Mamandar qumar oıynmen qatar qarjy pıramıdalarynyń quryǵyna ilinip, tirnektep tapqanyn alaıaqtarǵa aparyp bergen azamattardyń sany artqanyn aıtady. Zańsyz oıyn bıznesiniń zardabyn joıýǵa baǵyttalǵan keshendi sharalar qolǵa alynǵanymen, jymysqy áreketin jasyryn túrde júzege asyratyndar azamattardy túrli aılamen tuqyrtatyn bolǵan. Tipti buǵan jastar kóp otyratyn áleýmettik jelilerdiń áleýetin paıdalanady. Jýyrda ǵana Ekonomıkalyq tergeý mamandary «TıkTok» jelisinde zańsyz qumar oıyn uıymdastyrýshylardyń qyzmetine quryq saldy.
Jaýapty mamandar oıynǵa táýeldiliktiń qurbandary kóbine jastar ekenin, al zańsyz oıyn bıznesine qarsy kúrestiń nátıjesi turǵyndardyń sanasyna baılanysty ekenin aıtady.
«Ońaı» aqshany lezde utyp alamyn degen úmitpen adamdar kóbinese kazıno men avtomattarǵa tapqan tabysyn salyp jiberedi. Jedel-tergeý tájirıbesi kórsetkendeı, anyqtalǵan jasyryn kazınolar men oıyn mekemelerine negizgi kelýshiler jastar bolyp otyr. Zańsyz oıyn bıznesi memlekettik bıýdjetke eshqandaı paıdasy joq jáne sonymen birge qala turǵyndarynyń da qaltasyn qaǵady. Halyqtyń qumar oıyndardan bas tartýy qaskúnemderdi zańsyz tabystarynan aıyrady. Búgingi tańda kazınolar men oıyn avtomattary zaldary tek Qapshaǵaı sý qoımasynyń jaǵalaýynda jáne Aqmola oblysynyń Býrabaı aýdanynda ornalastyrylýǵa tıis. Osylaısha, atalǵan aýmaqtardan tys jumys isteıtin barlyq oıyn mekemesi óz qyzmetin zańsyz júzege asyrady», deıdi Almaty qalasy boıynsha Ekonomıkalyq tergep-tekserý departamentiniń tergeý basqarmasynyń basshysy Sáken Qondybaev.
Jýyrda ótken jedel-tergeý is-sharalary barysynda zańsyz oıyn bıznesin uıymdastyrýdyń eki faktisi anyqtalǵan. Olar – bás qabyldaý, banktik aýdarymdar arqyly utystardy esepteý jáne berý fýnksııalaryn qoldaıtyn onlaın qumar oıyndar. Zań talabyna saı uıymdastyrýshylar 4 jylǵa bas bostandyǵynan aıyrylyp, qalanyń taǵy da eki turǵyny zańsyz oıyn bıznesi salasyndaǵy osyndaı quqyq buzýshylyqtar úshin 1,6 jylǵa temir torǵa toǵytylǵan.
Memlekettik organ ókilderi zańsyz oıyn bıznesine qarsy jurtshylyqty jumyla kúresýge shaqyrdy. Sebebi qoǵam belsendilerimen birlesken profılaktıkalyq is-sharalar barysynda birneshe keleńsizdiktiń beti ashylypty. Zań ókilderi bul iske kásipkerler men qoǵamdyq uıymdar, blogerler men BAQ ókilderi de qoldaý tanytsa deıdi.
Joǵaryda atap ótkenimizdeı, qalada qarjy pıramıdalary da órship tur. Bıyl osyndaı maqsatty kózdegen alaıaqtardyń 376 ınternet siltemesi buǵattalǵan. Memlekettik organnyń málimetinshe, jyl basynan beri 9 qarjy pıramıdasynyń («WBIC», «Robotex», «Hit Beat Music», «Qnet», «Chia Thai», «Bincloud», «S-Group», «Marqar», «Patin Coin») joly kesilgen. Áttegenaıy, 3 myńnan asa azamat osy uıymdardyń qurbany bolypty. Alaıaqtardy anyqtaýda jyl basynda iske qosylǵan ınternet-resýrstardy tekseretin «Baıqa pıramıda» Telegram-boty óz tıimdiligin kórsetken.
«Endi bizdiń azamattar saıttar men áleýmettik jelilerde qarjy pıramıdasy belgileriniń bar-joǵyn óz betinshe teksere alady. Bul olardyń «alaıaqtyq» shemalarǵa aldanýyna jol bermeıdi. Ázirlengen ónim halyq arasynda úlken suranysqa ıe ekendigi qazirdiń ózinde baıqalady. Qysqa ýaqyt ishinde azamattardan túsken 6 myńnan asa ótinim qaraldy, olarǵa bot avtomatty túrde jaýap berdi», deıdi Ekonomıkalyq tergeý departamentiniń asa mańyzdy ister jónindegi jedel ýákili Jaqsylyq Myrzahan.
