JAIYQTAǴY JARQYN JÚZDESÝLER

Kezinde kezdeısoq túsirilgen sýret arqaý bolǵan bir bılbordtyń syry Nursultan Ábishuly Nazarbaevpen men alǵash ret 1992 jyldyń kúzinde júzdestim. Táýelsizdiktiń basy, el ekonomıkasy áli ońalyp kete qoımaǵan kez. Oral qalalyq ákimdiginiń basshysy qyzmetinde edim. Qazaqstan energııa tapshylyǵynan shyǵýdyń joldaryn izdestire bastaǵan. Qalalyq TES – Jylý-energetıkalyq ortalyǵynyń 6-jylý qazandyǵyn saldyrý arqyly oblys ortalyǵyn energııaǵa muqtajdyqtan aryltýdyń qamymen bel sheshpeı júrgenbiz. О́zim qurylys ınjeneri bolǵandyqtan, bul iske tikeleı aralasyp, jobasyz, qarajatsyz óz bastamamyzben 7-qazandyq qurylysyn qatar júrgizip, ony da bitirip qalǵanbyz. Osy tusta oblys ómirimen tanysýǵa kelgen Prezıdent TES-ke atbasyn buryp, onyń qýatyn arttyrý jumysymen tanysty. Áńgimelese júrip, Nurekeńniń sózimdi zeıin qoıa tyńdap, ózimdi syrttaı synap, den qoıyp ketkenin sezgendeı boldym. Tórt aıdan keıin, 1993 jyldyń 19 qańta­rynda oblystyq ákimdiktiń basshylyǵyna taǵaıyndaldym. Sol jyly egin bitik shyqty. Tamyz aıynda qasyna Úkimet basshysy S.Tereshenkony ertip Prezıdent oblysty aralaýǵa keldi. “Pravda” gazeti atyndaǵy keńshardyń qyrmanynda astyq taý-taý úıilip jatty. Sol baılyqty syrtqa satatyn jaǵdaı joq. Elevator qabyldamaıdy. Jaǵdaıǵa qanyqqan Elbasy: “myna máseleniń tez sheshimin tap” dep Premerdi shuǵyl Almatyǵa qaıtaryp jibergeni este. Bul – Elbasynyń Jaıyq óńirinde ekinshi ret bolǵan sáti edi. 1997 jyldyń qyrkúıeginde Prezıdenttiń Oralǵa qaıtadan joly tústi. Ult tarıhynyń eleýli oqıǵalary sabaqtasqan ulaǵatty, elge ónegeli qaýyshý retinde bul sapar da erekshe este qaldy. Bókeı ordasynyń bıleýshisi – Jáńgir hannyń basyna aqshańqan kesene or­natyp, elimizdiń Eýropa qurlyǵyndaǵy baıyr­ǵy mekeniniń halqy táýelsizdik shapaǵatymen bir serpilgen saltanatqa Elbasynyń ózi qa­tysty. Bodandyq zamanynda Qazaq memleket-tiginiń alǵashqy belgilerin ornata alǵan tarıhı tulǵaǵa jerlesterimen birge taǵzym etti. Edil-Jaıyq arasyndaǵy qazaq jurtynyń ortalyǵy ispettes qut meken – Ordany aralap kórdi. Ashyq alańǵa, bıiktikte jınalǵan halyqpen emen-jarqyn áńgimelesti. Eldiń yqylasy shal-qyp tógildi. Elbasynyń qarapaıymdylyǵy, adamdarǵa baýyrmaldyǵy aıryqsha tánti etti. – Balammen jastysyz, sondyqtan Nursul-tan desem aıyp etpe, – dep bir ardagerimiz sóz bastady. – Sizge aıtar datym mynaý: biz – ordalyqtar han kótergen dástúri bar elmiz. Atalarymyz aıtatyn: “biz handy 13 jylǵa saılaımyz” dep. О́ıtkeni, on úsh jas azamattyń bir músheli. Onyń el basqarýynyń nátıjesi osynsha ýaqyt aralyǵy ótkende ǵana kórinedi. Halyqtyń senimine ıe bolady. Sizge de táýelsizdigimizdi baıandy etýdi jazsyn. Jasyń da, isiń de múshelden múshelge óte bersin! Sońǵy jaqtan bireý qol kóterdi. – Al aıt, seniń qandaı suraǵyń bar? – dep Nurekeń álgige ıek qaqty. Tanı kettik, saıasattan habardar, ár máse­lege talasy bar deıtindeı kóztanys aǵamyz eken. “Oıpyrym-aı, bir yńǵaısyz jaǵdaıǵa qaldyrmasa jarar edi” dep, aýdan ákimi Lavr Haıretdınov ekeýmiz qozǵalaqtap, ishteı tyndyq. – Sizdiń “Tarıh tolqynynda” degen kitabyńyz shyqqan eken. Aýdan ákiminen surasam, “nebári úsh danasy keldi” dep jolat-paıdy, – dep belsendimiz muqtajyn aıtty. – Tabylady. Taýyp beremiz. – Lavr ekeýmizdiń daýysymyz qosa shyǵyp, avtor aldynda oqyrmanǵa ýáde berip jatyrmyz. – Prezıdent myrza, anaý aýyldyń shetindegi úıdiń qazan basynda júrgen meniń kempirim, tútinine qaraǵanda samaýryny da qaınaǵan sekildi. Úıden sháı iship, dám tatyp ketińiz, – dep bir qalpaq kıgen qarııa qonaqjaılyq tanytty. Júzi basqa bolǵanymen, áldeqashan qazaq bolyp ketken aǵaıynnyń aldyn oraǵanyna namystanǵandaı: – Áı, Shákirjan baýyr, sende bar sháı bizde joq dep pe ediń, bizge júrińiz, – deýshiler