy. Oımaýyt sý bóge­tiniń ahýalyna alańdaıdy. «Aqyl­beksaı» sý qoımasynyń tıimdi paıda­la­nyl­ǵa­ny­na múddeli ekenin aıtady.

«Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev bıylǵy Jolda­ýyn­da sý tapshylyǵy máselesine, ony únemdeýge qatysty birqatar bastama kóterdi. Bul halyqtan qoldaý taýyp jatyr. Jeke mınıstrliktiń qurylýy da kóp jaıtty ańǵartady. Iаǵnı aldaǵy ýaqytta elimizdiń sý sharýashylyǵynda aýqymdy ózge­rister bolary anyq. Keles aýda­nyndaǵy 1986 jyly salynǵan Oımaýyt sý bógeti 1994 jyly qulaǵan. 2002 jyldan beri jaı toǵan retinde paıdalanylyp keledi. Iаǵnı sý bógeti – apattyq jaǵdaıda. Aıtqan jerden aýlaq, buzylsa, birqatar aýyldy sý basý qaýpi bar jáne 2 700 gektar jer sýsyz qalýy múmkin. Jyldar boıy sheshimin tappaı kele jatqan eń kúrdeli másele. Bul boıynsha keıingi jyldary áreket jasalýda, sheshimin tabar degen úmittemiz», deıdi Sattar Aldanııazuly.

Sattar aǵamen áńgime barysyn­da esimizge Shyńǵys Aıtma­tov­tyń «Murap» áńgimesindegi keıip­ke­ri­niń: «Sý – bireýlerge tegin sý kóringenmen, biz úshin altynmen teń... Sý degen – kózdegen maqsat, ar­qalaǵan beınetimiz...», degen sózi esimizge túsken-di. Altyn­men teń sýdyń beınetin arqa­la­ǵan Kerimbaevtar áýletiniń ma­mandyqqa degen adaldyǵy jas­tar­ǵa úlgi.

Túrkistan oblysy