Elimizde halyqtyń eńbekke qabiletti bóliginiń úles-salmaǵyn kóterý kún tártibinen túsken emes. О́ıtkeni bul ekonomıka men eńbek naryǵynyń kúretamyry ekeni belgili. Resmı derekterge kóz júgirtsek, elimizde eńbekke qabiletti halyq sany 2010 jylǵa deıin turaqty ósip otyrǵany baıqalady. О́sý qarqyny jastarda mol. Máselen, 2010 jyl men 2023 jyldyń derekterin salystyrǵanda 15 pen 64 jas aralyǵyndaǵy halyq sany 9,7%-ǵa (1,1 mln adamǵa) ósip, 12,3 mln bolǵan. 0-den 14 jas aralyǵyndaǵy balalar sany 48,7%-ǵa (3,9 mln adamnan 5,8 mln adamǵa deıin), al 65 jastan asqan qarttar 51,4%-ǵa (1,1 mln adamnan 1,7 mln adamǵa deıin) ósken. Bul rette balalar men egde kisilerdiń sany qarqyndy óskeni baıqalady.
Ekonomıkalyq zertteýler ınstıtýtynyń saraptaýynsha, 2023 jyldyń basynda 15 pen 64 jas aralyǵyndaǵy halyqtyń úlesi 62% bolǵan. Bul – el táýelsizdigi kezeńindegi eń tómengi kórsetkish. 2010-2023 jyldar kezeńinde eńbekke qabiletti halyqqa jalpy demografııalyq júkteme koeffısıenti 36,1%-ǵa ósken. Salystyrmaly túrde alǵanda, 2010 jyly elde 1 myń eńbekke qabiletti azamat bolsa, 15-64 jas aralyǵyndaǵylar – 450, al 2023 jyly bul san 613 bolǵan.
«Demografııalyq júktemeniń jyl saıynǵy ósýi balalar men qarttardyń esebinen júredi. Al keıingi jyldarda egde adamdardyń júktemesi artty. Bıyl eńbekke qabiletti jastaǵy myń adamǵa shaqqanda demografııalyq júkteme 476 balany (jıyntyq júktemeniń 77,7%-y) jáne 137 qartty (22,3%) qurady» deıdi Ekonomıkalyq zertteýler ınstıtýtynyń sarapshy mamany Anas Ábýov.
Mamannyń aıtýynsha, bul máselede demografııalyq ahýaldyń da áseri kóp.
«Eldegi eńbekke qabiletti halyq úlesiniń jyl saıynǵy tómendeýi negizinen týý kórsetkishiniń joǵary deńgeıimen jáne halyqtyń jas qurylymyndaǵy ózgeristermen baılanysty. Sondaı-aq ólim-jitimniń jas qurylymy (eldegi barlyq ólim-jitimniń shamamen 40%-y eńbekke qabiletti halyqqa tıesili) jáne kóshi-qon óz áserin tıgizedi. 2016-2021 jyldar aralyǵynda kóshi-qonnyń keri saldosyndaǵy 15-64 jas aralyǵyndaǵy halyqtyń úles salmaǵy orta eseppen 66%-dy qurady», deıdi ol.
BUU zertteýinshe, elimizde eńbekke qabiletti halyq úlesiniń tómendeýi 2027 jylǵa deıin jalǵasýy múmkin. 2040 jylǵa deıin ósip, odan soń qaıtadan tómendeý bastalady dep boljanyp otyr.
«Ekonomıka men demografııa – qatar júretin qubylys. Elimizde eńbekke qabiletti halyqtyń eń kóp úlesi jáne ekonomıkalyq ósý múmkindikteri 2000 jáne 2010 jyldary baıqaldy. Alaıda halyqtyń jas qurylymynyń ózgerýi jáne eldiń áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıyna áseri áli tolyq zerttelmegen», deıdi sarapshy.
Demografııalyq dıvıdend degen uǵym bar ekonomıkada. Bulaı dep negizinen eńbekke qabiletti jastaǵy (15 jastan 64 jasqa deıin) halyqtyń úlesi eńbekke jaramsyz jastaǵy (15 jasqa tolmaǵan jáne 65 jastan asqan) halyqtyń úlesinen asqan kezde ózgeristerden týyndaýy múmkin ekonomıkalyq jaǵdaıdy aıtady. Ekonomısterdiń aıtýynsha, demografııalyq dıvıdend tujyrymdamasy alǵash ret 1990 jyldardyń aıaǵy men 2000 jyldardyń basynda halyqtyń jas qurylymyndaǵy ózgerister men Shyǵys Azııa elderindegi (Qytaı, Ońtústik Koreıa jáne t.b.) jedel ekonomıkalyq ósý arasyndaǵy baılanysty sıpattaý úshin engizilgen. Zertteý nátıjeleri halyqtyń jas qurylymyndaǵy qolaıly ózgerister osy aımaqtaǵy elderdiń ekonomıkalyq negizgi faktorlarynyń biri ekenin kórsetti.
Qorytyndylaı kele, qazirgi tómen kórsetkishter demografııalyq júktemeniń ulǵaıýynan bolyp otyrǵanyn jazdyq. Alaıda sarapshylar halyqtyń jas ereksheligine baılanysty bul úrdis ýaqytsha jaǵdaı ekenin aıtady. Máselen, qazirgi jas urpaq erteńgi eńbek adamy ekeni daýsyz.
