Jobany Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń tapsyrysymen «Ulttyq kınony qoldaý memlekettik ortalyǵy» KeAQ demeýshiligimen «Protalent» prodıýserlik ortalyǵy osydan eki jarym jyl buryn qolǵa alǵan. Ujym aldymen problemanyń ózektiligin aıqyndaý úshin qumar oıynǵa salynǵan azamattarmen, sondaı-aq psıholog, reabılıtolog syndy mamandarmen tildesip, jan-jaqty zertteý júrgizgen. Keıin shynaıy oqıǵalar jelisiniń negizinde fılmniń ssenarııi jazylypty.
– Búginde býkmekerlik keńseler men oıyn avtomattarynyń toryna túsken otandastarymyz tapqan-taıanǵanyn jeńil jolmen aqsha tabamyn dep jelge ushyryp jatyr. Saldarynan tútini túzý shyqqan qanshama otbasy oırandaldy. Jańa Qazaqstan qoǵamyna salıqaly kózqarastaǵy sapaly shańyraq kerek. О́ıtkeni kez kelgen nárse otbasydan bastaý alady. Fılm sıýjetinde basty keıipker Juldyz qumar oıynnyń túbine túsip, dıllemaǵa tap bolady. Oıynqumarlyqtan jınalǵan qaryzy, ulyna qamqorlyq jasaý boıynsha júrgizilip jatqan sot, odan qaldy ishki jan kúızelisi bar. Osylaısha, biz kórermenge oıynqumarlyqtyń qandaı jaǵdaıǵa dýshar etetinin jáne táýeldiliktiń shyrmaýynan qalaı shyǵýǵa bolatynyn kórsetkimiz keledi, – deıdi «Igromanka» fılminiń rejısseri Aldııar Baıraqymov.
Búginde túsirilimniń alǵashqy epızodtary Býrabaı aýdanyndaǵy Urymqaı aýyldyq okrýginde ótip jatyr. Tumsa tabıǵatymen talaıdy tamsandyrǵan ólkeniń tańdalýy da beker emes kórinedi. Bir qyzyǵy, túsirilim alańy tolyq qaıta jasaqtalypty. Ǵımarattyń ishi boıalyp, jańartylǵany bylaı tursyn, ústel, oryndyǵyna deıin Almatydan jetkizilgen. Tipti, nysandy qorshaǵan bıik dýaldary da arnaıy turǵyzylǵan.
– Ssenarıı boıynsha bizge keńes kezindegi ǵımarat qajet boldy. Ondaı eski úlken ǵımaratty tabý qıynǵa soqty. Tipti, burynǵy záýlim úıler Almaty qalasynda da az. Sol sebepti biz bastapqy qalpyn saqtaǵan Urymqaı aýyldyq okrýgindegi ǵımaratty tańdadyq. Eskızin syzǵan kezde shkaf, ústel, kitap, dıvan syndy árbir zattyń qaı jerde turatynyn, oǵan qandaı tús tańdalatynyn aldyn ala aqyldastyq. Bir jaǵynan Býrabaıda kıno sırek túsiriledi. Bul jerdiń tabıǵaty óte ádemi, keremet, biraq sýyq. Desek te, mundaǵy qolaısyz aýa raıy bizdiń nátıjege jetýimizge kedergi bolmaıdy, – deıdi fılmniń qoıýshy-sýretshisi Nurbolat Japaqov.
Shyǵarmashylyq ujym aqpan aıynyń sońǵy epızodtaryn Astana qalasynda túsirýdi josparlap otyr. Keıin jer aıaǵy keńigen mamyr aıynda qaıta jalǵastyrmaqshy.
– Lýdomanııanyń ilmegine túsken adamdar bul problemadan az ýaqytta shyǵa almaıdy. Mamandardyń sózinshe, kez kelgen táýeldilikten arylý úshin kem degende 6 aı ýaqyt kerek. Sondyqtan biz fılm kartınasynda jyldyń birneshe maýsymyn kórsetýdi maqsat tuttyq. Ol úshin túsirilim toby tynym tappaı, tabandylyqpen jumys júrgizdi. Bizdegi azamattar – óz isiniń sheberleri. Basym bóligi Almaty qalasynan keldi. Elordadan shaqyrtylǵandary da bar, – deıdi «Igromanka» fılminiń bas prodıýseri Ardaq Qasymbek.
Joba avtorlary basty keıipkerlerdi kimder somdaıtynyn ázirge qupııa ustap otyr. Desek te, túsirilim alańynan Qalıbek Qýanyshbaev atyndaǵy qazaq memlekettik akademııalyq mýzykalyq drama teatrynyń tanymal akteri Jánibek Musaevty kezdestirip, fılm negizge alǵan problema tóńireginde pikirin surap kórdik.
