– Ásel, búginde qaýymdastyq qurý men basqarý ekonomıkalyq, tipti áleýmettik turǵyda bolsyn, mańyzdy trendke aınalyp tur. Bul týraly ne deısiz?
– Qaýymdastyqpen jumys isteý 2023 jyly bıznestegi búkilálemdik trendke aınaldy jáne 2024 jyldyń da iri trendi bolyp qalady. О́tken jyldar ishinde álemdik kompanııalar burynǵydan da belsendirek brend ishindegi qaýymdastyqtaryn damytýǵa nazaryn aýdaryp, qarjy bóle bastady. Eger bos jumys oryndary saıty men mansaptyq portaldardy ashsaq, mindettemeleri aıqyn kórsetilgen komıýnıtı-menedjerlerine degen suranys paıda bolǵanyn kóremiz. Nege? Sebebi kompanııalardyń top-menedjerleri qaýymdastyq qurýdyń qundylyǵyn túsindi jáne buǵan sanaly túrde qarjy bóledi. Bul trendtiń halyqaralyq naryqta ǵana emes, elimizde de tanymaldyǵy artyp keledi. Buǵan áleýmettik jelilerdiń damýy, sıfrlandyrý da yqpal etip otyr. Eger búginde kez kelgen saladaǵy sarapshyǵa áriptesteriniń qoldaýy mańyzdy bolsa, endi ony qaýymdastyq beredi. Sarapshylar men frılanserler de básekege qabilettigin kóterip, kásibı ortada bolý úshin qaýymdastyqtyń bir bólshegi bolýǵa umtylady.
– Demek, bul qaýymdastyqpen belsene aralasý mamandardyń deńgeıin kóterýde arnaıy bilimdi qajet etpeıdi degen sóz be?
– Solaı. Qaýymdastyqpen qarym-qatynas ózara mamandandyrylǵan tájirıbe, bilim, ázirlemeler men trendtter almasý negizinde ózińdi jetildirýdiń qoljetimdi tásili. Qaýymdastyq músheligi áriptestermen baılanysty jaqsartýǵa, áleýetti klıentter, seriktester tabýǵa, bıznesti damytýdy jedeldetip, tipti qulshynys beredi. Qaýymdastyq rezıdentteri tájirıbeli áriptesteriniń nemese sarapshylardyń keńesine júgine otyryp, bir-birine máseleni jyldam ári tıimdirek sheshýge kómektese alady.
– Bul sala saǵan nelikten kásibı turǵyda qyzyqty boldy?
– Qazir qaýymdastyq-menedjmentine sarapshy retinde qaraımyn. Bul jerde kópjyldyq tájirıbeniń áseri bar. 15 jyldan astam iri kompanııalarda jumys istep, PR-men aınalysyp júrgende, marketıng-strategııa men brendtiń baılanys arnalary arqyly ózińdi sol kompanııanyń bólshegi retinde sezinetinimdi túsindim. Taýarlar men qyzmetterdi satyp alyp qana qoımaı, brendke adaldyq tanytyp, munyń tıimdiligin kúsheıte berýge bolady. Belgili bir sharttardy oryndaǵan jaǵdaıda qabyldaıtyn jabyq qaýymdastyq bolsa, olar rezıdentterge bonýstar men jeńildikter beredi. Eger áleýmettik dálel kerek bolsa, jurt qaýymdastyq músheleriniń ónim nemese qyzmetke qatysty oń pikirlerine qulaq túredi, al bul taýardyń sapasyn bildiredi. Bul naryqty jaýlaýǵa shyqqan ónimder úshin asa ózekti. Qaýymdastyq arqyly brendke ambassadorlar men ınflıýenserler tabý da ońaıyraq. Oǵan qosa qaýymdastyq áleýmettik jeliler men brend saıtyn qyzyqty tutynýshylyq kontentpen qamtamasyz etse, bul aýdıtorııany, satylymdy kóbeıte alady. Siz olarǵa tabys tabýǵa múmkindik beresiz, al olar sizge kompanııany nasıhattaýǵa kómektesedi. Osy aralyqta qaýymdastyqqa basqa qyrynan da qarap úlgerdim.
Áriptesterimizben Fılıpp Kotler, Jak Lamben syndy basqa da búkil álemge tanymal marketolog, marketıng-professorlarymen birge teń dárejede qaýymdastyq múshesimiz. Qaýymdastyq múshelerine arnalǵan jabyq telegram-chattarda árqashan saýaldar qoıyp, paıdaly keńes pen qoldaýǵa júginip, naryq trendterin talqylap, keıster men taldaýlar almasamyz. Árbir rezıdent kásibı turǵyda ósýdi jedeldetý maqsatynda biliktiligin kótere alady. Oǵan qosa halyqaralyq naryqtaǵy ózgeristerden de habardar bolyp otyrasyń. Indýstrııany tolaıym damytyp jatqan da osy yntymaqtastyq.
