Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Bul – «Táýekel» qoǵamdyq uıymynyń jetekshisi, belsendi Býrahan Daqanovtyń sózi. Alyp-qosary joq ras sóz. Onyń armany-muraty soltústik óńirdi janǵa, órisin malǵa toltyrý bolyp otyr. Sondyqtan ony qazir halyq ta, bılik te qoldap qýattaýǵa ázir. Máselen, byltyr «Qýatty óńirler – el damýynyń draıveri» ulttyq jobasy aıasynda elimizdegi eńbek kúshi tapshy óńirlerge 8 903 adam óz erkimen qonys aýdardy. Onyń ishinde ishki qonys aýdarýshylar – 6 492 adam, al alys-jýyq shetelderden kóship kelgen qazaqtar sany – 2 337 adam. Barlyq qonys aýdarýshyǵa memleket tarapynan barynsha áleýmettik qoldaý kórsetilip keledi.
– «9 myń adam keldi» degen – jaqsy. Biraq eger bul 10 ese bolsa, 90 myń bolar edi. Bul – ońtústiktegi bir aýyldyń halqy. Al 900 myń bolsa, áńgime – basqa. Mine, bizge keregi – sol. Bizdiń Soltústik Qazaqstan oblysyna eń kemi 900 myń adam kerek. Qazir jergilikti halyq ta kelip jatqan aǵaıynǵa rıza. О́ıtkeni qańyrap bos qalǵan aýyldardyń mektepteri jabylý aldyna tur. Al jańa kóship kelgen aǵaıyn qýrap qalǵan tamyrǵa qan júgirtkendeı boldy. Qazirdiń ózinde men 3-4 toıǵa bardym, el aralasyp-quralasyp, qudalasyp-qurmalasyp jatyr, – deıdi B.Daqanov.
Eńbek kúshi tapshy óńirlerge qonys aýdarý múmkindigin paıdalanyp, kósh buıdasyn teriskeıge burǵandardyń qatarynda tipti astanalyqtar da kezdesedi. Solardyń biri – Quralaı Masatbaeva hanym. Ol otbasymen 2021 jyly Astanadan Soltústik Qazaqstan oblysynyń Taıynsha aýdanyna kóship barǵan.
– Kóshkennen keıin otbasymyzǵa 612 570 teńge materıaldyq kómek jáne aýdan ortalyǵynan memlekettik jalǵa beriletin turǵyn úı berildi, – dedi qonys aýdarýshy.
Q.Masatbaevanyń bastapqy áskerı daıyndyq mamandyǵy boıynsha joǵary bilimi bar eken. Buǵan qosa byltyr 1 mln 380 myń teńge memlekettik grant alyp, shaǵyn kondıterlik dúkenin ashypty.
– Men dekrettik demalysta úıde jeke kásip ashyp, balalardyń qasynda bolýdy armandaıtyn edim. Taıynsha aýdanynyń jumyspen qamtý ortalyǵyna baryp, qaıtarymsyz grant týraly maǵlumat aldym. Qonys aýdarýshy bolǵandyqtan, qaıtarymsyz grant beriletin sanatqa kiretinim týraly bildim. Ortalyq barlyq suraǵyma jaýap berdi, kásipkerlikke qatysy qajetti keńespen bólisti. Sóıtip, ózimniń bıznes-josparymdy qorǵap, memleketten grant utyp aldym, – deıdi kásipker.
Eńbek jáne áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń málimetinshe, «Qýatty óńirler – el damýynyń draıveri» ulttyq jobasy aıasynda qonys aýdarýshylarǵa memlekettik qoldaý sharalaryn usynyp otyr. Máselen, oǵan kóshýge arnalǵan sýbsıdııa – otaǵasyna jáne otbasynyń árbir múshesine 70 AEK mólsherinde birjolǵy kómek, otbasy músheleriniń sany men eldi mekenge baılanysty 15-ten 30 AEK-ke deıingi mólsherde 12 aı ishinde turǵyn úı jaldaýǵa jáne kommýnaldyq qyzmetterge aqy tóleýge aı saıynǵy sýbsıdııa berý, qysqa-merzimdi kásiptik oqytýǵa jiberý, jumysqa ornalasýǵa nemese kásipkerlik bastamany damytýǵa járdemdesý, ekonomıkalyq utqyrlyq sertıfıkattaryn berý kiredi.
Buǵan qosa óńiraralyq qonys aýdarýǵa járdem kórsetetin jumys berýshilerge turǵyn úımen qamtamasyz etilgen jáne keminde 2 jyl merzimge turaqty jumysqa qabyldanǵan árbir qyzmetker úshin 400 AEK mólsherinde jumysqa ornalasýǵa birjolǵy sýbsıdııa beriledi.
– Soltústikke halyqty kóbirek shoǵyrlandyrýǵa memleket tarapynan kóptegen baǵdarlama, joba qarastyrylyp keledi. Bul jaqsy. Biraq buǵan qaltaly kásipker azamattar da atsalysýy qajet. Bul jerge kásipkerlik pen bıznestiń kózin ashsa ǵana kelýshiler kóbeıedi. Sondyqtan munda kásip ashýǵa jeńildikter qarastyrylýǵa tıis, – deıdi belsendi.
Byltyr barlyq soltústikke qonys aýdarǵandardyń ishinde 4 158 adam eńbekke jaramdy, onyń 3 079-y turaqty jumysqa ornalastyrylypty, al 164 adam kásipkerlik qyzmetpen aınalyssa, 35 adam bıznes ashýǵa qaıtarymsyz granttar alǵan.
Al Mońǵolııanyń Baıólke aımaǵynan kóship kelgen Tólepbergen Seksenbaıuly IT mamany eken. Soltústik óńirge qonystanǵan jas otbasylardyń biri.
– Biz byltyr qazan aıynda kóship keldik. Joldasym jáne eki balam bar. Soltústik óńirge jan-jaqtan kóship kelgen adamdar men jerigilikti halyq bolyp jańa bir qyzyqty orta qalyptasyp kele jatqany baıqalady. Keıbir jergilikti kisiler jańa kelgen otbasylarǵa erýlik, tipti bir qoıyn syılaıtyn keńpeıili de bar eken. Soltústikte qujattandyrý máselesi meılinshe jeńildetilgen. Biraq qaǵazbastylyq pen oryssha qujattardyń qatary áli de bar. Ekinshi Iran elinen kelgen aǵaıyndarǵa birshama qıyndyq týǵyzǵan tárizdi. О́ıtkeni olar ómirinde aıaz túgili qar kórmegen. Al soltústiktiń kók súńgi muzyna olardyń tózýi qıyn. Tipti birneshe otbasy Mańǵystaýǵa kóship ketti. Al Baıólkeden kelgen bizge klımattyń salqyndyǵy ázirge áser ete qoıǵan joq, – deıdi ol.
