Bıyl 92 zań qabyldandy
Senatorlar «2002 jylǵy 7 qazandaǵy Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart uıymynyń Jarǵysyna ózgerister engizý týraly tórtinshi hattamany ratıfıkasııalaý týraly» zańdy qarap, maquldady. Qujat normalaryna sáıkes uıymǵa múshe memleketterdiń ózara is-qımyl aıasyn keńeıtý jáne uıym Hatshylyǵynyń kadr máselelerin jedel sheshý kózdelip otyr.
Sondaı-aq depýtattar «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine eksporttyq-kredıttik agenttik jáne shıkizattyq emes taýarlardyń (jumystardyń, kórsetiletin qyzmetterdiń) eksportyn ilgeriletý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańdy birinshi oqylymda qarady. Qujat Memleket basshysynyń tapsyrmasyn oryndaý úshin ázirlendi. Bul zań shıkizattyq emes eksportty damytý jáne ilgeriletý salasyndaǵy ulttyq ınstıtýt mártebesine ıe eksporttyq-kredıttik agenttik qurýǵa arnalǵan.
Bul osy jyldaǵy qorytyndy otyrys bolǵandyqtan, Máýlen Áshimbaev Senat jumysynyń negizgi nátıjelerine toqtalyp, aldaǵy jylǵy mańyzdy mindetterge nazar aýdardy. Palata tóraǵasy jańa jyldyń alǵashqy aptasynda depýtattardyń óńirlerge sapary bastalatynyn tilge tıek etip, halyqpen kezdesýlerde júrgizilgen azamattarǵa Konstıtýsııalyq reformanyń jáne Parlament qabyldaǵan zańdardyń mánin keńinen túsindirýdiń mańyzdy ekenin aıtty.
«Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń bastamasymen elimizde keshendi reformalar iske asyrylyp jatyr. Nátıjesinde, zań shyǵarý prosedýrasy da ózgerip, zań jobalary jańa tásilmen qarala bastady. Bıyl Parlament 92 zań qabyldady. Qabyldanǵan normalar elimizdiń saıası jáne ornyqty áleýmettik-ekonomıkalyq damýyn qamtamasyz etip keledi. Sonymen qatar osy jyly Senat qabyrǵasynda 6 Úkimet saǵaty, 80-nen astam dóńgelek ústel men kóshpeli otyrys ótkizildi. Mańyzdy máseleler boıynsha Úkimetke 180-ge jýyq depýtattyq saýal joldandy», dedi M.Áshimbaev.
Palata tóraǵasy Senat janynda burynnan jumys istep kele jatqan konsýltatıvtik-keńesshi organdarmen qatar, jańadan qurylǵan alańdardyń da tıimdiligin atap ótti. Bul qatarda Memleket basshysynyń tikeleı tapsyrmasymen qurylǵan «Bir el – bir múdde» depýtattyq toby, Ornyqty damý salasyndaǵy ulttyq maqsattar men mindetterdiń iske asyrylýyna monıtorıng júrgizetin parlamenttik komıssııa, Inklıýzııa jónindegi keńes jáne Jobalyq keńse bar.
«Palatanyń halyqaralyq qyzmeti de aýqymdy is-sharalarmen erekshelendi. Aqpan aıynda Túrkistanda Ortalyq Azııa memleketteriniń birinshi Parlamentaralyq forýmyn joǵary deńgeıde ótkizdik. Kaır qalasynda uly babamyz Beıbarys sultan meshitiniń ashylý rásimi men onyń 800 jyldyǵyna arnalǵan halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik konferensııaǵa qatystyq. Álemde oryn alǵan shıelenisti ahýalǵa qaramastan qazan aıynda Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń cezi Hatshylyǵynyń HHI otyrysy mazmundy jáne nátıjeli ótkizildi. Jyl aıaqtalǵanymen, depýtattyq qyzmetimiz jalǵasa beredi. Bizdiń aldymyzda óte mańyzdy mindetter tur. Jańa jyldan keıin óńirlerge saparlarymyz bastalady. Kezdesýlerde turǵyndardy alańdatqan ózekti máselelerge basa mán berýimiz kerek», dedi Senat tóraǵasy.
Megapolısterdegi júıeli máseleler
Otyrys kezinde senatorlar depýtattyq saýaldaryn joldady. Senator Bıbigúl Jeksenbaı megapolısterdegi mektep, balabaqsha jáne avtobýstardyń jetispeýi men keptelister syndy máselelerdi júıeli túrde sheshýdi usyndy. 2030 jylǵa qaraı halyq sany Astanada – 33 paıyzǵa, ıaǵnı 1,7 mln adamǵa, Almatyda – 20 paıyzǵa nemese 2 mln 466 myń adamǵa, Shymkentte 32 paıyzǵa nemese 1,5 mln adamǵa ósedi. Bul el halqynyń tórtten birine jýyǵy osy megapolısterde shoǵyrlanady degen sóz. Senator Bıbigúl Jeksenbaıdyń aıtýynsha, elimizdiń megapolısterindegi bul jaǵdaı aýqymdy problemaǵa aınalýy múmkin.
