Jylý ortalyqtary BJZQ qarajatyna salyna ma?

Inflıasııa tómendese, BJZQ aqshasy tabys ákeledi

Birneshe kúnniń aldynda Ulttyq bank BJZQ qara­jaty esebinen «Báıterek» memholdınginiń oblıgasııa­laryn 173 mlrd teńgege jyl­dyq 13 paıyzben 15 jyl merzimge satyp aldy. Iаǵnı Ulttyq bank mıllıardtaǵan qarjyny «Báıterekke» ınves­tısııalap otyr. Bul rette mamandar berilip otyrǵan oblıgasııa paıyzynyń (13 paıyz) ınflıasııadan da tómen ekenine nazar aýdarady. Al Ulttyq bank bolsa, «Kvazımemlekettik jáne korporatıvtik sektorlardyń oblıgasııalaryna qatysty kiristi anyqtaý úshin táýekel boıynsha qosymsha syılyqaqyny eskere otyryp, óteý merzimi uqsas Qazaqstan Respýblıkasy­nyń memlekettik baǵaly qaǵaz­dary boıynsha kiristilik paı­dalanylady. «Báıterek» UBH» AQ jyldyq 13 paıyz kiristilik­pen oblıgasııalaryn satyp alý ınvestorlardyń zeınetaqy jınaqtarynyń jaı-kúıine oń áser etedi, óıtkeni ol uzaq merzim ishinde tartymdy kiristi qamtamasyz etedi», dep jaýap beredi.

Bul rette Ulttyq bank BJZQ aktıvteriniń bir bóligin 2024 – 2025 jyl­dary tek «Báıterek» oblıga­sııalaryna emes, «Samuryq-Qazyna» qo­ryna da ınvestısııalaýdy jospar­la­ǵan. Aqsha ekonomıkanyń naqty sektoryndaǵy uzaqmerzimdi iri jobalardy qarjylandyrýǵa jumsalmaq.

Qalaı bolǵanda da, basy ashyq saýal týady. Bul halyqtyń aqshasy edi ǵoı. Ony túptiń-túbinde – aman-esen ózine qaıtaryp bere alamyz ba? Iá, ınvestısııa sátsiz bolǵan jaǵdaıda memleket shyǵyndy óteıdi, biraq aty ınvestısııa bolǵan soń, ol naryq tártibimen tabys tabýy da kerek qoı.

Sarapshy Aıbar Oljaevtyń aıtýynsha, 15,25 paıyz bolyp turǵan bazalyq mólsherleme, 14,96 bolyp turǵan TONIA ındıkatory, bir tańbaly mánge aınalǵan jyldyq ınflıasııa (9,5 paıyz) jáne jyldyq 13 paıyz kiristilik birer jyldan keıin bul oblıgasııalardyń tıimdi jumys isteı bastaıtynyn meńzeıdi.

«Ulttyq banktiń strategııalyq maq­saty ınflıasııany 5 paıyzǵa deıin túsirý jáne ınflıasııa túsip te kele jatyr. Bıyl jáne kelesi jyly bazalyq mólsherleme de tómendeıdi dep kútiledi. 2025 jyly jańa kor­po­ra­tıvti oblıgasııalardyń jyldyq kiris­tiligi 11–12 paıyzdan artpaýy múmkin. Qarjy mınıstrligi jarııalaıtyn bolashaq tabystylyq qısyǵyna (krıvaıa dohodnostı) qarap, osy boljamnyń rastyǵyn tekserýge bolady. Sol kezde 15 jyl boıy 13 pa­ıyz kiristilik berip turatyn «Báıterek» pen «Samuryq-Qazyna» oblıgasııalary bizdiń zeınetaqy qarjymyzdy kóbeıtýge jaqsy yqpal etpek. 173 mıllıard teńgeden jyl saıyn 22,49 mıllıard teńge kiristilik alamyz dep sanasaq, 15 jylda ol 337,35 mıl­lıard teńge bolady. Sonda 173 mıllıard teńge 510 mıllıard teńge bolyp qaıtpaq. Joǵary ınflıasııa fazasynan óttik dep sanalǵandyqtan, tipti qazirgi sátpen modeldesek, 9,8 paıyz bola­tyn ınflıasııa mániniń ústinen 3,2 paıyz kiristilik alyp otyramyz. Son­dyqtan bul halyq úshin tıimdi», dep bir qorytady sarapshy.

