2023 jyly 30 qarashadaǵy Májilistiń jalpy otyrysynda «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine bilim berý jáne tálimgerlik máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy talqylandy. Atalǵan zań jobasynda qoǵamda qyzý talqylanǵan bir norma bar. Bul – sabaq kezinde oqýshylarǵa telefon ustaýǵa tyıym salatyn norma. Joǵarydaǵy zań jobasy jóninde baıandama jasaǵan Májilistegi Áleýmettik mádenı damý komıtetiniń tóraǵasy, depýtat Ashat Aımaǵambetov osy normaǵa qatysty pikirin bildirdi.
– Muǵalimdermen bolǵan kezdesýlerde bir másele talqylandy. Bul – oqýshylardyń sabaq ústinde telefon paıdalanýy jáne ony tyıý boıynsha zańnamada naqty shekteýlerdiń bolmaýy. Sondyqtan sabaq kezinde uıaly telefondardy paıdalanýdy shekteý týraly arnaıy norma da zań jobasyna engizildi. Bizdiń usynyp otyrǵan zańdaǵy norma – uıaly telefondy tek sabaq kezinde shekteýge qatysty. Mektepke telefondy alyp kelip, úziliste ony qoldanýǵa shekteý joq. Oqýshylar úziliste uıaly telefondy qoldanamyn dese, qoldanady. Tek sabaq ústinde ustamaýy kerek. Sabaqta bala tek sabaqty oqýǵa tıis. Tık-Tok pen Instagram-da otyryp basqa dúnıelermen aınalysýǵa naqty shekteý qoıylyp otyr, – dedi A.Aımaǵambetov.
Al Túrkistan oblysynyń Otyrar aýdanyna qarasty Temir aýylyndaǵy S.Álıev mektebiniń muǵalimi Qarakóz Eleýova sabaqta telefon qoldanýǵa túbegeıli tyıym salý qıyn ekenin alǵa tartyp otyr.
– Sabaq kezinde uıaly telefondardy paıdalanbaý talaby týraly ótken toqsanda habardar boldyq. Alaıda bul talapty árkez oryndaý qıyn. Sebebi bizdegi mektep baǵdarlamasynda onlaın, ıaǵnı elektrondy tehnıka (kompıýter, noýtbýk) arqyly oryndaıtyn tapsyrmalar bar. Al mektepte ár balaǵa kompıýter, noýtbýk jetispegendikten, muǵalimder oqýshyǵa telefon qoldanýyna ruqsat berýge májbúr. Árıne, telefondy qolyna alǵan bala tapsyrmany oryndaı otyryp, qajetsiz kanaldar men jelilerge, saıttarǵa kirip ketýi ábden múmkin. Onyń ústine tapsyrmanyń jaýabyn, sheshimin keıbir ashyq derekkózderden júktep, kóshire salatyn jaǵdaılar da bolady. Mundaıda oqýshynyń oılanbaıtyny anyq. Mysaly, joǵary synyptarda aqyn-jazýshylardyń shyǵarmalarynan oqylǵan úzindini, qoıylǵan qoıylymdy vıdeo formatta kórip, soǵan qatysty tapsyrmalar beriledi. «Onlaın mekteptiń» ishinde mundaı tapsyrmalar vıdeo sabaq retinde júktelgen. Sonyń tómengi tusyndaǵy oryndalǵan tapsyrmalarǵa muǵalimder keri baılanys jasap, jumysty baǵalaıdy. Osyndaı jaǵdaıda tapsyrmany, sabaqty aınalyp qalaı ótemiz? – dedi Q.Eleýova.
