Tózimniń berekesi bar

Toleranttylyq kúniniń bir­neshe ne­gizgi mindeti bar. Biri­n­shiden, máde­nıet, din, et­nı­kalyq, ult nemese bas­qa da erekshelikterdegi aıyr­­­ma­shy­­lyqtarǵa qara­mas­­tan, jeke adamdar men qaýym­dastyqtardy bir-biri­ne tó­zim­­dilikpen jáne qurmet­pen qa­raýǵa shaqyrady. Ekin­shiden, tole­rant­tylyq – aıyr­mashylyqtarǵa negiz­del­gen kemsitýshilik, teris pi­kir jáne shıelenisterdiń aldyn alýdyń ma­ńyz­dy qu­ra­ly. Úshinshiden, bul kún toleranttylyq pen ózara syı­lastyq qundylyqtaryn kór­setetin bilim berý bastama­la­ryn ilgeriletýge múm­­kin­dik beredi. Tórtinshiden, tole­­rant­tylyq adam quqyqtaryn qor­­ǵaý jáne nası­hattaýmen tyǵyz baı­lanysty. Bul kún shyǵý tegine qara­mastan bar­­­lyq adamnyń quqyq­tary men bos­­­tandyqtaryn qur­metteýdiń mańyzdylyǵyn kór­setedi. Besinshiden, mádenı almasý men dıalogti ilgeriletý – ha­lyq­aralyq toleranttylyq kúniniń taǵy bir mańyzdy aspektisi. Al­tyn­shy­dan, tole­ranttylyqty saq­taý ja­han­dyq beıbitshilik pen qa­ýip­­sizdikke qol jetkizýdiń keń aýqym­dy maqsatymen ty­ǵyz baılanys­ty. Sebebi to­le­ranttylyq – ulttar ara­syndaǵy beıbit ómir súrýdiń negizi.

Azamattardyń tole­rant­tylyq tany­týy­nyń kóp­te­gen joly bar. Tó­zimge tár­bıe­leý­diń eń tıimdi ádis­teriniń biri – túrli mádenıet­ter, dinder jáne ortalar týraly tanyp-bilý. О́zgelerdiń senimderi, qundylyqtary jáne tájirı­be­­lerin tereń túsiný arqyly tole­ranttylyqty qalyp­tas­ty­rýǵa bolady. Túrli kóz­qa­ras­taǵy adamdarmen ashyq dıa­logke túsý kóp nátı­je­ge jetkizedi. Azamattar óz kóz­qa­rastary men stereo­tıp­terin mo­ıyn­daý arqyly olar­ǵa qarsy turý­dy úırenýi qajet.

Úılesimdi jáne túrli qo­ǵam qurý­dyń negizgi aspek­tisi – tolerant­ty­lyqty bel­sen­­di túrde júzege asyrý jáne ilgeri­letý arqyly adamdar ınklıýzıvti, beıbit jáne ta­bys­ty qaýym­dastyqtar qu­rý­ǵa úles qosa alady.

Toleranttylyq ár­alýan­dy­­­lyq­ty qurmetteý jáne qa­byl­daý qaǵıdasy retinde qo­ǵam­dyq damý men kelisim­ge yqpal etetin qundylyq. Is júzin­de toleranttylyq shekaralaryn anyq­taý – kúr­deli jáne daýly máse­le. Qandaı máselege tózim­di­lik tanytý kerektigi týraly sheshimder kóbinese etıkalyq, quqyqtyq jáne mádenı oı-paıymdardy qamtıdy. Qoǵam jeke adam­nyń quqyqtaryn qorǵaý men qoǵamnyń ál-aýqaty men qa­ýip­sizdigin qamtamasyz etý ara­syndaǵy teńgerimdi tabýǵa umtylady. Bul tur­ǵy­da tó­zim­­dilik pen zııannyń aldyn alý ara­syn­da­ǵy du­rys tepe-teńdikti tabý – qo­ǵam­nyń kún tártibi­nen túspeıtin turaqty min­de­ti.

BUU toleranttylyq, ár­alýan­­­dy­lyq jáne qurmet­teý­di nasıhattaıtyn is-sharalar, pikirtalastar men bilim berý baǵ­darlamalaryn uıym­das­ty­rý arqyly úkimetterdi, uıym­dardy jáne jeke tulǵa­lar­dy halyqaralyq tolerant­tylyq kúnin laıyqty atap ótýge shaqyrady. Bul kúnniń mańyzy ózara baılanysty jáne kópmádenıetti álemde barǵan saıyn ózekti bolyp keledi.

Botagóz PARIDINOVA,

Qorqyt Ata atyndaǵy Qyzylorda ýnıversıtetiniń

aǵa oqytýshysy