Sarapshy kelesi pikirin bylaı tujyrady: «Báıterek» – jeke kompanııa emes, memlekettiń menshi­gin­degi mekeme. Olardyń barlyq min­det­temesi, qaryzy memleket tarapynan ke­pildendiriledi. Qazaq­stan­nyń sýve­rendi reıtıngi (S&P: BBB-/A-3; Fitch: BBB turaqty) qandaı bolsa, eki holdıngte de sondaı reıtıng qa­lyp­­tasady. Qarapaıym tilmen aıt­saq, olar – 100 paıyz senimdi, alǵan aqshasyn ne bolsa da qaıtara alatyn alpaýyt uıymdar. Sondyqtan bul mámile halyq úshin qaýipsiz. Bizdiń zeınetaqy qorynda 18,7 trıllıon teńge aýyr júk bolyp jatyr. Jata bersin deıin desek, ony ınflıasııa jep qoıady. Tabystylyq qýyp, startaptardyń aksııalaryn nemese krıptovalıýta satyp alaıyq desek, aqyr aıaǵynda aqshamyzdy jo­ǵal­týymyz múmkin. Halyqtyń aq­sha­symen olaı oınaýǵa bolmaıdy. Sol úshin Ulttyq bank barynsha saq­tyqpen, 100 paıyz qaıtatynyna senimdi, tabystylyǵy ınflıasııadan joǵary bolatyn qundy qaǵazdardy izdep, solarǵa ınvestısııa jasaıdy», deıdi.

Reıtıng – kepildik emes, biraq...

Aıtpaqshy, biz bir detaldy aıtýdy umytyp baramyz. KASE-de Ulttyq bank satyp alǵan 173 mlrd teńgeden bólek, BJZQ-nyń taǵy 17 mıllıardtaı teńgesin jeke ınves­torlar satyp alǵan. Kelesi sarapshymyz – «QAMS» atqarýshy dırektory Danııar Temirbaev osy faktorǵa nazar aýdarady.

«Oblıgasııalar naryǵynda táýe­kelder halyqaralyq reıtıng agent­tik­terinen berilgen reıtıngke qarap baǵalanady. Bul reıtıng – emıtent qaryzdy mindetti túrde óteıdi degen kepildik emes. Biraq ol táýekeldi qysqartady. «Samuryq» pen «Báıte­rekti» memleket baqylaıdy. Oblı­ga­sııany óteıtin jyldyq 13 paıyz – bazalyq mólsherlemeden de (15,25 paıyz), bankterdiń depozıt mólsherlemesinen de tómen. Alaıda «Báıterek» bondtary bo­ıynsha kiristilik 15 jylǵa bekitilip otyrǵanyn da eskerý kerek. Bazalyq mól­sherleme aldaǵy ýaqytta taǵy tó­mendeýi múmkin. «Báıterektiń» bond­taryn BJZQ-dan bólek basqa ın­vestordyń satyp alýy da (17 mlrd teńgege) tekten-tek emes. Olar ınflıasııanyń tómendep kele jat­qanyn, bazalyq mólsherlemeniń odan ári qaraı qysqara túsetinin kórip otyr. Al biz aldyn ala bilgendeı, 13 paıyzdyq kiristilikti ustap qaldyq. Eger Ulttyq bank maq­sat etkendeı ınflıasııa elimizde 5 paıyzǵa deıin túser bolsa, onda ınvestorlar ǵana emes, BJZQ salymshylary da mol tabysqa keneledi. Mine, ınflıasııany údete otyryp, barlyq máseleni bıýdjet shyǵystary arqyly sheshýdi ádetke aınaldyrǵan Úkimetke erekshe jaqsy jumys isteıtin sát – osy kez», deıdi mınorıtarlyq aksıonerler qaýymdastyǵynyń basshysy.

JEO qurylysyna kimniń aqshasy jumsalady?

Endi birtindep áńgimemizdiń kelesi bóligine kóshe bereıik. Buǵan deıin BJZQ-dan 1,5 trln teńge alý týraly aıtylǵan bolatyn. Ol energetıka salasyna baǵyttalmaqshy. Eks-premer Álıhan Smaıylov Senattaǵy brıfıngte BJZQ qarjysyn ınvestı­sııa­lyq jobalarǵa salýdyń ádettegi tájirıbe ekenin aıtty. «Bul ınves­tı­sııalyq kiris alý úshin jáne otan­das­tarymyzdyń jınaǵyn ınflıasııa qunsyzdandyryp jibermes úshin kerek. Al eger mundaı ınvestısııa tıimsiz bolǵan jaǵdaıda memleket shyǵyndy óteıdi», dedi.