Al A.Aımaǵambetov shekteýdiń ishinde eger muǵalim sabaq jospary boıynsha «telefondy ruqsat etse» degen norma engizilgenin atap ótti. «Mundaı normany nege engizdik? Sebebi qazir zamanaýı muǵalimder bar. Olar sabaqta ınnovasııalyq tehnologııany qoldaný úshin smartfondy paıdalanǵysy kelse, onda shekteý qoıylmaıdy. Al jalpy mektepte shekteý máselesi áli qarastyrylǵan joq. Shekteý qosymsha uıashyqtardy, materıaldardy qajet etedi. Sondyqtan biz telefonǵa múldem tyıym salý máselesin qarastyryp otyrǵan joqpyz», dep tolyqtyrdy ol.
Májilis depýtatynyń aıtýynsha, sabaq kezinde telefon paıdalanýdy shekteý beker emes ekenin PISA zertteýi taǵy bir márte kórsetip otyr. Jaqynda qorytyndysy shyqqan PISA-2022 zertteýine sáıkes sabaq barysynda oqýshylardyń 23 paıyzyna sıfrlyq qurylǵylar kedergi keltiredi (EYDU boıynsha ortasha kórsetkishi – 30 paıyz) eken. Oǵan qosa oqýshylardyń 21 paıyzyna sabaq barysynda sıfrlyq qurylǵylardy paıdalanatyn synyptastary kedergi keltiredi. EYDU elderi boıynsha sabaq barysynda uıaly telefon qoldanýǵa tyıym salynǵan mektep oqýshylaryna sıfrlyq qurylǵylardyń kedergi keltirý kórsetkishi tómen bolǵan.
Muǵalim ruqsat etkende ǵana sabaqta telefon qoldana alatyny túsinikti boldy. Osy bir anyq túsindirmeden soń, muǵalimder de atalǵan normaǵa bola mazmunyna onlaın tapsyrmalar engizilip ketken mektep baǵdarlamasyn ózgertýdiń qajeti joq ekenin túsingen shyǵar. Biraq bul shekteýge ata-analar ne deıdi? Zań jobasy ashyq talqylaýǵa túskende «Ashyq NQA» portaly – normatıvtik-quqyqtyq aktilerdiń jobalaryn talqylaý alańynda ata-analar óz pikirin qaldyrǵan. Sondaǵy talqylaý mátinin zerdelegende kózge túsken on shaqty adamnyń bir mazmundaǵy ýáji eriksiz oılandyrady. Oıy bir arnaǵa toǵysqan ata-analar telefondy sabaq kezinde qoldanýdy shekteýge qarsy. Olardyń pikirinshe, telefon muǵalim men synyptastar tarapynan kemsitýdi, qorlaýdy, qysym kórsetýdi boldyrmaýǵa, bolǵan jaǵdaıda ony vıdeoǵa túsirý arqyly dáleldeýge, dálelmen jazalaýǵa, tyıýǵa qajet. Naqty derek retinde aty-jónin Maral Mýsına dep kórsetken talqylaýǵa qatysýshynyń pikirin keltirgimiz keledi.
«Býllıngti dáleldeý úshin sabaqtardy (vıdeo, aýdıo) jazýǵa múmkindik berý kerek. Mysaly, biz 8 jasar balama muǵalimniń kemsitip, qysym kórsetkenin dáleldeı almaı otyrmyz. Balam álgi muǵalimniń úı tapsyrmasyn ózi oryndatý úshin qosymsha sabaǵyna (prodlenka) qatysatyn balalarǵa daıyn jaýaptaryn beretinin kórip qoıǵan, kórgenin synyptastaryna aıtqan, aı saıyn qosymsha sabaq úshin 40 myń teńge tóleıtin ata-analar da bilgen. Osydan soń muǵalim balamdy synyptastarynyń aldynda ómirde joly bolmaǵan adamǵa balap, baı bolmaıtynyn, joly bolmaıtynyn aıtyp aıqaılaǵan. Osylaı búkil synyp aldynda ony únemi qorlap keldi. Sońǵy ret 8 naýryzda synyp bolyp erteńgilikke daıyndaldy. Muǵalim barlyq oqýshyǵa taqpaq berdi, balama sahnaǵa shyqpaıtynyn ashyq aıtqandyqtan, sol kúni barmadyq. Osynyń bári balamnyń muǵalimniń daıyn jaýaptar beretinin kórgeninen bastaldy, soǵan balany kináli etti. Oqýshy mektepke barýdan bas tartty, túnde nashar uıyqtaıdy, qatty ashýlanyp, jylaıtyndy shyǵardy, synyp aldynda taǵy da masqaralaıdy dep qorqady. Bar sheshimimiz balamyzdy basqa mektepke aýystyrý boldy. Sebebi dırektordyń atyna muǵalimniń balany kemsitýi týraly jazǵan aryzymyzǵa eshqandaı jaýap bolmady. Mine, men qalaı dáleldeýim kerek? Sol sebepti tym bolmasa sabaqtyń aýdıojazbasy bolýy qajet», dep jazǵan eken M.Mýsına.
