Atalǵan aýdannyń mal basynda ósim bary anyq. Atap aıtsaq, iri qara sany – 97 myń 710 basqa, qoı-eshki – 310 myń basqa, jylqy sany 27 myńǵa jetken. Oısylqara tuqymy da ósip keledi, sondaı-aq qus esebi 3,5 mln-dy quraǵan.
Soǵan sáıkes, bıylǵy jyldyń on aıynda aýdanda 30,7 myń tonna et, 139 myń tonna sút, 16,5 mln dana jumyrtqa óndirilgen. О́tken jyldyń osy merzimindegi kórsetkishpen salystyrǵanda ónim óndirý anaǵurlym artqandyǵy jóninde Eńbekshiqazaq aýdandyq kásipkerlik jáne aýylsharýashylyq bóliminiń basshysy Ermek Jákeev habardar etti.
Bıyl aýdandaǵy aýyl sharýashylyq taýarlaryn óndirýshiler barlyǵy 86 359 gektarǵa túrli daqyldar sepken. Búgingi kúni aýdanda júgeriden ózge kúzgi dala jumystary tolyq aıaqtaldy.
Memlekettik baǵdarlamalar aıasynda byltyr aýyl sharýashylyǵy salasyn qoldaýǵa sýbsıdııa túrinde barlyǵy 2,5 mlrd teńge bólindi.
Aýdanǵa 3 186 tonna arzandatylǵan janar-jaǵarmaı bólinip, búgingi kúnge onyń barlyǵy ıgerilgendigin atady.
«Agrarlyq nesıe korporasııasy arqyly kóktemgi egis jumystaryn qarjylandyrýǵa «Keń dala» baǵdarlamasy aıasynda 27 sharýashylyq 251 mln teńgeni nesıelegen (2022 jyly 13 sharýashylyq 135 mln teńge jeńildetilgen nesıe alyp, 01.04.23 j. qarjylandyrý toqtatyldy).
Dala jumystaryn ońtaıly júrgizý úshin sharýashylyqtar jyl basynan 1 620 mln teńgege 72 tehnıka satyp aldy. Nátıjesinde, búgingi kúnge tehnıkalar jańaryp, jumys ónimdiligi artty. Sonymen qatar Shelek aýyldyq okrýginde «Halyq Agro» Qyzmet usyný ortalyǵy» seriktestigi qurylyp, 330 mln teńgege 21 qajetti tehnıka satyp alyp, qazirgi tańda sharýashylyq jumystaryna qyzmet kórsetýde», degen Ermek Ilıanuly aýdanda baý-baqsha kólemi sońǵy bes jylda 1,6 myń gektarǵa óskendigin tilge tıek etti.
Búgingi kúnge jalpy aýdany 7032 gektardy qurasa, onyń ishinde 2 432 gektary ıntensıvti baqtar. Sonymen birge jyldyq ortasha ónim kórsetkishi 15,2 tonna ónim óndiretin jalpy kólemi 17,3 ga 17 jylyjaı bar. Aýdanda syıymdylyǵy 35 140 tonna bolatyn 20 jemis saqtaý qoımasy jáne 1 kókónis saqtaý qoımasy jumys isteýde.
Baý-baqshasy jaınaǵan aýdanda jylyna almadan ǵana 11 myń tonnaǵa jýyq ónim alynady eken. Almadan mol ónim alýǵa aýdannyń áleýeti jetkilikti. Dese de, alma ósiretin sharýa qojalyqtaryna memlekettik qoldaýdyń qajettiligi sezilmeı qoımaıdy.
Bul aýdanda alma baǵyn ósirip, óńir ekonomıkasynyń damýyna tyń serpin bergen kásipkerler az emes. Solardyń biri – tájirıbeli alma ósirýshi Mýrat Lazgıev der edik. Kásipkerdiń alma baǵyn baptap kele jatqanyna 30 jylǵa jýyqtapty. Hımııa salasynyń mamany bolǵanymen, bala kezden baq egýdiń, alma ósirýdiń syryn biletin baǵban birden jasyl baqty jaıqaltýǵa bilek túre kirisipti. Qazir kásipker aǵaıyndarymen birlese 30 gektar aýmaqqa alma ósiredi. Baǵbannyń baǵynda «Amerıkanka», «Zolotoe-prevoshodnoe», «Aport», «Kandıl», «Grýshovka», «Saltanat», «Melba», «Rashıda», «Pestrýshka», «Gala» jáne «Rahat» sekildi 12 túrli alma ósedi. Bıyl ár gektardan 30 tonnaǵa jýyq ónim alynǵan.
