Jarylys taýdyń soltústik-batys silemi – Qońyrqulja shoqysynyń jalǵasy sanalatyn Januzaqtyń tóbesine jasalypty. Nátıjesinen taý baýraıynyń tas-talqany shyqqan. Taý baýraıynda burǵylaý, qazý jumystaryn júrgizetin tehnıkalaryn saılap qoıypty.
Qazylǵan jerlerdi tabıǵı qalpyna keltirý úshin «Dáneker jol» kompanııasy jarylys jasaý arqyly áreketke kóshken. Alaıda kompanııanyń bul qadamy qasıetti taýdyń berekesin qashyryp, jurttyń ashýyna qatty tıgen.
Qaraǵandy oblysynyń tabıǵı resýrstar jáne tabıǵatty paıdalanýdy retteý basqarmasynyń basshysy Baqtııar Sanbaev «Dáneker jol» kompanııasynyń jobalyq qujatynda jarylys jasaý kórsetilmegenin alǵa tartady. Al Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligi О́nerkásiptik qaýipsizdik komıtetiniń Qaraǵandy oblysy boıynsha departamenti burǵylaý-jarý jumystaryn júrgizýge ruqsatty bergen kórinedi.
– Bizdiń qujat boıynsha Bektaýata karerinde melıoratıvtik joba men kelisimsharttyq mindettemeler negizinde burǵylaý-jarý jumystary josparlanǵan. 2022 jyldyń 14 jeltoqsanynda «Dáneker jol» JShS Ortaderesin aýyldyq okrýgi ákimdiginiń qoldaýymen qurylys tasyn óndirýden keıingi qalpyna keltirý jospary boıynsha jergilikti turǵyndar arasynda qoǵamdyq tyńdaýlar ótkizgen. Sot otyrysynda burǵylaý-jarý jumystaryn júrgizý qajet ekeni túsindirildi. Qoǵamdyq tyńdaýdyń hattamalary qoljetimdi. Bul shara eńisterdi tegisteýge baǵyttalǵan. Karerdiń qabyrǵalary óte bıik jáne tik bolǵandyqtan, apattar men maldyń qulaýyn boldyrmaý úshin olardy burǵylaý-jarý jumystaryn qoldana otyryp, tegisteý qajet. Bizdiń tehnıkalardyń tegisteýge shamasy jetpegen soń, jarylys jumystaryn jasaýǵa sheshim qabyldadyq. Aıta keteıin, bizdiń kompanııa bólingen 8,5 gektar alqap shegindegi jer ýchaskesiniń shekarasynan aspaı jumys istegen, – deıdi «Dáneker jol» JShS dırektorynyń orynbasary Asqar Kerembaev.
Jergilikti turǵyndar osy mańaıda asharshylyq jyldary dúnıe salǵan adamdardyń tas beıitteri bolǵanyn aıtady. Biraq qoparylǵan jerden qorymnyń bar-joǵyn anyqtaý múmkin bolmaı qaldy. «Dáneker jol» kompanııasyna deıin bul jer «Aıtas-2002» JShS-ǵa qaraǵan. Keıinnen olar memleket qaramaǵyna ótkizgen kórinedi.
Almatylyq «Dáneker jol» JShS 2022-2023 jyldary jol qurylysyna taý sileminen 1,5 mln tonna tas alý úshin 500 tonnadan asa jarylǵysh zatty qoldanýdy josparlap otyrǵanyn estigen el bas kótergen edi. Endi, mine «artyq qylamyz» dep...
Osy bir dúrbeleńnen soń Shashýbaı kentiniń ákimdiginde oblystan kelgen komıssııa quramy turǵyndarmen kezdesý ótkizipti. Jıynǵa ekologııa, jer salasyndaǵy birqatar vedomstvo basshylary qatysty.
Bektaýata turǵyny, qoǵam belsendisi Tóleýbek Dónentaev jerdi zańdy paıdalaný men qorǵalýyn baqylaý jaýapty adamdardyń basty mindetteriniń biri ekenin aıtty.