Býllıng máselesi ata-analardy ǵana emes, oqýshylardy da alańdatady. Buǵan mektepke arnaıy baryp, taqyrypqa qatysty 10-synyp oqýshylarynyń oı-pikirin bilý maqsatynda júrgizilgen suhbat-saýalnamamyzda kóz jetkizdik.
– Kemsitýdiń túri kóp, ıterip, julqylaýmen, ıaǵnı qımylmen ǵana emes, sózben de kemsitý, qorlaý bolýy múmkin. Álbette, bizdiń mekteptegi ár synypta beınebaqylaý kamerasy bar. Biraq synyptyń shýynan janyńdaǵy adamnyń aqyryn aıtqan kemsitý maǵynasyndaǵy aýyr sózin kamera anyq jaza almaıdy. Sondaıda telefon kerek. Ári bizde kúnine 6-7 sabaq bolsa, uzaqtaý qońyraýdaǵy 10 mınýtta ǵana telefon bir ret beriledi. Bul ýaqytta keıde ata-anamyzǵa habarlasyp ta úlgermeımiz. О́ıtkeni osy qońyraýda ashananyń uzyn-sonar kezeginde turyp, tiskebasar alyp, tólep úlgerýge týra keledi, – deıdi oqýshy Aqbota Serik.
Al Ilııas Myqtybek: «Osy talaptyń áserinen sabaqqa den qoıdyq. Synyptastarymyzben qarym-qatynasymyz jaqsardy. Buryn kóbine telefonda otyratynbyz. Qazir mektebimizde telefon bizge uzaqtaý qońyraýda ǵana beriledi. Bul talap ata-analardyń kelisimimen engizilgen. Sondyqtan qarsylyq joq», dep telefon qoldanýdy shekteý kerisinshe paıdaly bolatynyn aıtty.
Osy kezde artqy jaqtan bir oqýshy «Oppozısııa bola ma?» dedi. Dıktofonymyzdy tosa qoıyp edik, ózin Ázız Asqar dep tanystyrǵan spıkerimiz: «Ata-analar kelisim berse de, telefondy alyp qoıǵanǵa qarsymyn. О́ıtkeni biz qazir aqparattyq qoǵamda ómir súremiz. Al telefon bizdiń bir bólshegimizdeı bolyp ketti. Sabaq kezinde de telefon qoldanýdy qajet etetin tapsyrmalar bar. Sondaıda búkil telefon jınaýly turǵan shkaftan árqaısymyz alyp bolamyn degenshe, birshama ýaqyt ketip qalady. Telefonǵa tyıym bolmaı turǵanda da synyptastarmen qarym-qatynasym jaqsy bolǵan, oǵan baılanyp turǵan eshteńe joq. Telefondy alyp qoıǵan unamaıdy», deıdi.