– Alǵash stýdent kezimde oınap kórdim. Aýyldan qalaǵa endi barǵan kezim edi. Ol kezde oıyn avtomattary ár kósheniń buryshynda turatyn. Oqıtyn ǵımarattyń janynda sondaı bireýi boldy. Qatarlastarymyz úzilistiń arasynda da baratyn. Dosymnyń utqan sátin kórdim de, qyzyǵyp kettim. «Altyn kórse perishte joldan taıady» degen, utamyn degen motıvpen bastadym. Biraq sol kúni «utylǵan aqshamdy ertesine shyǵaryp alamyn» degen oı qumar oıynnyń jetegine ıtermeledi. Keıin bir kúndik tıyn-teben emes, tolyq aılyǵymdy salyp jiberip, utylyp qaldym. Qaryzǵa belshemnen battym. Maǵan «Qaıdasyń?» dep habarlasqanda, oıyn avtomatynda otyrsam da, «jumystamyn» dep ótirik aıtýshy edim. Bul derttiń eń jamany – adamdy qý, ótirikshige aınaldyrady. Budan men jaqyn mańaıdaǵy oıyn avtomattaryn jappaı alyp tastaǵanda bir-aq qutyldym. Erik-jigerimdi synǵa qoıyp, ol jolǵa ekinshi ret aıaq baspadym. Bul derttiń qoǵamda beleń alǵany sonshalyq, tipti dos, tanys, týysqandar arasynda lýdomanııanyń quryǵyna ilikkender jıi kezdesedi. Olarǵa qansha aıtsam da, uqpaıdy, túsingisi kelmeıdi. Lýdomanııa – adam talǵamaıtyn, tańdamaıtyn epıdemııa. Bylaı qarasań, abyroıly, eldiń qamyn oılap júrgen azamattar da qumar oıynǵa salynǵan. Aı saıyn kelip turatyn tabysy bolǵan soń, olardiki bilinbeıdi. Al tabysy joqtar, qurdymǵa ketip, óz-ózderine qol jumsap, keıbireýleri ajyrasyp, kózderi jáýdirep qanshama bala jetim qalyp jatyr. Sol sebepti «Igromanka» fılminiń sıýjetin estigende, birden kelistim. Tym bolmasa, kıno arqyly adamdarǵa kómektese alsam degen nıet boldy, – deıdi akter.
Áleýmettik dramada Janna rólinde oınaıtyn aktrısa Altynaı Nógerbek «adal eńbek etip, beınettiń berekesine bólenýdiń ornyna aýyrdyń ústi, jeńildiń astymen júrip qalta qampaıtqysy keletinderdiń artýy otbasyndaǵy tárbıe men uıaly telefonǵa baılanǵan tirlikte» degen oıyn ortaǵa saldy.
– Qazir bir-birimizdi tyńdaýdan, shúıirkelesip, syrlasyp áńgime aıtýdan qalyp baramyz. Búginde telefon, ınternet biraz dúnıeniń ornyn almastyrdy. Qym-qýyt tirlikke baılanǵanymyz taǵy bar. Qarjylaı qıyndyq jaǵadan alǵanda da eriksiz osyndaı qumar oıynǵa salynyp jatady. Jumysy bar bolsa da, «Altyn shyqqan jerdi belden qaz» degendeı, kishkene utys bolyp qalsa, ary qaraı da uta beremin degen qııalǵa erip kete beredi. Lýdomanııanyń sebebin izdep, qaza berse tereńdeı túsedi. Sondyqtan bir baǵytta ǵana jumys júrgizbeı, bul indettiń aldyn alýdyń balamaly joldaryn taýyp, jan-jaqty kúresti kúsheıtý qajet, – deıdi Altynaı Nógerbek.
Lýdomanııa tánniń emes, adam janynyń aýrýy ispetti. AQSh-tyń qumar oıyndar máselesi jónindegi Ulttyq qaýymdastyǵy júrgizgen zertteýge súıensek, álemdegi árbir ortasha deńgeıde ómir súretin adamnyń qylmysqa barý yqtımaldyǵy – 6 paıyz bolsa, ishimdikke salynyp ketýi múmkin degen boljamnyń deńgeıi – 34, esirtkige táýeldi bolýy múmkin yqtımaldyǵy – 32, qumar oıyndarǵa baılanyp qalý yqtımaldyǵy 48 paıyz dep kórsetilgen. Qazaqstandaǵy halyqtyń turmystyq ál-aýqatynyń máz emes ekenin ańǵarsaq, problema kúrdeli degen sóz. Keı derekterde elimizdegi árbir besinshi jasy qumar oıyn oınaıdy degen aqparat ta bar. Byltyr Memleket basshysy Qaýipsizdik Keńesiniń otyrysynda: «Keıingi jyldary elimizde qumar oıynǵa táýeldilik beleń alyp barady. Keıbir otbasylar úshin bul úlken qasiretke aınaldy» degen edi. Sondaı-aq Prezıdent osy jaman ádetke, ásirese, jastar áýes ekenine nazar aýdaryp, memlekettik organdarǵa azamattardyń jekelegen sanattary úshin qumar oıyndarǵa qatysty shekteýlerdi kúsheıtýdi júktegen-di.
Májiliste de qumar oıyn máselesi men oǵan qatysty jarnamany zań turǵysynda qadaǵalaý taqyryptary birneshe ret kóterildi. О́ıtkeni elimizdegi árbir besinshi sýısıd qumar oıynnyń kesirinen bolatyn kórinedi.
«Bul indet barlyǵyna áser etti. Meniń de, sizdiń de aınalańyzda, otbasyńyzda bir lýdoman bar. Ondaı tanysy joq adam joq shyǵar. Nege? Sebebi biz olarǵa erkindik berip qoıǵanbyz, shekteý joq. Eger de siz meniń sýbektıvti pikirimdi bilgińiz kelse, onda meniń aıtarym – tyıym salý», dedi Májilis depýtaty Rýslan Berdenov. Jýyrda depýtat Elnur Beısenbaev ta Májilis otyrysynda lýdomanııa týraly zań jobasy áli Úkimette ekenin jetkizdi. «Májilis zań jobasyn qorytyndy jasaýǵa usynǵan. Biz zań negizinde jumys istegenin qalaımyz. Biraq Úkimettiń osy zań jobasyn ustap otyrǵanyna 1,5 jyl boldy», dedi ol.
Aıta keteıik, fılm kórermenge keler jyly jol tartady. Alaıda prodıýserlik ortalyq oǵan deıin týyndyny túrli halyqaralyq deńgeıdegi kıno festıvalderge usynýdy josparlap otyr.
