Jatyr moıny obyry – jatyr moıny qabatynda paıda bolatyn qaterli isik. Jatyr moıny obyry áıelderde jıi kezdesetin onkologııalyq aýrýlardyń biri bolǵanymen, ol adam papıllomavırýsyna (HPV) qarsy vaksınasııalaý arqyly aldyn alýǵa bolatyn jalǵyz qaterli isik túri. Kóp jaǵdaıda jatyr moıny obyrynyń damýyna adam papıllomavırýsy (HPV) sebep bolady.
Qazaqstanda onkopatologııa qurylymynda áıelder arasynda jatyr moıny obyry sút bezi obyrynan keıin ekinshi orynda tur. Jyl saıyn «jatyr moıny obyry» dıagnozy elimizde 1800 áıelge qoıylady, jyl saıyn 600 naýqas osy aýrýdan qaıtys bolady. Jatyr moıny obyrynyń eń joǵary deńgeıi 40-44 jasta.
Jatyr moıny obyrynyń aldyn alýǵa bolady, degenmen búkil álemde jatyr moıny obyry jyl saıyn shamamen 600 000 áıelge dıagnoz qoıylady jáne jyl saıyn shamamen 340 000 áıel aýrýdan qaıtys bolady.
Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń jatyr moıny obyryn joıý jónindegi jahandyq strategııasy Densaýlyq saqtaý máselesi retinde jol kartasyn qamtıdy, ıaǵnı qyzdardyń 90%-y 15 jasqa deıin HPV vaksınasymen egilýi kerek, oǵan qosa uldardy da egý usynylady. Sol sııaqty áıelderdiń 70%-y 35 jáne 45 jasynda joǵary tıimdi test arqyly skrınıngten ótýi kerek. Qaterli isikke deıingi áıelderdiń 90% jáne ınvazıvti qaterli isikke shaldyqqan áıelderdiń 90% emdelýi kerek.
QR DSM bas shtattan tys bas onkology, «Qazaq onkologııa jáne radıologııa» ǴZI Basqarma tóraıymy, medısına ǵylymdarynyń doktory Dılıara Qaıdarova aıtyp ótkendeı, jatyr moıny obyry aldyn alýǵa bolatyn jalǵyz onkologııalyq aýrý ekendigin dáıekteı kele: «Qaterli isiktiń bul túriniń sebebi kóp jaǵdaıda jynystyq jolmen beriletin adam papıllomavırýsy. HPV vaksınasııasy AQSh, Kanada, Izraıl, Katar, BAÁ, Ulybrıtanııa, Germanııa, Avstrııa, Shveısarııa, Fransııa, Avstralııa jáne Japonııany qosa alǵanda, álemniń 100-den astam eliniń ulttyq ımmýndaý baǵdarlamalaryna engizilgen. HPV-ge qarsy vaksınasııa kórshi elderde – О́zbekstan men Túrikmenstanda da júrgiziledi. Álemniń 42 elinde qyzdardy da, uldardy da vaksınasııalaýmen genderlik beıtarap tásil engizildi», deıdi.
Resmı málimetterge sáıkes, Avstralııada Ulttyq vaksınasııa baǵdarlamasy engizilgennen keıin 9 jyl ótken soń, 18-35 jas aralyǵyndaǵy áıelderde HPV-niń 4 túriniń taralýy 90%-dan astamǵa aıtarlyqtaı tómendegen.
AQSh-ta 2015-2018 jyldar aralyǵynda áıelder arasynda HPV-nyń 4 túriniń taralýy 14-19 jas aralyǵyndaǵy áıelder arasynda vaksınasııaǵa deıingi kezeńmen salystyrǵanda 88%-ǵa tómen, al 20-24 jas aralyǵyndaǵy áıelder arasynda 81%-ǵa azaıǵan.
HPV-qa qarsy vaksınasııa – papıllomavırýstyq ınfeksııanyń jáne HPV-men baılanysty aýrýlardyń, sonyń ishinde jatyr moıny obyrynyń aldyn alýdyń tanylǵan ádisi. Jappaı vaksınasııany DDSU, ACOG, ESGO, SGO, ACS sııaqty bedeldi halyqaralyq medısınalyq uıymdar qoldaıdy. Bul DDSU-nyń Densaýlyq saqtaý máselesi retinde jatyr moıny obyryn joıýdy (elımınasııa) jedeldetý jónindegi jahandyq strategııasynyń mańyzdy quramdas bóligi.
