Avtojoldy tike kesip, janaı ótken jez qanat, kúmis baýyr kıikti kórgende eriksiz kókeıge: «Adamnyń kózderindeı eki kóziń, ıapyrmaı, dátim shydap qalaı kórdim?» dep ańtarylyp tura beredi ekensiń. Sóıtken kıikterge suq kózden be eken, syrt kózden be eken, áıteýir basynan daý arylmaı keledi. О́ıtkeni elimizde sanynyń ósýine baılanysty kıikter retteýge jatatyn janýarlar tizimine engizildi. Bul tizimge qasqyrlar, shıbóriler, qarǵalar, úlken kormoranttar, jylanbas balyqtar kiredi. Tizimdegi janýarlardyń sany adam densaýlyǵyn saqtaý, aýyl sharýashylyǵyn qorǵaý, qorshaǵan ortaǵa zııan keltirmeý maqsatynda retteledi. Buıryq 2023 jylǵy 6 qazannan bastap qoldanysqa endi. Sóıtip, elimizde kıikterdi «retteý» bastaldy. Retteýdiń reńi buzylyp bara jatqanyn baıqady ma, tipti Parlamenttegi aq jaǵalylar da aıqaı saldy: «Ohotzooprom» qyzmetkerleri býaz kıikti atpasyn, tabıǵat zańyn saqtasyn» dep. O zaman da, bu zaman býaz ańdy qazaq atpaǵan. «Qulannyń ajaly» romanynda ańshy býaz kıikti atqan, biraq arty jaqsylyqqa aparmaǵanyn meńzep edi...
Qosh, sonymen depýtattardyń sózine sala mınıstrligi qulaq asty ma, bul naýqan ýaqytsha toqtaıtyn boldy. Buǵan qatysty Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmeti baspasóz jıynynda biraz másele aıtyldy. Brıfıngke Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrliginiń Orman sharýashylyǵy jáne janýarlar dúnıesi komıteti tóraǵasynyń mindetin atqarýshy Danııar Turǵambaev, «Ohotzooprom» О́B» respýblıkalyq memlekettik qazynalyq kásipornynyń bas dırektory Marlen Aınabekov, «Tabıǵat» ańshylar men ańshylyq sharýashylyǵy sýbektileri qoǵamdyq birlestikteriniń respýblıkalyq qaýymdastyǵynyń prezıdenti Qajym Jumalıev qatysyp, BAQ ókilderiniń suraqtaryna jaýap berdi.
Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
«Kıik resýrstaryn kásipshilik ıgerý tetikterin anyqtaý úshin shekteýli retteýdi «Ohotzooprom О́B» mamandarymen eksperımenttik negizde júrgizý usynylady. Barlyq retteý kezeńinde tabıǵattan alynǵan kıikterdiń jalpy sany 42 myń basty qurady. Búginde ǵylymı qoǵamdastyqtyń, halyqaralyq sarapshylardyń usynystaryn jáne qolaısyz aýa raıy jaǵdaılaryn eskere otyryp, mınıstrlik osy jyldyń 10 aqpanynan bastap kıikterdiń sanyn retteý boıynsha jumystardy toqtatý týraly sheshim qabyldady», deıdi Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrliginiń ókili.
Sonymen qatar kıikti retteý boıynsha jumystyń bastalýy kıik resýrstaryn turaqty paıdalanýǵa aýqymdy ǵylymı zertteýlerge serpin bergenin, osylaısha 2024-2026 jyldary kıik popýlıasııasyn turaqty paıdalaný júıesin ázirleý boıynsha jumys josparlanyp jatqanyn aıtty.
Spıkerlerdiń aıtýynsha, kıik aýlaý ýaqytsha toqtatyldy. Oǵan qolaısyz aýa raıy sebep bolyp otyr. Alaıda bul jumystar aldaǵy ýaqytta qaıta jalǵasady.
«Ǵalymdardyń esebi boıynsha el aýmaǵynda kıikterdiń optımaldyq popýlıasııasy – 800-900 myńǵa deıin. Odan assa, eń aldymen, bir-birimen básekeles bolyp, epızotııalyq aýrýdyń juǵýy kúsheıip, popýlıasııanyń bárin joǵaltyp alý qaýpi zor. Ekinshiden, kıikter aýyl sharýashylyǵyna da orasan zııan tıgizdi. Bul rette sharýashylyqty da umytpaýymyz kerek», deıdi D.Turǵambaev.
Kıikter popýlıasııasyna qatysty másele Oral óńirinde qatty kúıip turǵan. Jıynda Oral jáne Betpaqdala popýlıasııalarynda qansha kıik aýlanǵany týraly da aıtyldy.
«Oral jáne Betpaqdala popýlıasııalaryndaǵy kıik sanynyń aıtarlyqtaı kóbeıýin, sondaı-aq Qazaqstandaǵy kıikti aýlaýdyń tarıhı tájirıbesin eskere otyryp, Jáńgir han atyndaǵy Batys Qazaqstan agrarlyq-tehnıkalyq ýnıversıtetiniń ǵalymdarymen ázirlegen kıikter popýlıasııasyn basqarý jónindegi bıologııalyq negizdemesine sáıkes, 2023 jyly Oral popýlıasııasynyń tóldeý aldyndaǵy 20%-yna deıin, ıaǵnı 1 mln 130 myń bastan 226 myń bas jáne Betpaqdala popýlıasııasynyń tóldeý aldyndaǵy 15%-yna deıin – 745 300 bastan 111 795 bas aýlaý qarastyryldy», dedi M.Aınabekov.
Buǵan deıin kıikterdi áýesqoı ańshylardyń aýlaýyna ruqsat berý máselesi de aıtylyp kelgen edi. Buǵan qatysty suraqtarǵa da spıkerler jaýap berdi.
«Mınıstrlik jergilikti halyqtyń óz qajettilikteri úshin jınalǵan ónimdi jeke tutynýyn qanaǵattandyrý maqsatynda 2024 jyldan bastap kıikti aýlaýda áýesqoı ańshylyqqa ruqsat berý qarastyrylyp jatyr. Aıta ketý kerek, áýesqoı ańshylyq salasyndaǵy qoldanystaǵy bes normatıvtik-quqyqtyq aktilerge tıisti ózgerister múddeli memlekettik organdar, qoǵamdyq uıymdar tarapynan talqylanyp, qabyldanady», deıdi mınıstrlik ókili.
Jıyn barysynda kıik atýdyń kelesi kezeńi qashan bastalatynyn suraǵan BAQ ókilderine: «Bul týraly bıologııalyq negizdeme jazylady. Negizdemeni ǵylymı mekemeler jasaıdy. Sol kezde merzimi, mezgili anyqtalady. Bıyl maýsym-shilde aılaryna deıin negizdeme daıyn bolýy kerek. Mamyr aıynda sanaq ótedi. Sol sanaq qorytyndysy boıynsha daıyndalady», dep jaýap berdi D.Turǵambaev.