«Marketologter gıldııasy» sııaqty qaýymdastyqtyń halyqaralyq konkýrstarǵa qatysý, qazylar alqasyna qosylý syndy kóptegen paıdasy bar. Basqa da alańdarda kórinip, kásibı ortada mártebeń artyp, is-sharalaryńdy uıymdastyra alasyń. Mysaly, men úshin «MarCom» músheligi – kórnekti kórsetkish. Úlken naryqtardy biriktirip otyrǵan alańda marketıng jónindegi dırektor basqa áleýmettik medıany ońtaılandyrý qyzmetshisimen bir klýbta ekendigin anyqtasa, jobaǵa baılanysty kezdesýde múddelestik tanytady. Janama jáne ortaq baılanystar, chek-poınttar birden baıqalyp, jumys ónimdi júredi. Qarym-qatynasta da beıresmılik kóbeıedi. Kásibı turǵyda da qaýymdastarǵa múshelik bedelińdi kóteredi. Qaýymdastyq moıyndaǵan tájirıbeń mansap jolynda da pisip-jetilgenińdi kórsetedi. Áriptesteriń senimen yntymaqtasyp, birikken jobalardy bastaı alatynyna kózderi jetedi. Sebebi iri kásibı qoǵamdastyqta múshe bolý úshin óz salań boıynsha naqty jetistikteriń men kásibı mashyǵyń bolýy qajet.
– Múddelestik turǵysyndaǵy qaýymdastyq qurýdaǵy tájirıbeńniń bizdiń oqyrmandarǵa qandaı paıdasy tııýi múmkin?
– Osy salanyń uńǵyl-shuńǵylyn sharlap, qaýymdastyq beretin barlyq artyqshylyqty túsine kele, óz aınalamdaǵy bir jaıtty, onyń ishinde áıel kásipkerlerge baılanysty jaǵdaıdy uǵyndym. Búginde elimizdegi shaǵyn jáne orta bıznestiń jartysyn áıelder basqaryp otyr, olardyń ishki jalpy ónimdegi úlesi 40 paıyzdan kem emes. Túrli saladaǵy isker áıeldermen kúndelikti yntymaqtasyp, jobalarynyń aýqymyn keńeıtip, birqatar mindetteme men máseleni sheshý barysynda olarǵa qoldaý jetispeıtinin baıqadym. Osyǵan oraı jaqtastarymmen birge «We-empower» bıznes-qaýymdastyǵyn damytýǵa bel baıladyq. Qazir bul jeke bıznesin damytyp, netvorkıngpen aınalysyp júrgen nemese naryqta óz salasynda sarapshy retinde damýǵa umtylatyn isker áıelder úshin ózekti. Búginde áıelder qaýymdastyǵy Instagram akkaýnttary aınalasynda ilgerilep otyr. Qazirdiń ózinde «aýyzsha radıo» arqyly jyldamyraq damı bastady, qala sheńberinen shyǵyp, tipti shekara asyp, kórshi elderden seriktester taýyp otyrmyz. Bul qaýymdastyq ózderi jáne ónimderi týraly aqparatpen bólisýge múmkindik beretin platformaǵa aınalyp keledi. Bıznesti damytý jolynda birikken jobalardy qolǵa alyp, qajet bolǵan jaǵdaıda keńes berip, qoldaý tanytamyz. Bul – árbir kásipker áıel ózi qaýipsiz sezinetin, eń názik jáne jeke máselelerdi de ortaǵa sala alatyn oryn. О́ıtkeni biz bir-birimizdi óte jaqsy túsinemiz. Kúshimiz – birlikte. Biz bir-birimizdi ǵana emes, naryqty da ózgertip jatyrmyz. Mysaly, jalǵyz adamnyń áli kelmeıtin jerde jańa trend nemese satý quralyn engizýde áriptesterińizben, jaqtastaryńyzben birge bolý kúsh beredi. Tipti shabyttandyrady.
– Qazirgi tańda qaýymdastyqtar tek bıznesti damytýda ǵana mańyzdy ma?
– Joq, ony damytýdyń áleýmettik máni bar, psıhologııalyq turǵyda da ózekti. Qaýymdastyqty qurý men oǵan múshe bolýdyń ózge de sebepteri bar. Qaýymdastyq músheleri ortaq qundylyqtary, belgili bir uqsas ómir salty men umtylystary bolǵan jaǵdaıda qaýymdastyq tıimdi ári tez damıdy. Bul jerde áńgime rýhanı týystyq pen qundylyqtar týraly. Paıda men tabys – kelip-ketetin dúnıe. Qaýymdastyqtyń basty bonýsy – ózińdi túsinetin ortanyń bolýy, jaǵymdy kóńil-kúı men senim syılaýy. О́zińizdi qoldaıtyn jerde damý da, daǵdaryspen kúresý de ońaıyraq. Qazir otbasyndaǵy zorlyq-zombylyq kórgen áıelder qaýymdastyǵy, psıhologııalyq máseleleri bar adamdar, bıznes-akselatorlar men kovorkıng tóńireginde qurylǵan qaýymdastyqtar men tipti relokanttardyń jabyq kanaldary bar. Bul – qaýymdastyqtardyń ózindik ólshemderi, ortaq múddeleri men erekshelikteri. Sondyqtan da qaýymdastyq-menedjmentine kóńil bólý kerek. Bul iskerlerge, menedjerlerge, marketologterge, PR-mamandaryna, kásiptik baǵdardan ótip jatqan stýdentterge, HR-menedjerlerge, saıasatkerlerge, sýretshilerge, qysqasy barshaǵa qajet.
Áńgimelesken –
Aınash ESALI,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY
