Memleket QQS-nyń kóterilmeýin jaqtady
Salyq preferensııalaryn 20 paıyzǵa qysqartý týraly buıryqtyń oryndalmaǵanyn jáne máseleni sheshýdiń tásilderi de ázirlenbegenin eske salyp, ákimshilik qysymdy azaıtýdy alǵa tartty. Qosymsha qun salyǵynyń (QQS) ulǵaıýy ınflıasııa deńgeıin jáne kóleńkeli ekonomıka úlesin kóbeıtip, túrli jeńildikterdiń jemsaýynda ketken salyqtardyń jyldyq kólemi ortasha eseppen 7 trıllıon teńgege jetkeni tuńǵysh ret Aqordada aıtyldy.
Paıda men múlikke salyq salýdyń jańa júıesin engizbeı, tapqan tabysty kásipkerlikti damytýǵa qaıta ınvestısııalaýǵa yntalandyrý múmkin emes. Bul osyǵan deıin talaı aıtyldy. Ekonomıka neǵurlym kúshti bolsa, salyq túsimderi soǵurlym kóp bolady degen qaǵıdany naryq zańy da qup kóredi. Byltyr QQS mólsherlemesin 12 paıyzdan 16 paıyzǵa deıin kóterý usynyldy. Ulttyq ekonomıka mınıstrligi mólsherlemeniń kóterilýi bıýdjetke 2-2,4 trln teńge kóleminde qosymsha túsim ákeledi dedi, biraq salyqtyń qandaı kózderden túsetinin, 12 paıyzdyń ózin kótere almaı, arqasy jaýyr bolǵan kásipkerlerdiń qosylǵan 4 paıyzǵa qanshalyqty shydas beretinin jaýapsyz qaldyrdy. Tıisinshe, kásipker qaýym usynysty synǵa aldy. «Jańa mólsherleme, eń aldymen, azamattardyń satyp alý qabiletine keri áser etedi» degen janaıqaı Úkimetten ótip, Aqordaǵa jetti. Memleket basshysy QQS kóterý máselesinde bıznesti jaqtady.
Premer-mınıstr Oljas Bektenov Prezıdent tapsyrmasy boıynsha Qazaqstanda QQS kóterý josparyn toqtatty. Endi qosymsha qun salyǵynyń mólsherlemesi kóterilmeıdi. Ulttyq ekonomıka mınıstrligi men Qarjy mınıstrligine respýblıkalyq bıýdjettiń shyǵys bóligin de, kiris bóligin de sapaly josparlaýdy qamtamasyz etý mindeti tapsyryldy. Bul rette, eń aldymen, sıfrlandyrý arqyly salyq jáne kedendik ákimshilendirýdi jetildirý boıynsha tıimdi sharalar qabyldaýdyń mańyzdylyǵy eskeriledi.
Halyqqa túsinikti Salyq kodeksi kerek
Ekonomıkalyq sarapshy Maksım Baryshev atap ótkendeı, qarapaıym azamattar Salyq kodeksin túsine almaıdy jáne kodekstiń ózi de jıi ózgeredi. Kásipkerler kem degende úsh jyl ózgermeıtin qarapaıym ári túsinikti salyq zańnamasynyń jazylýyn suraıdy. Aıtýynsha, kásipkerler kútip júrgen úsh ıgilik bar:
- Salyq pen bıýdjetke tólenetin basqa da mindetti tólemder sanynyń qysqarýy;
- Esepteýdiń jeńildetilýi;
- Salyq júıesiniń boljamdylyǵy.
Mysaly, osyǵan deıin dıvıdend boıynsha jeke tabys salyǵy mólsherlemesin 10 paıyzǵa qysqartý elde jumys istep júrgen jáne Qazaqstanǵa ınvestısııa salýdy josparlaǵan sheteldik ınvestorlarmen kelissóz úderisin toqtatyp tastady. Salyq mólsheri bıznesti júrgizýdiń qarjylyq kórsetkishine áser etetini belgili. Shaǵyn bıznes kásipkerleri dıvıdend salyǵynyń joıylýyn jáne QQS lımıtin 30 000 aılyq eseptik kórsetkishke (AEK) deıin qaıtarýdy kútip otyr. Qazirgi ýaqytta bul shekteý 20 000 AEK-ke deıin tómendetildi.