– Bul jumystar bastalǵanyna 4-5 jyl ýaqyt boldy. Qońyrquljanyń shoqysyna zalal keltirildi. Bektaýata taýynan 23 shaqyrym jerde dep anyqtama berilgen. Al ol jerdiń arasy – bir shaqyrym. Qońyrquljanyń qoparylyp jatqan bul tóbesin «Januzaqtyń tóbesi» dep ataıdy. Sizderdiń tabıǵatqa jandaryńyz ashymaı ma? Bul taýdyń tasyna deıin qasıetti. Bul jumystar bastalǵaly aınalamyzdan bereke ketti. Ań men qusyna deıin, tipti, ordaly jylanǵa deıin kóship ketti. Arqarlar osy jerde naýryz aıynda tólin órgizetin. «Jol salyp beremiz» dep halyqty aldadyńyzdar. Salǵan joldaryńyz jaramsyz bolyp, qys aıynda azyq-túlik jetkize almaı qaldyq. Sonymen qatar qujatta «Bektaý» kareri dep kórsetilgen. Bul jer áýelden «Bektaýata» atalǵan. Osy jerden de shıkilik kórip turmyn. Joldyń boıynda birneshe ýchaskelik mekemeler shańdy kóterip jumys istep jatyr. Tipti, óndiriske qajetti zııandy qospalary aýamen taralyp, maldar ish tastasa, adamdardyń densaýlyǵyna da kesiri tııýde. Osynyń barlyǵyna jaýapty Qaraǵandy oblysy ekologııa departamenti tekseris júrgizý kerek, – dedi T.Dónentaev.
Sonymen qatar jıynda Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi Janbolat Bashar da sóz aldy.
– Bektaýata – Arqanyń moınyna taqqan tumaryndaı qasıetti jer. Durys jol salý órkenıet úshin paıdaly sharýa eken. Biraq biz bir jaǵyn jóndesek, ekinshi jaǵyna zııan keltirýge daıyn turamyz. Jolǵa Bektaýatanyń tasynan basqa tas jetetin edi ǵoı. Sizder Bektaýatanyń irgesin qoparmaq túgili 50 shaqyrym alys júrip, bir túıir tasyn alýǵa haqylaryńyz joq. Balqashtyń Qońyratynyń kenish alý jumysy bastalmaı turǵanda Qońyrat shoqysy bolǵan. Ony bir kezde áıgili «Jıdebaı batyrdyń qaraýyl tóbesi» dep ataǵan. Arhıvten sýretin kórdim. Kóldiń aýmaǵy kórinetindeı úlken shoqy bolǵan eken. Sol shoqyny osylaı jarylys jasap joıyp jibergen. Bul áreket osy saryndas dúnıe bolyp tur. Joldyń da jaǵdaıy ońyp turǵan joq. Balqashtan Qaraǵandyǵa deıingi aralyqtaǵy joldyń eki qabaǵy da qazylyp, tereń shuńqyrǵa aınalǵan. Mal jaıylymdaryna zııan tıgen. Tabıǵatymyzǵa óz qolymyzben qııanat jasap jatyrmyz, – dedi J.Bashar.
Munymen qosa, jıylǵan jurtshylyq taýda jarylys jasalsa, sý kózderiniń biteletinin, jer qoınaýyndaǵy mıneraldy resýrstar joıylatynyn aıtyp, dúmpý jasady.
Qaraǵandy oblysy jer qatynastary basqarmasynyń basshysy Nurlan Lambekov kóterilgen másele qatań qadaǵalaýǵa alynyp, ekologterdiń saraptamasyna sáıkes 10 kún ishinde jaýap beriletinin, jarylys jumystary toqtatylǵanyn jetkizip, jıyndy qorytyndylady.
Bektaýata – «Qazaqstannyń kıeli jerleri» jobasyna engen tarıhı oryn. «Erekshe qorǵalatyn tabıǵı mura eskertkishteri» sanatyna enip, memlekettiń qorǵaýyna alynǵan. Biraq qorǵansyzdyń kúnin keship tur...
Qaraǵandy oblysy,
Aqtoǵaı aýdany