Qazirdiń ózinde bul qalalardaǵy halyqtyń edáýir bóligi shet aımaqtarda, jeke sektormen qosylǵan aýdandarda turady, munda mektepter men balabaqshalarda oryn tapshylyǵy joǵary. Adamdar balalaryn mektepke jetkizý úshin qanshama shaqyrym jeke kólikpen júrýge májbúr. Sondyqtan bul qalalardaǵy ózge suraqtarmen qatar qoǵamdyq kólik tapshylyǵy men jol keptelisteri úlken máselege aınaldy.
«Halqy jyldam ósip jatqan qalalardyń ortalyqtary men shetkeri aımaqtary boıynsha zertteý men saraptamalardy kúsheıtý jáne saýda-qyzmet, demalys oryndaryn birkelki ornalastyrýdy qatań baqylaý qajet. Qala qozǵalysyn basqarýdyń biryńǵaı ortalyqtan avtomatty basqarý jáne «aqyldy», baǵdarshamdar júıesin engizý mańyzdy bolyp otyr. Marshrýttardyń, qoǵamdyq kólik bólimsheleriniń sanyn kóbeıtý, olarǵa arnaıy jolaqtardy kóbeıtý jáne qoǵamdyq kólik sapasy men qaýipsizdigin kúsheıtý de basty mindet», dedi senator.
Repetıtorlyq qyzmetti retteıtin kez keldi
Senator Ǵalıasqar Sarybaev óziniń depýtattyq saýalynda bilim berý jáne repetıtorlyq ortalyqtar jumysynyń problemalaryna nazar aýdardy. Memlekettik baqylaý men oqytý sapasynyń bolmaýy, oqýshylardyń qaýipsizdigi men sanıtarlyq normalarǵa qatysty máseleler, sondaı-aq ata-analardyń kóptegen qarjylyq ınvestısııasy kún tártibinde tur.
Depýtattyń aıtýynsha, mundaı bilim berý mekemeleriniń qyzmetin beıindi mınıstrlik baqylamaıdy. Osydan birqatar problema týyndaıdy. «Búgingi kúni ortalyqtar, repetıtorlyq qyzmet kásipkerlik sýbektisi retinde qarastyrylady. Olar bilim berý mekemesi, sol sebepti olardyń jumysyn qadaǵalaıtyn ýákiletti organ bolýy qajet. Búgingi tańda olardy eshkim baqylamaıdy. Osyǵan oraı bilim berý ortalyqtardyń jumysyn, repetıtorlyq qyzmetti memleket tarapynan retteıtin kez keldi. Sonymen qatar oqýshylardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý máselesi asa mańyzdy. Keıbir bilim berý ortalyqtary beıimdelgen úı-jaılarda ornalasqan. Osy uıymdarda oqýshylardyń sanıtarlyq jaǵdaıy, toptardaǵy balalardyń sany boıynsha normalardyń saqtalýy qalaı qamtamasyz etiledi jáne ony kim baqylaıdy?», dedi senator.
Sonymen qatar depýtat qosymsha bilim berý mekemelerindegi repetıtorlardyń kásibı deńgeıine qatysty máselelerge nazar aýdardy. Ǵ.Sarybaev óz balalaryn ortalyqtarda májbúrlep oqytatyn ata-analar zor táýekelge baratynyn, óıtkeni tárbıeshilerdiń quzyrettiligi ártúrli bolýy múmkin ekenin atap ótti.
«Eń ókinishtisi, UBT ortalyqtarynyń eshqaısysy nátıjege kepildik bermeıdi. Iá, repetıtorlyq qyzmet kórsetý naryǵy bolýy qajet. Alaıda bul qoldanystaǵy zańnamalyq aktilerge sáıkes bolýǵa tıis. Konstıtýsııaǵa sáıkes balalardyń qaýipsizdigine, bilimine, densaýlyǵyna memleket kepildik berýi kerek», dedi Ǵ.Sarybaev.
Senator osyǵan baılanysty Úkimet basshysynan bar problemalarǵa nazar aýdarýdy, sondaı-aq atalǵan bilim berý ortalyqtarynyń qyzmetin retteýdiń quqyqtyq negizderin qaıta qaraý arqyly olardy sheshýge járdemdesýdi surady.