«100 mıllıon teńgeden astam taza paıda alǵan kezde kásipker memleketke salyqtyń 42 paıyzdan astamyn tóleıdi (korporatıvti tabys salyǵy – 20 paıyz, jeke tabys salyǵy – 10 paıyz, QQS – 12 paıyz). Bul tipti álemdik standart boıynsha da kóp. Sondyqtan kásipkerler kóleńkeli bızneske basymdyq berip ketti», deıdi sarapshy.
Biz sóılesip úlgergen bıznes ókilderi bıýdjet kiristerin ulǵaıtý boıynsha sharalar qabyldaý qajettigin, salyq segmenti sol sharalardyń negizgi baǵyty ekenin túsinetinin ashyp aıtyp otyr. Fıskaldyq quraldardyń jeńildetiletindeı qurylymdalýy otandyq ónimderdi óndirýge, eksporttaýdy damytýǵa, eksporttyq baǵytty ártaraptandyrýǵa yqpal etedi. Bizdiń elde bul baǵytta oń ózgerister bar. Baryshevtyń aıtýynsha, birinshi kezekte qaperge alýymyz tıisti máseleler áli kóp.
«Osy rette jalaqydan 20 paıyzdyq mólsherleme boıynsha bir rettik tólem júıesin engizýdi usynamyz. Biryńǵaı tólem mólsherlemesi korporatıvtik tabys salyǵynyń mólsherlemesinen joǵary bolmaýy kerek. Biryńǵaı tólem bıýdjetke jáne bıýdjetten tys qorlarǵa tólenetin barlyq tólemdi bir júıege biriktirýi kerek. Sonda jumys berýshiler bıýdjetke bir ǵana tólem jasaıdy. Odan keıin tólem tıisti qorlar arasynda bólinedi. Salyq tóleýshilerdiń jeńildikti sanattary úshin ataýly áleýmettik kómekke (AÁK) uqsas jeke banktik kartalarǵa tólemder bıýdjetten júzege asyrylatyn bolady. Jeńildikti sanattar boıynsha tólem jumys berýshiler naqty tólegen somadan júzege asyrylady», deıdi sarapshy.
Olıgarhtardyń jeńildigin azaıtsaq, qazynaǵa túser salyq kóbeıedi
О́ndiristik qýaty men qarjylyq kórsetkishi turǵysynan bir-birine uqsamaıtyn shaǵyn bıznes pen iri bızneske birdeı salyq salý qısynsyz deıdi mamandar.
«Bizde shaǵyn bızneske salynatyn salyq mólsheri iri bızneske salynatyn kórsetkishten joǵary ekeni táýelsiz sarapshylar tarapynan talaı ret aıtylǵan. Smaıylov Úkimeti de máseleniń túıinin salyqty kóterý kerek degen tujyrymmen baılanystyra berdi. Nátıjesinde, ShOB-tyń birazy sý túbine shógip ketti. Damyǵan memleketterde jer qoınaýyn paıdalanýshylarǵa joǵarylatylǵan mólsherlemeler qoldanylady. Sodan keıin olıgarhtarǵa arnalǵan jeńildik preferensııalardan bas tartatyn kez keldi. Bizde jer qoınaýyn paıdalanýshylarǵa salynatyn salyq aýyrtpashylyǵy paıdanyń basym bóligin alyp qoıatyndaı emes. Eger jer qoınaýyn paıdalanatyn bıznes ıeleri salyqty joǵary mólsherlememen tólese, shaǵyn jáne orta bızneske salynatyn salyq evolıýsııalyq jolmen tómendeıtin edi. Sarapshylar Salyq kodeksine engiziletin ózgeristerdi daıyndaıtyn jumys toby osy máselege kóńil bólý kerektigin eskertip jatyr», deıdi ol.
Qazaqstandyq kásipkerler úshin arnaıy salyq rejimi – ótpeli rejimniń qajettigi osyǵan deıin ara-tura aıtylyp qalatyn.
Kásipker Toǵjan Qojalynyń aıtýynsha, salyq júıesi tutastaı alǵanda ıkemdi bolý kerek, sonymen bir mezgilde fıskaldyq rejimder sanyn azaıtatyn kez keldi.