«Samuryq-Qazyna» basqarýshy dırektory Aıdar Rysqulovtyń sózin­she, zeınetaqy qorynyń qarjysy Ekibastuz GRES-2-niń úshinshi jáne tórtinshi blokterin jańǵyrtýǵa, Kókshetaý, О́skemen, Semeıde úsh JEO salýǵa jumsalýy múmkin. Al JEO-lardy salýmen Reseı tarapy aınalyspaqshy. Qor qarjysy jylý elektr stansalarynan bólek, bir­qatar strategııalyq mańyzy bar ınfra­qurylymdyq jobalarǵa da baǵyttalmaq. Onyń biri – «Dostyq – Moıynty» ekinshi temirjol jelisiniń qurylysy (quny 1 mlrd dollardan asady). Sonymen qatar jaıly mektep qurylystary da osy joba aıasynda qarjylandyrylmaq. Bury­ny­raqta 2024 jyly 208 mektep paıdalanýǵa beriledi delinetin. Alaıda «Samuryq-Qazyna» 100 mektepti ǵana paıdalanýǵa beremiz dep otyr. «Biraq biz – realıspiz. Fors-major bar, biz áser ete alatyn, áser ete almaıtyn túrli jaǵdaı men faktor bar», deıdi «Samuryq-Qazyna» basqarma tóraǵasy Nurlan Jaqypov.

Aıdar Rysqulovtyń túsindirýin­she, Ekibastuz GRES-2-niń eki blogin jańǵyrtýǵa jáne 3 JEO qurylysyna Reseı tarapynyń zaem qarajaty tartylady, al 30 paıyzy BJZQ-dan alynady. Ekibastuz GRES-2-niń eki blogin jańǵyrtý Eýrazııa damý banki jáne Reseı memkorporasııalary esebinen júrgizilýi múmkin.

Úkimet basshysynyń birinshi oryn­basary Roman Sklıardyń aıtýyn­sha, Qazaqstanda 3 JEO qurylysy úshin reseılik «Inter RAO» kompanııasy BJZQ qarjysyn qoldanbaıdy.

«Inter RAO» kompanııasymen qosa, Semeı, Kókshetaý jáne О́ske­men­degi JEO-ny salýǵa «Samuryq-Qazyna» qorynyń ınvestısııa­sy tartylady. Bul jobalarǵa ınvestor­lar­dyń qarjysy quıylady. Osyndaı kelisimge qol qoıylǵan. Jobaǵa «Sa­muryq-Qazyna» men Reseıdiń «InterRAO» kompanııasy qatysady. Re­seıdiń kómirden gazǵa kóshirý múm­kin­digi tehnologııasymen salynady. Kókshetaýǵa gaz kelgen kezde kómirden gazǵa kóshiremiz», deıdi Sklıar.

Onyń aıtýynsha, jobaǵa zeınetaqy qorynyń qarjysy jumsalmaıdy. Sheteldik ınvestorlardyń qarjysy tarıf esebinen qaıtarylady.

Jobaǵa bankter tartylady

Zeınetaqy aktıvterin ekonomıkaǵa tartý máselesine Prezıdent te kóńil aýdardy. Úkimettiń keńeıtilgen oty­ry­synda Qasym-Jomart Toqaev BJZQ aktıvterin ekonomıkaǵa quı­ǵan­da naryq talaptaryn eskerý qa­jet dedi. Memleket basshysynyń aıtýynsha, bul iske kvazımemlekettik qurylymdardy emes, ekinshi deńgeıli bankterdi tartqan jón. Oǵan qosa Úkimet zeınetaqy salymdary esebinen júzege asyrylatyn jobalardyń pa­ıyzdyq ósimin sýbsıdııalaýǵa tıis dedi.

«Ekonomıkalyq aınalymǵa túse­tin zeınetaqy aktıvterin tek qana naryq talaptaryna saı qoldaný kerek. Bul máselede salymshylar aldyndaǵy jaýapkershilik óte joǵary. Qajet bolsa, Úkimet biryńǵaı zeınetaqy salymdary esebinen júzege asyrylatyn jobalardyń paıyzdyq ósimin sýbsıdııalaýǵa tıis», dedi Memleket basshysy.

Prezıdenttiń sózinshe, bul jumys­qa kvazı­memlekettik qurylym­dar sııaq­ty deldaldardy paıdalanýdy doǵarý kerek. Ol bul iske tıisti saraptama jasaı alatyn jáne qajetti ınfra­qu­rylymy bar ekinshi deńgeıli bank­ter­di belsendi túrde tartýdy usyndy.

«Bankterdi ekonomıkanyń naqty sektoryna qarjy quıýǵa yntalandy­rý kerek. Úkimet pen Ulttyq bank ózara tyǵyz yntymaqtasyp, bul ju­­mysty birlese júrgizýge tıis. Jalpy, Ulttyq bank ınflıasııa úde­risi men ekonomıkanyń ósimin baqy­lap otyrýdy kózdeıtin tıimdi jalpy­mem­lekettik saıasatty ustanýy kerek», dedi Toqaev.

