Baqyt berekeli úıge kiredi

Astanada bas qosqan sarapshy­lar «Turmystyq zorlyq-zom­by­lyqpen kúres: máseleleri men sheshimderi» taqyrybynda uıym­­­dastyrylǵan alańda usy­nys-pikirlerin ortaǵa saldy. Is-sharaǵa quqyq qorǵaýshylar, ár­túrli eldiń ombýdsmenderi, ha­lyq­aralyq, úkimettik emes uıym­­dardyń ókilderi, daǵdarys orta­lyqtarynyń basshylary, zert­teý­shiler, ǵalymdar, depýtattar, memlekettik organdardyń ókilderi men qoǵamdyq pikir kósh­bas­shylary qatysty.

Adam quqyqtary jónindegi ýákil Artýr Lastaev qoǵamda zorlaýshylar men jábirleýshilerge tóz­­beýshilik ahýalyn qalyp­tas­­tyrý qajettigin atap ótti. «155 elde turmystyq zorlyq-zom­­bylyq týraly, al 140 elde j­u­mys ornyndaǵy jynystyq zorlyq-zombylyq týraly zań bar. Degenmen bul zańdardyń oryndalýynda kedergiler áli de jetkilikti. Zorlyq-zombylyqtyń qaýiptiligin elemeýge bolmaıdy. Ol tek adamǵa zııan keltirip nemese ólimge ákelip qana qoımaı, balalardy jetim kúıge túsiredi ári kúızeliske ushyratady. Úıdegi tırandardy jazalaýmen qatar, turmystyq zorlyq-zombylyq jaǵdaılarynyń aldyn alý men joıý­ǵa da basa nazar aýdarý qa­jet. Bilim deńgeıi, quqyqtyq sana, genderlik stereotıpterdi joıý, salamatty ómir saltyn jáne kúndelikti ádetterdi nası­­­hattaý atalǵan baǵyttaǵy mańyzdy aspektiler bolyp sanalady», dedi ol.

Jalpy, elimiz postkeńestik keńistikte birinshi bolyp tur­mys­tyq zorlyq-zombylyqpen kúresý, ony aıqyndaý jáne qu­qyqtyq jaýapkershilikti belgileý týraly quqyqtyq aktini 2009 jyly qabyldady. Jıynda áıel quqyǵy men genderlik teńdik sala­syn­daǵy qazirgi ákimshilik jáne qylmystyq zańnamany jetildirý máselesin Prezıdent janyndaǵy Adam quqyqtary jónindegi komıssııa tór­a­ǵ­a­sy, Eýropa Keńesi Ve­ne­sııa komıs­sııasynyń mú­she­si, krımı­no­logııalyq qaýym­das­tyq­tyń qurmetti prezıdenti Igor Rogov qozǵady.

«Ákimshilik jáne qylmystyq zańnama aıasyndaǵy turmystyq zorlyq-zombylyq máseleleriniń biri – Qylmystyq kodeks­ke­ qylmystyq áreketterdi engizý kezinde qabyldanǵan sheshim­der­diń shalalyǵy bolyp tur. Osylaısha, 2014 jyly den­saý­lyqqa jeńil zııan keltirý jáne uryp-soǵý áreketteri qyl­mystyq jaýapkershilikke tartyldy, biraq qamaýǵa alý oryn­dary bolmaǵandyqtan, qyl­mys­kerler jazasyn óteı almady, ákimshilik ister boıynsha qamaýǵa alynyp, qylmystyq ister boıynsha aıyppul salyndy. Osyǵan baılanysty 2017 jyly jeńil zııan keltirý ákimshilik kodekske kóshirilýi kerek edi. Sotpen qaralǵan barlyq isti qylmystyq quqyq buzýshylyq retinde Qylmystyq kodekske aýystyrý qajet, al qamaýǵa alý túrindegi jazany qazir ákimshilik isterdegideı óteý kerek», dedi Igor Rogov.

Otyrysta BUU Damý baǵdar­la­ma­synyń Qazaqstandaǵy turaq­ty ókili Katarzına Vavernıa «Zor­lyq-zombylyq qurbandaryn stıgmatızasııalaýdyń aldyn alý, áıelderdi qoǵamnyń turaqty damýynyń draıveri retinde taný qajet» degen pikirin aıtty. Al Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Svetlana Jaqy­pova problemanyń aldyn alýda IT salasynyń múmkindikterin paıdalaný kerek dedi. Ol arnaıy júıege otbasyndaǵy zorlyq-zom­bylyq týraly derekter mindetti túrde engizilýge tıis dep otyr.

«Sıfrlyq otbasy kartasy – azamattardyń áleýmettik ál-aýqatynyń deńgeıin anyqtaýǵa jáne proaktıvti formatta olarǵa kepildi memlekettik qoldaý kór­setýge múmkindik beretin ár­túrli memlekettik organdardyń aqpa­­­ratyn jınaqtaıtyn aqpa­rat­tyq júıe. Ony Ishki ister mınıstrliginiń derekterimen biriktirý kerek. Ákimshilik quqyq buzýshylyqtar týraly máli­metter bazasy bar, eger otbasy zorlyq-zombylyqqa qa­tysty shaǵym túsirgen bolsa, bul aqparatty sıfrlyq kar­ta­ǵa qosýǵa bolady jáne bul otbasy­nyń kóz aldynda turady», dedi mınıstr.

Sondaı-aq qoǵamda zorlyq-zombylyq qurbandaryna áleý­met­tik, medısınalyq jáne qar­jylaı kómek­ten bólek, bilim berý uıym­daryndaǵy jynystyq qýda­­laý máselesine de nazar aýda­rý­­ qajet. Bul týraly basqosýda Eýro­­palyq Odaqtyń Qazaqstan Respýb­lıkasyndaǵy elshisi Kes­týsıs Iаnkaýskas sóz qozǵady.

«Qoǵamda áıelderge qarsy qylmystarǵa «múldem tózbeý­shi­likti» qalyptastyrý úshin bilim berý baǵdarlamalaryn ázirleýdiń mańyzy zor. Otbasynda, mektepterde jáne joǵary oqý oryndarynda bılik ashyq dıalog qurýdy jáne qylmystyq faktini qabyldamaýǵa barlyq jaǵdaıdy jasaýdy nazarǵa alǵany abzal», dedi ol.

Osylaısha, eki kúnge jal­ǵas­qan­ kon­ferensııada turmystyq zor­­lyq-zombylyqty barynsha azaı­­týǵa baǵyttalǵan áıel quqyq­ta­ry­ men genderlik teńdik sala­syn­­daǵy máseleler jan-jaqty tal­qy­landy. Sarapshylar Qyl­mys­tyq, Qylmystyq-prosestik, Qyl­mystyq-atqarý kodeksterin odan ári jetildirý boıynsha bir­qa­tar usynysty ortaǵa saldy.