Oqýshy Nyshangúl Seksenbaı sheshimdi qoldaıtyn zamandasynyń oıyn tolyqtyryp: «Menińshe, telefondy jınap alǵany óte durys. Bul, eń aldymen, oqýshylardy akademııalyq adaldyqqa úıretedi. Bir-birinen, telefonnan kóshirip alýdyń jolyn kesedi. Buǵan qosa balalardyń bir-birimen tez aralasyp ketýine kómektesedi. Mysaly, ózim shekteý bolmaǵan kezde qolym bosaı qalsa, birden telefonǵa qaraıtynmyn. Al qazir telefon bolmaǵandyqtan, ishim pysady, jan-jaqtaǵy synyptastarymmen aralasa bastadym. Ári ata-anamyzdyń ruqsatymen engizilgendikten, sheshimdi oryndy dep sanaımyn. Olar bizge jamandyq oılamaıdy. Mektepte eki adym attasańyz, kamera tur, onyń ústine kezekshi muǵalimder bar. Kez kelgen keleńsizdik pen tártipsizdikti baqylaýǵa bolady», dedi.
Bárinen bólek oı aıtqany Nurasyl Kenjebek esimdi oqýshy boldy. Ol: «Jalpy, bul máseleni mınıstrliktiń sheshkeni jón. Telefon býllıng pen tapsyrmadan basqa da jaǵdaıda qajet bolýy múmkin. Mysaly, bir kabınetke qamalyp, esik qulyptanyp, órt shyǵyp ketýi múmkin. Sondaı kezde telefonnyń joqtyǵy – úlken mınýs. О́rt shyqqanda ǵımaratta dabyl qaǵylady, máseleden solaı shyǵýǵa bolady. Al kabınette qulyptanyp qalsań, seni eshkim estimeı qalady», dep telefonnyń qaýipsizdikke de qajet ekenin jetkizdi.
Oqý-aǵartý mınıstrligi Orta bilim komıteti tóraǵasynyń mindetin atqarýshy Záýre Baımenovanyń da bul máselege qatysty pikirin bildik. «Uıaly telefondy tek sabaqta qoldanýǵa shekteý qoıylyp otyr. Qalǵan ýaqytta ruqsat berilgen. Oqýshylar ózderimen birge telefondy, smartfondy, planshetti nemese smart-saǵatty mektepke apara alady, biraq sabaq kezinde qurylǵylar óshirilýi nemese «ushaq rejimine» qoıylyp, sómkede ıa shkaftarda saqtalýy kerek. Ata-analardyń kelisiminsiz bilim alýshylardan telefondardy alyp qoıý – zańsyz. Muǵalim oqýshydan telefondy sómkege salyp, ony ústeldiń shetine qoıyp, sabaqtyń sońyna deıin paıdalanbaýdy suraı alady», dep túsindirdi. Onyń aıtýynsha, shuǵyl qajettilik týsa, oqýshy sabaq kezinde de, sabaqtan tys ýaqytta da ata-analaryna qońyraý shala alady.
Aıtpaqshy, sheteldik tájirıbeni de qalys qaldyrýǵa bolmaıdy. «Qytaıda gadjetti mektepte paıdalaný aıyppulǵa, Fransııada sabaqtan shettetýge ákelýi múmkin. Sabaq kezinde telefondardy paıdalanýǵa AQSh, Italııa, Ispanııa, Japonııa, Ońtústik Koreıa, Reseıde de tyıym salynǵan», dedi Záýre Baımenova.
Shyn máninde, tehnologııasy bizden kósh ilgeri ketken AQSh, Ońtústik Koreıa, Japonııa, Qytaı sekildi damyǵan elderde sabaq ýaqytynda telefon qoldanýdy túbegeıli tyıyp tastaý áldeqaıda ońaı ekeni anyq. О́ıtkeni ondaǵy árbir oqýshyda tapsyrmany oryndaýǵa arnalǵan qurylǵy bolady. Bizde ondaı dúnıe joq. Eń aqyry, pandemııanyń kezinde alynǵan tehnıkalardyń jemqorlyqtyń kesirinen oqýshylarǵa jetpeı qalǵanyn umyta qoıǵan joqpyz.
