Máselen, sońǵy bes jylda qabyldanǵan sharalardyń nátıjesinde JITS-ten bolatyn ólim-jitim 100 myń turǵynǵa shaqqanda úsh juqtyrýdyń ekeýi - ıneksııalyq esirtkini qoldaný kezinde parenteraldy (qan arqyly) jáne anadan balaǵa juǵýǵa tıesili.
Júrgizilip jatqan epıdemııaǵa qarsy is-sharalardyń nátıjesinde ortasha álemdik kórsetkish 0,7% kezinde Qazaqstan 15-49 jas aralyǵyndaǵy halyqtyń 0,3% taralýymen AITV indetiniń shoǵyrlanǵan satysynda tur (álemde AITV-men ómir súretin 39 mln adam, onyń ishinde ShEOA elderinde 2 mln adam). AITV-ınfeksııasy indeti negizinen halyqtyń negizgi toptarynda (HNT) jáne olardyń aınalasynda shoǵyrlanǵan.
Jyl saıyn qazaqstandyqtar ózderiniń AITV-mártebesi týraly kóbirek bilgisi keledi. Jyl saıyn elde halyqtyń 10%-dan astamy tekseriledi.
Endigi jerde AITV-ınfeksııasy dıagnozy - ajal qushtyratyn aýrý emes. Zamanaýı medısına jetistikteriniń arqasynda DDU AITV-ny sozylmaly juqpaly aýrý dep tanyǵany belgili. AITV-men ómir súretin adamdar (AО́A) antıretrovırýstyq terapııany (ART) qoldana otyryp, uzaq jáne el qatarly ómir súre alady, otbasy da, deni saý balasy da bolady.
«BUU-nyń 2021 jylǵy Saıası deklarasııasynyń maqsatyn jáne IýNEIDS 95-95-95 maqsattaryn oryndaý sheńberinde Al Qazaqstanda AITV-ahýaldy adamdardyń 87 paıyzy óz jaǵdaılarynan habardar jáne túgeldeı ART qabyldaıdy, 88 paıyzynda vırýstyq aýyrtpalyq tómendegen», deıdi QR DSM Qazaq dermatologııa jáne ınfeksııalyq aýrýlar ǵylymı ortalyǵynyń dırektory Baýyrjan Baıserkın.
Bes jyl ishinde elde antıretrovırýstyq preparattardyń baǵasy 2-40 ese tómendedi. Qarjy quraldaryn únemdeý ART AО́A qamtýdy eki esege ulǵaıtýǵa jáne TMKKK tizimine emdeýdiń tıimdiligi men qaýipsizdik beıini joǵary bes jańa ınnovasııalyq antıretrovırýstyq preparattardy engizýge múmkindik berdi. Búgingi tańda 18 ARV-preparat tegin jáne (nemese) jeńildikpen ambýlatorııalyq qamtamasyz etýge arnalǵan dárilik zattar men medısınalyq buıymdar tizbesine kiredi.
Qazaqstanda DDU usynǵan profılaktıkalyq baǵdarlamalardyń barlyq 12 baǵyty engizildi. Aldyn alý strategııasyndaǵy negizgi ınnovasııa janasýǵa deıingi profılaktıkany engizý bolyp otyr. Búginde ony 4793 klıent alady.
IýNEIDS-tiń Dúnıejúzilik JITS-ke qarsy kúres kúnine arnalǵan Búkilálemdik naýqanynyń urany - «Kóshbasshylyq-qoǵamdastyqtarǵa». ÚEU - AITV-ınfeksııasyn eńserýde memlekettiń turaqty seriktesi. Qoǵamdastyqtar emdelýshi adamdardy densaýlyq saqtaý qyzmetterimen baılanystyrady, senimdilikti arttyrady, ınnovasııalardy engizedi, saıasatty júzege asyrýdy jáne qyzmet kórsetýdi baqylaıdy. Aýtrıch qyzmetkerleri men eriktilerdiń HNT ortasyna qoljetimdiligi jaqsy. Olar profılaktıkalyq is-sharalar men jedel testileý júrgizedi, prezervatıvter men shprıster taratady, dıagnozdy túpkilikti rastaý úshin JITS ortalyqtaryna jiberedi.
Elde bir jyl ishinde áleýmettik kelisimsharttyń arqasynda negizgi toptarmen jumys isteıtin jáne memlekettik áleýmettik tapsyrys alǵan ÚEU sany 4 óńirde 5-ten 10 óńirde 14-ke deıin ósti. 2023 jyldyń 10 aıynda ÚEU qatysýymen AITV-ınfeksııasynyń 158 jaǵdaıy anyqtaldy. ÚEU-nyń neǵurlym belsendi qatysýy AITV-ǵa qarsy jaýap retinde kúsh-jigerge qol jetkizýde memleket júrgizetin sharalardyń tıimdiligin arttyrýǵa soǵurlym yqpal etedi.