«Qazir bizde almanyń úsh túri kóbirek ósiriledi. Jaqsy ónim beretin alma suryptaryn jetildirý men baqty sýarý tehnologııasyn jańalaýǵa basymdyq bergimiz keledi. Syrtqa ońaı kóringenimen, alma ósirýshilerdiń de ózindik problemalary bar. Alma ósire bastaǵan jyldary osy saladaǵy bilimimizdiń azdyǵy men tájirıbemizdiń joqtyǵynan qınaldyq. Keıin birtindep, jergilikti tájirıbege súıene otyryp kásibimizdi damyttyq. Búginde turaqty alýshylarymyz bar. О́ńirdegi kez kelgen aýylsharýashylyq ónimderin óńdeıtin kásiporyndy shıkizatpen qamtýǵa daıynbyz. Almanyń ónimi aýa raıyna da baılanysty bolady. Jańbyry mol, jaıly jyldarda kóp ónim alamyz. Al keıbir qýańshylyq jaılaǵan kezderde ónim az bolady», deıdi alma ósirýshi kásipker.
Asa kútimdi qajet etetin aportty búginde baǵbandar tym sırek egetin bolǵan. О́ıtkeni shyǵyny kóp, keı jyldary tipti múldem jemis bermeı qoıatyn aportty kásipkerlerdiń kóbi tabys kózi sanamaıdy. Sol sebepti elimizde aport ósiretin baqtardyń qatary kúnnen-kúnge sıreı túsken syńaıly.
Baǵban jemis berýden qalǵan kári aǵashtardyń ornyna jas kóshetter egýdi dástúrge aınaldyrǵan. Alaıda jas kóshetterdi qatarǵa qosýdyń óz qıyndyǵy da joq emes. Ony baptaýmen qatar, tórt túlikten saqtaý da ońaı emes. Mýrat Lazgıevtiń sózinshe, alma baqqa mal maza bermeıtin kórinedi. Alma baqtan oıdaǵydaı ónim alý úshin olarǵa kásibı kútim qajettigi de áńgime ózegine aınaldy. Ol úshin maman keńesine júginý artyq etpeıdi. Jemisin jıyp bitken baǵban búginde qýrap qalǵan butaqtardy kesip, eskirgen qabyqtardy, qynalardy tazartyp, aǵash dińiniń aınalasyn qopsytyp, aramshópterden jáne ósimdik qaldyqtarynan tolyq tazartý jumystaryna kirisken.
«Kútip-baptaý jumystary kóktemge deıin jalǵasady. Aýyrǵan, qýraǵan butaqtar butalady. Butalar tym qatty ósip ketse de bolmaıdy. Sondyqtan olardyń ushtaryn mezgilimen qyrqyp otyramyz. Baq zııankesterine qarsy jyl on eki aı kúres tynbaıdy. Japyraqqa túsken qurt jemisten biraq shyǵady. Olardy hımııalyq jolmen óńdep, arnaıy eritindiler búrkip otyramyz», –deıdi baǵban.
Kúzdiń sońy men qystyń basy – árbir baǵban úshin eń mańyzdy kezeń. Sebebi alma aǵashtaryn aldaǵy aıazdan ǵana emes, sonymen qatar kemirgishterden de qorǵaý qajet.
Alma ósirýmen aınalysatyn baǵban bul salada bilikti mamandardyń jetispeıtindigin alǵa tartty. Mýrat Lazgıev alma baǵyn baptaý úshin alǵashynda sheteldik mamandardyń kómegine júginse, qazir alma aǵashtaryn baptaýǵa qabiletti jergilikti mamandar toby qalyptasa bastaǵanyn qýana aıtty. Kásipker óziniń ıgilikti isin jalǵastyratyn balalaryn da alma baptaýǵa baýlýda.
«Aldaǵy jyldarda elimiz baý-baqshadan jınalatyn jemis-jıdek kólemin barynsha ulǵaıtýdy josparlap otyr. Ol úshin sapasy joǵary kóshetterdi tańdap, býdandastyrý jáne jersindirý máselesinde ǵylymı-zertteý jumystaryn júzege asyrý kerek. Sonda ǵana ishki naryqty almamen tolyq qamtamasyz etip qana qoımaı, suranysqa ıe jemis túrin qyrýar qarjyǵa syrtqa sata alamyz. Jastardyń da osy salaǵa belsene aralasýyna qolushyn berýimiz kerek. Erinbeı eńbek etken jannyń ómirden alar enshisi mol bolmaq», deıdi tájirıbeli kásipker.
Almaty oblysy,
Eńbekshiqazaq aýdany
