Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Barlyq óńirde Úkimettiń qadaǵalaýymen áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik baǵasynyń turaqtylyǵyna erekshe mán berilip keledi. Bul – árıne, qymbatshylyqqa jol bermeýge bastaıtyn is-shara. Biraq turǵyndardyń qynjylysyna qaraǵanda, bul baǵyttaǵy jumystardy áli de kúsheıtý kerek ekeni anyq. Osy oraıda Jańaózen qalasyndaǵy azyq-túlik baǵasyna az-kem toqtalyp ótkendi jón kórdik.
Jańaózen qalalyq kásipkerlik jáne aýyl sharýashylyǵy bólimi basshysynyń mindetin atqarýshy Nurjan Dúısenǵalıdyń aıtýynsha, áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlary baǵalaryn ustaý jáne tómendetý maqsatynda 19 túrli ónimniń tizbesi bekitilipti. Soǵan sáıkes «Halyq baqylaýy» monıtorıng toby jyl basynan beri qalada 110 monıtorıng jumysyn júrgizgen. Monıtorıng nátıjesinde Saýda jáne tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý departamentine áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarynyń baǵasy salystyrmaly túrde joǵary bolǵan 12 saýda nysanyn tekserý maqsatynda aryzdar joldandy.
Osy oraıda 2022 jyly quzyrly oryndar zańnama talaptaryn saqtamaǵan «Bóken Jánibek» jáne «Shańyraq» bazarlarynda tekserý jumystaryn júrgizip, 5 kásipkerge azyq-túlik baǵasyn 15 paıyz ústemeden asyrǵany úshin eskertý berildi. Bul kásipkerler – R.Ýrgenshbaev, J.Tórehanova, A.Búıinbaev jáne «NurAısa» JShS, «Nursultan» JK.
Al bıyl monıtorıng barysynda Saýda jáne tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý departamentine 12 saýda ornynyń 15 paıyz ústemesin anyqtaý maqsatynda aryz joldanǵan.
«Halyq baqylaýy» monıtorıng top quramyna oblystyq, qalalyq máslıhat depýtattary, qoǵam belsendileri, qoǵamdyq keńes músheleri jáne jergilikti atqarýshy organ ókilderi kirdi. Atalǵan toptyń jumys kestesi jasaqtalyp, ár aptanyń seısenbi jáne beısenbi kúnderi áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarynyń baǵasyna memlekettik retteý júrgizilip otyrady. Máselen, monıtorıng nátıjesinde 7 taýardyń baǵasy óskeni anyqtalǵan. Atap aıtqanda, unnyń baǵasy – 0,04%, qaraqumyq – 0,05%, kúrish – 0,06%, qant – 0,04%, sút – 0,08%, aıran – 0,07%, jumyrtqa 0,03% ósken. Sondaı-aq 7 ónimniń baǵasy tómendepti: kartop – 0,03%, sábiz – 0,04%, pııaz – 0,02%, qyryqqabat – 0,07%, suıyq maı – 0,08%, sarymaı – 0,11%, tuz – 0,04. Qalǵan ónimderde baǵa aýytqýy baıqalmady.
Azyq-túlik baǵasyn turaqtandyrý maqsatyndaǵy is-sharanyń biri – aýylsharýashylyq jármeńkesi. Mundaı jármeńke Jańaózen qalasynda ár aptanyń senbi kúni ótkizilip turady. Qalada bıyl 41 jármeńke ótti. Onda qant – 360, makaron – 250, qaraqumyq – 300, kartop – 120, pııaz – 90, sábiz – 200, qyryqqabat – 200, alma – 400-450, anar – 900, asqabaq – 200, sıyr eti – 2 500, túıe eti 2 000 teńgeden (kılosyna) satyldy.
Sonymen qatar 66 saýda jelisimen memorandým jasalyp, bekitilgen baǵalar ózgerissiz tur. Baǵany turaqty ustap turǵan bul saýda oryndary – «Januıa», «Sándi», «Mereı», «Nuraısa», «Azamat», «Januıa», «Bereke» sýpermarketteri. Osy dúkenderde áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik baǵasy ústemesine 7%-dan asyrmaı saýdalanyp jatyr.
Al «Aınalym mehanızmi» boıynsha «Kaspıı» áleýmettik-kásipkerlik korporasııasy» aksıonerlik qoǵamy arqyly jeke kásipkerler N.Tabyldıev (18 mln teńge), J.Agısov (52 mln teńge), Q.Sársenǵalıev (95 mln teńge), Q.Nurov (30 mln teńge) baǵa turaqtandyrý baǵytynda operator bolyp taǵaıyndalyp, un, kúrish, suıyq maı, qaraqumyq, tuz, qant jáne taǵy basqa áleýmettik azyq-túlik taýarlaryn tasymaldap satyp jatyr.
Buǵan qosa azyq-túlik baǵasyn qalypty ustap turý úshin «Bıznesti qoldaý men damytý» ulttyq jobasy aıasynda 5 mln teńgege deıin grant beriledi. Osy jobaǵa Jańaózen qalasynyń 50-ge jýyq kásipkeri qujatyn tapsyryp, onyń altaýy jalpy kólemi 30 mln teńgeni quraıtyn memlekettik grantqa ıe boldy. Al 2023 jyly memlekettik granttarǵa jergilikti bıýdjetten oblystyq kásipkerlik jáne saýda basqarmasyna 250 mln teńge qarajat qarastyryldy. Osy maqsatta shilde aıynda konkýrstyq komıssııanyń otyrystary ótip, Mańǵystaý oblysy boıynsha jalpy somasy 245,6 mln teńge bolatyn 53 kásipkerdiń jobasy maquldandy. Barlyǵy 881 ótinim túsip, konkýrstyq komıssııa qaraýyna 589 joba joldandy.
Osy oraıda qarjy sarapshysy Rasýl Rysmambetov Qazaqstanda azyq-túlik baǵasy maýsymǵa qaraı ózgerip otyratynyn atap ótti.
«Shilde, tamyz, qyrkúıek, qazan aılarynda azyq-túlik baǵasy arzan bolyp turady. Keıin qys mezgili jaqyndaǵanda qymbattaıdy. О́ıtkeni qysta aýa raıynyń salqyndaýyna baılanysty kóptegen kásipker ónimderdi aldyn ala alyp qoıyp, saqtaıdy. Sóıtip, qysta baǵany kóteredi. Elimizge О́zbekstan, Reseı, Polsha, Túrkııa, Qytaı sııaqty elderden azyq-túlik tasymaldanatyn bolǵandyqtan, keıbir ónimniń baǵasy qymbat. Al ózimizde óndiriletin ónimderdiń baǵasy syrttan keletin taýarlarǵa qaraǵanda neǵurlym arzan. Qazaqstanda sút ónimderin damytýymyz kerek. Belarýs, Reseıde jasalatyn sút ónimderi bizdiń naryqty jaýlap jatyr. Eldegi sút ónimderin daıyndaıtyn fabrıkalarymyz básekelestikke tótep bere almaı tur», deıdi R.Rysmambetov.
Gúlsim MURYNOVA,
jýrnalıst
Mańǵystaý oblysy,
Jańaózen qalasy
