Eki el de 2023 jyly Dúnıejúzilik banktiń qoldaýymen Ortalyq Azııada tuńǵysh ret ál-aýqat pen qarjylyq turaqtylyqty jaqsartý maqsatynda tutynýshynyń tólem qabiletsizdiginiń tetigin engizgen bolatyn. Aldyn ala baǵalaý kórsetkishteri О́zbekstan júıesiniń keleshekte nátıje bere alatynyn ańǵartqan. Al Qazaqstan mańyzdy qosymsha reformalardy júrgizý jónindegi jumys qarqynyn eki ese arttyrmasa, tutynýshylardy shamadan tys qaryzdan qutqara almaıtyn kórinedi.
«Qazaqstan bankteri negizinen ótken jyldardaǵy nesıeleýdiń nashar praktıkasy saldarynan korporatıvti kredıt boıynsha úlken joǵaltýǵa uryndy. Odan basqa da faktorlar qosylyp, ózderiniń bıznes-modelin korporatıvti nesıeleýden tutynýshylyq nesıeleýge aýystyrdy. Nátıjesinde, jeke tulǵalardyń kredıti birden artty: 2021 jyly – 41 paıyzǵa, 2022 jyly – 31 paıyzǵa. Nesıeniń dál mundaı jedel ósimi tutynýshylyq defolttarǵa jaqyndatady. 2022 jyly tutynýshylyq problemalyq nesıe 40 paıyzǵa kóbeıdi, 2023 jyldyń 8 aıynda 31 paıyzǵa artty. Qazir 1,5 mln Qazaqstan azamaty tutynýshylyq nesıelerin tóleýdi 90 jáne odan da artyq kúnge keshiktirip alyp otyr», dep jazady Dúnıejúzilik bank mamandary.
О́zbekstanda jeke tulǵalardyń nesıesi 2019 jyly 64 paıyzǵa ulǵaıǵan. 2020-2022 jyldar aralyǵynda tutynýshylyq nesıeniń jyl saıynǵy ósimi 37 paıyzdy qurapty. О́ıtkeni ekonomıka ashyq saıasatqa kóshe bastady, bankter nesıeleýdiń jańa segmentterinde belsendilikti arttyrdy. Jaǵdaıdy ýshyqtyryp almas úshin 2023 jyly О́zbekstan Ortalyq banki nesıeleýge shekteý engizgen. Biraq týra Qazaqstandaǵydaı defolt sany ósipti: 2020 jyldan beri tutynýshylyq nesıe úlesi úsh ese ósip, 2021 jyly 6,8 paıyzǵa jetken.
Sarapshylardyń aıtýynsha, defolttyń dál bulaı tez ósýi eki ekonomıkanyń da qarjylyq turaqtylyǵyna qaýip tóndiredi. Áleýmettik turǵydan alǵanda, shamadan tys qaryz úı sharýashylyǵynyń qolda bar kirisin azaıtyp, adamdardyń ál-aýqatyn aıtarlyqtaı nasharlatyp, áleýmettik oqshaýlaný men kedeılikti týdyrýy múmkin.
Tutynýshynyń tólem qabiletsizdigin bekitý, ıaǵnı óteý nemese ishinara jeńildetý arqyly qaryzdy joıý birqatar áleýmettik paıdaly maqsattarǵa qoljetkizýge múmkindik beredi deıdi sarapshylar.
«Úlken qaryzdan qutylǵannan keıin boryshker men onyń otbasynda qıyndyq azaıady. Belsendi jumysqa qaıta kirisýi ony ekonomıkalyq turǵydan qabiletti ete túsedi. Kredıtorlar bolsa boryshkerdiń kepilde turǵan múlkin saýdalaý arqyly óz kirisin ońtaılandyra alady. Tutynýshylardyń tólem qabiletsizdiginiń jańa qazaqstandyq júıesi qazirgi zamanǵy qaǵıdattar boıynsha qaryzdardy óteýdi kózdeıdi. Alaıda bul júıe boryshker birqatar talapty, negizinen qarjy ınstıtýttarynan qaryzdardy qaıta alýǵa tyıym salýdy saqtaǵan jaǵdaıda qoldanylady. Sonymen qatar qaryzdy óteý bankter men mıkroqarjy nesıe berýshilerinen alynǵan qaryzdarmen shekteledi jáne salyq qaryzyn nemese basqa qaryzdardy qamtymaıdy. Aqyrynda, tólem qabiletsizdigi júıesine qol jetkizý birneshe faktorǵa baılanysty», dep jazady.
О́zbekstanda boryshkerlerge eki nusqa usynylady. Olar ózderiniń qarjylyq jaǵdaıyna qaraı qaryzdy óteýdiń úshjyldyq josparyn usynady. Ony kredıtor maquldaýǵa tıis. Eger kredıtor ol jospardy qabyldamasa, boryshkerdiń sotqa júginýge quqy bar. Qaryzdy óteý jospary kelisilmegen jaǵdaıda aldaǵy toǵyz aı ishinde qaryzdy óteý jáne joıý prosedýrasy aıaqtalýy kerek. Ol salyqtan bosatylmaǵan aktıvterdi satýdy jáne boryshkerdiń kiristerin tárkileýdi qamtıdy (50 paıyzǵa deıin).
«О́zbekstannyń jeke tólem qabiletsizdigi júıesi jaqsy damyǵan jáne tutynýshylarǵa óte qajet jeńildik alýǵa kómektesetin qaryzdy óteýdiń ozyq tájirıbesin qamtıdy. Alaıda bılik negizinen jeńildetilgen sottan tys prosedýrany engizý nemese paıyzdan góri qorǵalǵan kiristiń mınımaldy mólsherin engizý arqyly qoldanystaǵy júıeni odan ári jetildire alady. Kerisinshe, bizdiń eldegi júıe tereńirek qaıta qaraýdy, atap aıtqanda, eshqandaı múlki joq úmitsiz tólem qabiletsiz tutynýshylarǵa kómek kórsetý tásilin jumsartýdy talap etedi», deıdi Dúnıejúzilik bank sarapshylary.