Qor qarjysyn ekonomıkaǵa quıýdyń táýekeli

Ulttyq bank basshysy Tımýr Súleımenovtiń aıtýynsha, BJZQ-dan 1,5 trln teńge alýdan qaýiptenýdiń reti joq.

«Qazir bizde 17,2 trln zeınetaqy aktıvi bar. 1,5 trln degenińiz, búkil portfeldiń 8–9 paıyzy ǵana. Ony Úkimettiń sheshimimen iri jobalardy qarjylandyrýǵa baǵyttaýǵa bolady. Ulttyq bank zeınetaqy qoryn basqarýshy retinde bul jobalar­dyń azamattar men ekonomıka ıgili­gine jumsalýyn qamtamasyz etedi. О́ıtkeni zeınetaqy qory úshin jaýap­ker­shilik Ulttyq banktiń moı­nyn­da. Sondyqtan biz qandaı da bir álsiz, jetilmegen jobalar úshin qor­dan qarjy tartýǵa jol ber­meı­­miz. Qazaqstannyń sýve­ren­di reı­tıngi VVV deńgeıinde bol­ǵan­­dyq­tan, men bul jerde táýekel kór­meımin. El azamattarynyń aqsha­sy Qazaqstanda jumys isteýi kerek. Infraqurylymdyq jobalarǵa 1,5 trln teńgeniń barlyǵy emes, úshten biri ǵana baǵyttalýǵa tıis. Qalǵan qarjy ekonomıkany ártarap­tan­dy­rý­ǵa arnalǵan jobalarǵa jumsalsa, jón bolady», degen edi bas bankır.

Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń habarlaýynsha, qor qarjysyn ekono­mı­kaǵa quıýdyń arqasynda bizde asa qajet­tilikke aınalyp turǵan jo­laý­­­shylar jáne júk vagondaryn satyp alý máselesin sheshýge bolady. Olar­dyń aqparatynsha, qazir el ishin­de­gi vagondardyń 70 paıyzǵa jýyǵy tozyp ketken.

«Halyk Finance» basqarma tóraǵa­synyń keńesshisi Murat Temirhanov bul rette Halyqaralyq valıýta qory mıssııasynyń basshysy Nıkolıa Blan­sheniń pikirimen kelisemiz deıdi. Ol kisi ınfraqurylym jobalaryn bıýdjet aqshasymen qarjylandyrǵan durys degen bolatyn.

«Qazir elimizde memlekettik bas­qarý sektoryndaǵy memlekettik qar­­­jy eki bólikke bólinedi: Parla­ment­­tiń baqylaýyndaǵy jáne baqy­laýyndaǵy emes bolyp. Infra­qu­ry­lym­dy qarjylandyrý úshin BJZQ qarajatyn paıdalaný jónindegi má­limdelgen bastama, shyn máninde, par­la­menttik baqylaýsyz jáne stan­dartty bıýdjettik rásimder sheń­be­rinen tys Úkimet shyǵyndaryn qarjy­lan­dyrýdyń taǵy bir áreketi bolyp sanalady. HVQ men EYDU-nyń elde tolyqqandy bıýdjettik júıeni qurýdyń standartty qaǵıdattary mem­lekettik basqarýdyń barlyq sek­torynyń qarjylyq qyzmeti Par­lament arqyly búkil qoǵamǵa esep berýi kerek deıdi. Iаǵnı Parlament bekitetin jáne baqylaıtyn mem­lekettik bıýdjetterge búkil mem­le­kettik basqarý sektorynyń barlyq kirisi, shyǵysy, ınves­tısııalary men mindettemeleri kirýi kerek. Osylaısha, HVQ eldiń ınfra­qu­rylymyn jańǵyrtý bıýdjetten qar­jylandyrylýy kerek dep má­limdeıdi jáne bul: shyǵyndar res­pýb­­lıkalyq bıýdjetke qosylýy jáne parlamentte egjeı-teg­jeı tal­qy­lanýy kerek degendi bil­diredi. Eger Parlament mundaı bıýdjet shy­ǵyn­daryn maquldaıtyn bolsa, onda bul jaǵdaıda BJZQ res­pýb­­lıkalyq bıýdjet tapshylyǵyn qarjylandyrý úshin paıdalanylatyn Úkimettiń qazynashylyq oblıgasııalaryn satyp alý arqyly standartty túrde tartylýy múmkin», deıdi «Halyk Finance» sarapshysy.