Rasynda da, kesh múldem ózgeshe sıpatta uıymdastyrylǵan. Qansha ýaqyt ótse de, halyq áýenin súıetinder azaımaıdy. Klassıkalyq mýzykanyń da talǵampaz tyńdarman úshin óz orny bar.
Keshte Turan etnofolklorlyq ansambli «Orteke», «Qazaq eli» syndy kópshiliktiń kóńilinen oryn alǵan shyǵarmalarmen qatar, Aqtoty Raıymqulovanyń «Shabyt», «Tolǵaý» kúılerin, «Uly Turan – máńgilik» (sózi – Baqyt Bedelhan), «Er Turan» (Israıl Saparbaı) syndy janǵa rýh syılaıtyn týyndylardy oryndap shyqty. Halyqaralyq baıqaýlardyń jeńimpazdary – Rasýl Jarmaǵambetov pen Nazerke Abraly klassıkalyq mýzykamen keshtiń shyraıyn keltire tústi. «Rýsalka», «Djýdıtta», «Vesela ıa vdova» sekildi halyqqa tanymal operadan úzindiler shyrqalyp, Ahmet Jubanovtyń «Arııasy» men Abaı Qunanbaevtyń «Aıttym sálem, Qalamqasy» júrekti terbetti.
Konserttiń sharyqtaý shegi – etnofolklorlyq jáne klassıkalyq, zamanaýı áýenniń toǵysýy. Venesııadaǵy Bazılıka dı San-Marko kitaphanasynan tabylǵan qypshaq tilindegi duǵalar, babalar urany jazylǵan kóne qoljazba – «Kodeks Kýmanıkýs» kitaby. Osy kitaptaǵy qupııa notalardy kompozıtor Aqtoty Raıymqulova men túrkitanýshy, ǵalym Aleksandr Garkoves birlese zerttep, baǵzy zamannan jetken babalar únin qaıta jańǵyrtty. Qypshaq urany aldymen Eýropa sahnasynda oryndalǵandyqtan, kompozıtor shyǵarmaǵa «Reminiscens beati sanguinis» («Qypshaq urany») degen ataý bergen kórinedi. Týyndyny Turan etnofolklorlyq ansambli, Eldar Aıtbekov (vıolonchel), Aqtoty Raıymqulova (fortepıano), Dına Mırmanova (fortepıano), solıster – Nazerke Abraly, Rústem Jarmaǵambetov syndy maıtalmandar bastaǵan shyǵarmashylyq ujym joǵary deńgeıde oryndap shyqty.
Konsertten keıin A.Raıymqulovany Halyqaralyq túrki mádenıeti men murasy qorynyń prezıdenti bolyp taǵaıyndalýymen quttyqtap, Almaty keshinde alǵash ret oryndalǵan týyndylaryna qatysty az-kem sózge tarttyq.
– Álemniń, jer sharynyń kishkentaı ekenin sezip turmyz. Jalpy, búkil adamzattyń oıy – beıbit ómir súrýdi, tynyshtyqty ańsaý. Sondyqtan da shyǵarmamyzdyń atyn «Crossroads» dep qoıdyq. Mýzykalyq tilimiz arqyly adamzattyń ortaq oıyn, ǵalamdaǵy túrli qaqtyǵys-qıyndyqty, halyq zaryn da qobyz ben vıolonchel únimen tyńdarman júregine jetkizýge tyrystyq. Týyndy aldymen Eýropa sahnalarynda oryndalǵandyqtan, atyn kópshilikke túsinikti etip qoıýdy jón sanadyq, – deıdi A.Raıymqulova.
Kompozıtordyń aıtýynsha, XII-XIII ǵasyrda ejelgi qypshaq tilinde jazylǵan uran kúni búginge deıin ártúrli nusqada, sımfonııalyq orkestrde de, folklorlyq ansamblde de oryndalǵan. Al mundaı shyǵarmashylyq eksperıment alǵashqy jobalardyń biri sanalady.
Aqtoty Raıymqulova 2014 jyly bul shyǵarmany ataqty pıanıst Marta Argerıhtiń halyqaralyq mýzyka festıvaline arnap jazǵan. Ol kezde eýropalyq aspaptarǵa basym kóńil bólgen eken. Degenmen de halyq kúıin, qazaqtyń ulttyq ónerin dáriptep kórsetkendikten, sheteldik jurtshylyq asa qyzyǵýshylyqpen, ystyq yqylaspen qabyldady. Bul joly kompozıtor Turan etnofolklorlyq ansamblin basty orynǵa shyǵaryp, vıolonchel men fortepıano aspabyn ǵana qosqan.
– Biz jańa qurammen, jańa baǵytta óńdep shyǵardyq. Bir ereksheligi, shyǵarma kóne qypshaq tilinde jazylǵanymen, jetkizer oıy búginginiń ańsaý-tilegimen astasyp, úndesip jatyr. El tilegi beıbitshilik pen aýyzbirlikke shaqyrýymen qundy, mundaı shyǵarmany oryndaý paryzymyz dep bilemin. Ulttyq ónerdiń túbine jete almaısyń, alda da túrli shyǵarmashylyq tájirıbe jasamaq nıettemiz, – deıdi óner ıesi.
Vıolonchel men qobyzdyń úni kezek-kezek estilgen tusta eki kókjaldyń tistesip aıqasqanyndaı, deneńdi dir etkizetin, aıtyp jetkize almas sezimde bolasyń. Qypshaq uranyn zer sala tyńdasańyz, eki jyrtqyshtyń emes, jaqsylyq pen jamandyq ataýlynyń kúresi, meıirim men jaýyzdyqtyń aıqasy ekenin ańǵarasyz...
Aısulý SEZHAN,
«Egemen Qazaqstan» gazetiniń shtattan
tys tilshisi
ALMATY
