Iá, jelkildep ósip kele jatqan jetkinshekterin jetkizý, el qataryna qosý úshin barlyq ata-ana barynsha kúsh salady. Mundaǵy kúsh dep otyrǵanymyzdyń bir sıpaty – qarajat. Iаǵnı balalardyń baqytty shaǵyn qamtamasyz etý, jan-jaqty damytý áýpirimdep bolsyn ájeptáýir qarjy quıýdy qajet etedi. Osylaısha, olardyń bolashaǵynyń da irgetasy qalanady. Árıne, munyń bári – qaıtarymdy qaryz retinde emes, alǵaýsyz paryz dep jasalatyn áke-shesheniń mindeti. Biraq «Ne ekseń, sony orasyń» degendeı, balań ómirde tabysqa jetip, tulǵa bolyp qalyptasa alsa, eńbegińniń janǵany, ekkenińniń jemis salǵany.
Bul jerde biz balaǵa bererimizdiń materıaldyq jaǵyn sóz etpekpiz. Halyq sanasynda tapqan-taıanǵan nápaqasynyń bárin bala-shaǵasynyń nesibesi dep bilip, barlyǵyn solardyń bolashaǵy úshin jasap jatyrmyz deıtin túsiniktiń basym ekeni belgili. Degenmen derekterge súıensek, balalardyń bolashaǵyna dep aqsha jınaıtyn ata-analardyń úlesi óte az. Sarapshylardyń baǵamdaýynsha, elimizde halyqtyń shamamen 10%-ynan astamy ǵana balasyna ınvestısııa salýdy qup kóredi. Al negizinde 60%-ǵa jýyq jurttyń bala kapıtalyna úles qosatyndaı jaǵdaıy bar eken. Sonda bul halqymyzdyń bala bolashaǵyna ınvestısııa quıýdy qunttamaıtynynyń kórinisi me, álde qarjylyq saýatynyń áli de tómendiginen be? Jalpy, balaǵa kapıtal jınaý dástúrimizde bar ma edi?
Osyndaı saýaldardyń jeteginde otyrǵanda tórt jyl buryn tuńǵyshym dúnıege kelgende sheshemniń nemeresiniń atyna depozıt ashyp, aqsha salǵany esime tústi. Qyzyǵy, sol salynǵan qarjy – naǵashy atamnyń meniń balam týǵanda ataǵan tanasynyń puly. Sonda sheshem: «Ol tanany qosa qoıatyn qorań da joq. Odan da ony satyp, qarajatyn qorǵa salaıyq. Ústine paıyz da qosylyp turady, biz de, óziń de aqsha salyp otyramyz», dep aqyl aıtty. Keıin oılap qarasam, qazaqta bala dúnıege kelgende óz jurtynan da, naǵashy jurtynan da qara ataıtyn dástúrdiń neshe atasy bar eken. Ondaı atalǵan maldarǵa en salynyp, onyń basy birneshe jylda birshama kóbeıgen de jaǵdaılar bolǵan. Iаǵnı balaǵa ınvestısııa salý – qazaqqa jat dúnıe emes. Onyń ústine ul erjetip úılengende enshisin bóletin, qyz boıjetip uzatylǵanda jasaýyn beretin dástúrimiz de osy bala kapıtaly degen uǵymnan alys emes sııaqty. Tek zaman aǵymyna qaraı ólshemder ózgergen. Joǵaryda keltirgendeı, maldyń ornyn pul, qoranyń ornyn qor basty. Aınalyp kelgende, burynǵynyń balaǵa dep mal jınaýy búginginiń qor jınaýy bolyp tur. Quddy, qosylǵyshtardyń orny aýysqanymen, máni ózgermegen qosyndy ispetti. Endi osy aýysýdyń mánin túsinip, zamana kóshine ilesetin ata-analardyń qatary artqany mańyzdy.
Bul baǵytta ilgerileýshilik te bar sııaqty. О́ıtkeni barǵan saıyn jurttyń qarjylyq saýaty artyp, qarajatyn tıimdi uqsatý jaǵynan oń áser baıqalady. Mysaly, 2023 jyldyń qarashasyndaǵy derek boıynsha, elimizde 300 myńǵa jýyq balanyń atyna bankterde depozıtter ashylypty. «Otbasy banki» AQ basqarma tóraǵasy Lázzat Ibragımovanyń aıtýynsha, jasyna tolmaǵan balalarǵa 12 721 depozıt ashylǵan. Al 5 jasqa deıingi balalarda 50 140 depozıt bar.
Osy «Otbasy bankiniń» ózinde bala kapıtalyna baǵyttalǵan eki depozıt túri bar. Bul – «Qarapaıym balalar» depozıti jáne «Arnaý» depozıti. Ekeýiniń azdaǵan aıyrmashylyǵy bolǵanymen, qarjy quıǵan saıyn ústine paıyzy men memlekettik syılyqaqy qosylyp, jınaq molaıa túsetin artyqtyqshylyqtary barshylyq. Balalar depozıtteriniń tıimdi sharttary bala 18 jasqa tolǵannan bastap-aq baspana alýyna múmkindik beredi. Iаǵnı eseıgende bólinetin enshisi daıyn. Osylaısha, burynǵynyń ólshemine salsaq, bala kapıtaly enshige dep mal jınaý bolyp shyǵady.
Balalardyń bolashaqta baspanaly bolýyna bastaıtyny sııaqty bilim alýyna da jaǵdaı jasaıtyn jınaqtar bar. Sonyń biri – «Aqyl» depozıti. Bul jınaqpen elimizdegi joǵary oqý ornyndarynda, sondaı-aq shetelderde kez kelgen bilim alý túriniń aqysyn tóleýge bolady. Al eger bala grantqa tússe, depozıttegi aqshany basqa balanyń atyna aýdarý qarastyrylǵan. Atalǵan depozıt túri elimizdegi ekinshi deńgeıli birneshe bankte bar.
Osy oraıda Prezıdenttiń bastamasymen memleketten barlyq balanyń atyna aqsha aýdaryla bastaýy jańa jyldyń jarshysy bolyp tur. Bul «Ulttyq qor – balalarǵa» baǵdarlamasy – eldiń en baılyǵynan balalardyń bolashaǵyna bólingen enshi. Endi osy ıgi bastamaǵa ǵana ıek artyp qoımaı, buǵan qosa ata-analar tarapy da balalarynyń atyna jappaı depozıt ashyp qoısa, qanekeı? Osylaısha, jańa jyl jarylqap, ár balanyń nesibesi eselene tússe, nur ústine nur.
