Sýretti túsirgen – Ernar ALMABEK
Sonymen, áńgimemizdiń álqıssasyna «Eńbek» elektrondyq eńbek bırjasyna jumys berýshilerdiń bıylǵy qazan-qarasha aıynda ornalastyrǵan mal sharýashylyǵy jumyskerleriniń bos oryndaryn negiz etip otyrmyz. Bizdiń nazarymyzǵa Qarqaraly aýdany Besoba aýyly «Qurmet» sharýa qojalyǵynyń osydan bir aı buryn bergen habarlandyrýy kezikti. 85-150 myń aralyǵynda eńbekaqy tóleımiz depti. Endi qarańyz, mal sońynda at ústinen túspeı ala tańnan qara keshke deıin júrýi kerek. Biraq taǵaıyndaǵan jalaqyǵa jan shydaı ma?
Kelesi keziktirgen Shet aýdanynyń Qyzyltaý aýylyndaǵy «Aqmaral» sharýa qojalyǵy da 100 myńnyń kóleminde aılyq usynypty. Sharýada 100 sıyr, 200 qoı bar kórinedi. Bir aıǵa jýyq ýaqyt turǵan jarnamaǵa bir kisi ǵana habarlasypty.
Buǵan qosa Olx.kz qosymshasyndaǵy jumys berýshilerdiń jarnamalaryn bir sholyp shyqtyq. Aqtoǵaı aýdanynyń Jalańash aýylyndaǵy «Surjal» sharýa qojalyǵynyń ıesine habarlasqan edik, bul kisiler de malshyny áli tappaǵanyn aıtady.
– Jylda malshy izdeımiz. Jıyrma jyl boıy bir malshymyz baǵyp, ósirip berdi. Ol kisi zeınetke qalaı shyqty, mine, solaı osy máselemen jylda betpe-bet kelemiz. Jylqymyz qysy-jazy dalada. 100 sıyrymyzdy baǵatyn malshy kerek edi. Miniske at ta bar, motosıkl de bar. Sharýashylyq basynda jeke úı de bar. 150-200 myńnyń kóleminde aılyq tóleımiz. Malmen de eseptesemiz. Aıtpaqshy, alǵashqyda aldap, soqqandar boldy. Aldyn ala jolymyzǵa dep aqsha saldyryp alyp, izim-qaıym joq bolyp ketti. Sóıtsek, ınternet alaıaqtary eken. Mine, dál osy ýaqytta, kúzdiń qara sýyǵynda habarlasatyndar kóp. Alaıda kóktemge qaraı qalaǵa suranady da, joǵalady, – deıdi fermer Rınat Túsenov.
Malshy tabý muńǵa aınalǵanynan bólek, kóktemde kóp fermer traktorshy izdep, jer-jerdi kezedi. Jasyrary joq, mehanızator keziktirý de jyl ótken saıyn kúrdelenip barady. Bul sózimizdi «Qar-Agro Qoldau» Qaraǵandy oblysynyń agroónerkásiptik kesheni sýbektileriniń qaýymdastyǵynyń zańgerlik qyzmet boıynsha jetekshisi Balǵat Jumkın bylaı qýattaıdy:
– Malshy tabýdy bylaı qoıa turyńyz, naýqan kezinde jumysker tappaı shyr-pyr bolady fermerler. Mardymdy jalaqy usynsa da, maı-maı bolyp dalada júrgisi joq. Aýylda turyp, traktor júrgizý bilmeıdi degenge senbeımiz, ras. Biraq taza eńbekten nege qashatyndaryn túsinbeımiz, – deıdi B.Jumkın.
Sarapshymyzdyń aıtqany da kóńilge qonady. Fermerler malshy tappaǵandyqtan, qujaty joq, qaraýsyz qalǵan jandarǵa júgiretinin aıtady. «Olar azyn-aýlaq aqsha berip qoıǵanǵa máz. Al qaýipsizdigin ózge turmaq, ózderi de oılamaıdy. Qudaı betin ári qylsyn, álgindegideı jandar men fermerler arasynda túrli jaǵdaı bolyp ta jatyr», degendi aıtady sarapshy.
– Ashyǵyn aıtaıyq, malshy tappaı júrgen fermerlerdiń ózderinen de bar. Nege deseńiz, jumyskerlerdi resmı tirkeý degendi múldem kerek qylmaıdy. Onyń zeınetaqysyna aqsha aýdarý qajet. Áleýmettik saqtandyrýy jáne bar. Onyń bári sharýaǵa shyǵyn. Sol sebepti qujatqa degen saýattylyqty arttyrý kerek dep oılaımyz. Olardy da túsinýge bolady. Dúnıeniń bári qymbattaǵanda mal etiniń quny mardymsyz bolyp otyr. О́zderi tabysqa shyǵa almaı otyrǵanda qaıdan táýir jalaqymen jarylqasyn? Úkimet deńgeıinde sheshilmese, úmitimiz óship barady, – deıdi B.Jumkın.
Ol Úkimet sharýa qojalyǵynda zańdy tirkelgen jumyskerlerdi sýbsıdııalasa, jarty aılyǵyn fermerdiń ózi tólese, bul másele jolǵa qoıylyp qalar degen usynysyn da jetkizdi.
Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev qarapaıym eńbek adamyn qadirleı bilý qajettigin basa aıtady. Atakásiptiń abyroıyn qaıta qaıyramyz desek, únemi at ústinde júretin malshylardyń eńbegin ulyqtaǵanymyz jón. Bilýimizshe, táýelsizdik jyldarynda Qazaqstannyń Eńbek Eri ataǵyn qarapaıym malshylardyń eshqaısysy ıelenbepti. Budan basqa da marapattardan maqrum qalyp jatady.
Osy kezde oıǵa kelip turǵan taǵy bir ózekti dúnıe mynaý: agrosalany oqyp shyqqan túlekterdiń de aýyldaǵy jumysqa qyzyǵýshylyǵy joq. Mal dárigeri bolý úshin emes, atqa minip, mal qaıyrý úshin emes, áıteýir oqydy degen at úshin dıplomdaryn alady, sandyqtaryna salady. Osydan keıin agrarlyq salanyń keleshegi qaıdan kóktesin?
Qaraǵandy oblysy