«Úlken bıznes pen ShOB salyq júktemesiniń aıyrmashylyǵy bilinetin ótpeli rejimdi engizý – halyqaralyq tájirıbede bar úrdis. Mundaı bastama ShOB mártebesine áser etedi, olardyń arasynan iri bıznes ókilderiniń iriktelip shyǵýyna múmkindik beredi. Bul memleketke de, bızneske de tıimdi. Salyq jeńildikteriniń jańa deńgeıi bıznestiń ınvestısııalyq sıpatyna áser etedi, biraq preferensııalar júıesiniń tıimdi bolýyna da nazar aýdarý kerek. Sebebi halyqaralyq tájirıbede qolaıly ótpeli salyq rejimderi ákimshilik júktemeni azaıtýǵa jáne bank aldyndaǵy nesıesin de bıznesine salmaq salmaı óteýge múmkindik beredi. Jalpy, bızneske salyq aýyrtpalyǵynyń aıtarlyqtaı ósýi onyń jaǵdaıyn nasharlatady. Ekonomıkalyq turǵydan alǵanda, salyq mólsherin birden túsirýge de, kóterip jiberýge de bolmaıdy. Aldymen bıznestiń tabıǵatyn sol ózgeristerge beıimdeý kerek», deıdi.
Toǵjan Qojaly aıtqan kelesi másele – QQS-ny reformalaý barysynda alys-jaqyn kórshilerimizdiń salyq zańdaryn eskerý. Sebebi bizde ımportqa táýeldilik deńgeıi óte joǵary. Al taýarlardy tasymaldaý úderisine birneshe memlekettiń ókili qatysady. Bul tusta qaı eldiń Salyq kodeksinde aıqyndylyq basym bolsa, zań solardyń sózin sóıleıdi.
«QQS boıynsha salyqtyq ákimshilendirý júıesin jetildirgende fıskaldyq organdardyń yńǵaılylyǵyna emes, olardyń tıimdiligine basymdyq berý kerek. Sebebi QQS boıynsha barynsha avtomattandyrylǵan baqylaý eksporttaýshylarǵa ony bıýdjetten jyldam qaıtarýǵa múmkindik beredi. QQS ekonomıkaǵa jáne tutyný segmentine qalaı áser etedi degen saýaldyń júz túrli jaýaby bar», deıdi T.Qojaly.
Bálkim, QQS-dan bosatamyz?..
Rasýl Rysmambetovtiń aıtýynsha, memlekettik shyǵystardyń ósýi salyq salýda reaktıvti tásilderdi qoldanýǵa májbúr etti. Basqasha aıtqanda, shyǵyndardyń ósýi qazynany jedel toltyrýǵa, tóleýshilerden avanstyq tólemderdi talap etýge májbúrledi, ýaqyttyń tyǵyzdyǵy ózge múmkindiktiń kózin tabýǵa erik bermedi.
«Kóptegen el ómir súrý qunyn negizsiz qymbattatýǵa jol bermeý úshin negizgi azyq-túlik ónimderin QQS-dan bosatady. Medısınalyq kómekti qamtamasyz etý úshin resept boıynsha beriletin dári-dármek pen medısınalyq qyzmetterge, bilimge qol jetkizýdi yntalandyrý úshin kóptegen bilim berý bastamalary men ilespe taýarlardy shyǵaratyn mekemelerge, kitap, gazet, merzimdi basylymdarǵa QQS salynbaıdy. Sondaı-aq keı elderde otbasynyń qarjylyq júktemesin azaıtý úshin balalar kıimin daıyndaıtyn kásiporyndar QQS-dan bosatylǵan. Degenmen qatyp qalǵan qaǵıda joq. Erekshelikter el jaǵdaıyna qarap beıimdelip otyrady. Keı el taýarlardyń belgili bir sanaty úshin tolyq bosatýdyń ornyna tómendetilgen mólsherlemelerdi qoldanýdy tańdaıdy. Bul jeńildikterdiń logıkasy kóbinese qajetti taýarlar men qyzmetterge salyq júktemesin azaıtýǵa, sol arqyly tabysy tómen úı sharýashylyqtaryn qoldaýǵa jáne áleýmettik basymdyqtardy sheshýge umtylý bolyp sanalady», deıdi Rasýl Rysmambetov.