Qarjy pıramıdasyna kirý erikti negizde jáne eshqandaı quqyqqa súıenbeı júzege asyrylatyndyqtan, eshkim salynǵan qarajatty qaıtarýǵa kepildik bermeıdi. Alaıda aıaqtalǵan qylmystyq ister de bar, onda azamattar salynǵan aqshany qaıtaryp alǵan kezder de bolǵan.
Máselen, bıyl taǵy da «Innova Gold», «IG Group KZ», «Qozgan, Tender», «Rich Beach», «Alfa Seıls Konsaltıng», «ESS Group» jáne «Qnet». «Energy Eolus Qazaqstan» qarjy pıramıdalaryn uıymdastyrýshylarǵa qatysty sotqa deıingi tergeý júrgizilip, qaskúnemderdiń birqatary uzaq merzimge sottalǵan. Al qarjy pıramıdasyna arbalǵandarǵa keltirilgen zalal somasy 259 mln teńgeni quraǵan.
Memlekettik organ ókilderi atap ótkendeı, qabyldanǵan sharalardyń nátıjesinde ekonomıkalyq tergeý qyzmeti bank shottaryna, uıymdastyrýshylardyń jyljymaly jáne jyljymaıtyn múlikterine tyıym salǵan. Máselen, «World Business Consulting» qarjy pıramıdasyn uıymdastyrýshylarǵa qatysty qylmystyq is boıynsha segiz jábirlenýshige 126 mln teńge somasynda zalal ótelipti. Sondaı-aq «B2B Jewerly» qarjy pıramıdasyn uıymdastyrýshylarǵa qatysty qylmystyq is boıynsha 1200-den asa zardap shegýshige 700,1 mln teńge somasyndaǵy qarjy qaıtarylyp, 2,2 mlrd teńgeni quraıtyn múlikke tyıym salynǵan.
«Uıymdastyrýshylar senimdi azamattarǵa jańartylatyn energııa kózderin jáne energııany saqtaý obektilerin josparlaý, salý jáne paıdalaný jobalaryna aqshalaı qarajattaryn salýdy usynǵan. Osylaısha, táýligine 2,7%-dan 3,4%-ǵa deıin, ıaǵnı aıyna 80 paıyzdan asa jáne jylyna 95 paıyzdan asa tabys túsedi dep ýáde bergen. Salym somasy 30 dollardan 2700 dollarǵa deıin jetken. Jedel-izdestirý barysynda 11 qalada, atap aıtqanda, Aqtóbe, Astana, Kókshetaý, О́skemen, Atyraý, Oral, Qyzylorda, Pavlodar, Shymkent, Kentaý, Semeı qalalaryndaǵy keńseler anyqtalyp, sondaı-aq uıymdastyrýshylardyń shetelde ekeni áshkere boldy», deıdi Jaqsylyq Myrzahan.
Ońaı jolmen paıdaǵa kenelgisi keletinder óz oılaryn júzege asyrý úshin túrli tásilderdi qoldanatyn bolǵan. Jarnamalarynda tanymal adamdardyń bet-beınesin paıdalaný, ózderine sendirý maqsatynda jańalyqtar portaldarynyń logotıpteri men dızaınyn alǵa ustaıdy. Mundaı kúmándi siltemelerge kirip, saýaldama toltyrmaǵan jón. Siz saýaldama toltyrǵan jaǵdaıda, olar kóp uzamaı qońyraý shalyp, ózderin banktiń nemese quqyq qorǵaý organynyń qyzmetkeri retinde tanystyrady. Osylaısha, sizge nesıe resimdelgenin nemese qylmystyq is qozǵaldy dep aldaıdy. Adamnyń tosylyp qalǵan sharasyz kúıin paıdalanyp, olar banktik derekterdi bilip alýdy kózdeıdi.
Sondyqtan ár azamat elimizde qarqyn alyp jatqan ınternet alaıaqtyqtan saqtanǵany abzal. Sońǵy kezderi «Jalǵan qarjy» uıymdarynyń usynystaryn taratý jaǵdaılary da jıilep ketken. Olar aqshany munaı óndirýshi kompanııalardyń, belgili bankterdiń jáne kvazımemlekettik sektor sýbektileriniń iri jobalaryna joǵary jáne passıvti kiris túsedi degen ýádemen ınvestısııalaýǵa shaqyratyn kórinedi.
Osyndaı keleńsizdikke tap bolmas úshin, Ekonomıkalyq tergeý departamenti azamattardy qyraǵy bolýǵa jáne óz jınaqtaryn kúmándi qarjy uıymdaryna salmaýǵa shaqyrdy. Eger siz nemese sizdiń jaqyndaryńyz qarjy pıramıdalarymen betpe-bet kelgen jaǵdaıda, Jibek joly dańǵyly 127 mekenjaıy boıynsha Almaty qalasynyń Ekonomıkalyq tergeý departamentine habarlasyńyz nemese Call-ortalyǵynyń 1458 nómirine qońyraý shalyńyz.
ALMATY