tus-tustan kóbeıgen soń Nurekeń qolyn kóterip: – Myna Qabıbolla bárińizdiń atyńyzdan bir sháı beretin shyǵar, – dep jurtty kúldirip, eshkimniń kóńilin qaldyrmaı rahmetin aıtty. Arada bir jyl ótkende, 1998 jyldyń qyrkúıeginde Prezıdent oblysymyzǵa kezekti saparmen keldi. Bul endi zaýyttar iske qosy­lyp, jańa kásiporyndar ashylyp, ónerkásip salasy irgesin nyǵaıtqan kez edi. Elbasynyń arnaıy atbasyn burǵan obektisiniń biri – Oral qalasynyń tusynan salynyp jatqan Azııa men Eýropany jalǵaıtyn aınalma jol men jańa kópir boldy. Reseıdiń “Saratovvol­gostroı” deıtin mekemesi men “Batys Qazaqstan jol tresi” birlesip júrgizip jatqan. Odaq kezinde josparlanyp bastalǵanymen, bólingen qarjy áldeqashan bitip, burynǵy áriptestik, kórshilik qarym-qatynastyń arqasynda Reseı jaǵy qaryzǵa salyp jatqan edi. Osyndaı qıyndyqtardy jeńe otyryp jumys istep júrgen jigitterdi jigerlendirý úshin Elbasy saparynyń baǵdarlamasyna atalǵan strategııalyq qurylysta bolýyn engizgenbiz. Qazaqstan Prezıdenti eki el jumysshy­larymen pikirlesti. Kópirdiń qos qurlyqty qosý rásimin jasadyq. Elbasy Reseıdiki, Qazaqstandiki dep bólmeı, kópirdiń kórimdigine eki brıgadırge de bir-birden “ÝAZ” avtokóligin syılady. Kópir basyndaǵy osy kezdesýdiń aıaǵy eshbir josparlanbaǵan, kóńil qýanarlyq, asa tolqynysty taǵy bir júzdesýge ulasyp keterin oılamappyz. Aýyl mańyna ushaq, tikushaq qonǵanyn kórse, bala-shaǵanyń qyzyq kórip, sol jerge qaraı shapqylaıtyny belgili. Sabaqtan soń mekteptegi bir sharalarmen júrse kerek, bir top ul-qyz quıyndatyp tikushaq qonǵan mańǵa jetti. Kúzet jigitteriniń qaqpaılaǵanyna qaramastan, Prezıdent tikushaqqa bettegen joldaǵy bir tóbeshikke jumyla shoǵyrlandy. Qazaq-orysy aralas, 8-12 jastar shamasyndaǵy balalar. Sabaqtan tys ýaqyt bolǵandyqtan, kıimderi de ala-qula, mektep formasynsyz. – Amansyńdar ma, balalar! – dep Nurekeń olardyń tusyna kidirdi. – Sabaq qalaı? – Jaqsy! Horosho! – dep balalar qýana shý etti. – Gımndi bilesińder me? – Bilemiz! – Qane, aıtyp kórińder. Balalar bilgenderinshe shyrqaı jóneldi. Mekteptegi patrıottyq, otanshyldyq tárbıeniń nátıjesi-aý dep ishteı rıza bolyp turmyz. Osy sát balalardyń arasyndaǵy kishileýi, sary shashy jelbiregen bir orys qyzy toptan bólinip, júgire jóneldi. Shapshań qımylmen, názik saýsaqtarymen, ár jerde qyltıǵan sap-sary dala gúlderin jınaı bastady. Orǵyp-sekirip, búksheń qaǵyp, ýysyn toltyrarlyq gúl shoǵyn jınamaq bop, aınala qarmanady. Shalǵyn arasynan búr jarǵan dalanyń názik gúlderin ýystaı ustap, Prezıdentke qaraı dedektedi. Sábılik pák kóńilmen usynylǵan osynaý bir ýys qyr gúli álgi resmı qarsy alý­larda kúlteleı syılanatyn qushaq tolar býketten de qymbat áser qaldyrǵandaı edi. Júzi nurǵa tolǵan Elbasy top ishinen fototilshini izdegendeı. Balalar turǵan tóbeshikke qaraı burylyp, olarmen birge sýretke túsýdi uıǵardy. Kúlim qaqqan, shat-shadyman ul-qyzdar Elbasyn ortaǵa alǵan sol sýret te keremet sátti túsirilipti. Álgi gúl usynǵan sary shashty qyz Nurekeńniń aldynan, sol qoly tusynan oryn alypty. Osyndaı tolqýly sáttiń kórinisin keıinnen bılbordqa paıdalanyp, oblys ortalyǵynyń kóshesine ildik. Eldiń erteńgi bolashaǵynyń Elba­syna súıispenshiliginiń, Prezıdenttiń balalarǵa degen ákelik meıiriminiń kórinisindeı menmun­dalap, kóptiń kóńiline qýanysh syılap turdy. Erteńgisin oblys aktıviniń jıynyn ótkizdik. О́ńirdiń ekonomıkasy, halyqtyń turmysy, qoǵamdyq kelisim máselelerin ortaǵa salyp, Prezıdent alǵa qoıǵan mindetterdi zerdege quıdyq. Saraıdyń ishinde osyndaı keleli áńgimeler júrip jatqanda Prezıdentpen júzdesýdi qalap, syrtta talaı halyq jınalyp turǵanyn bildik. Nurekeń shyqqanda “Prezı­dent jasasyn!”, “Biz Nazarbaevpen birgemiz!”, “Árqashan Sizdi qoldaımyz!” degen úndeýler údeı tústi. – Biz aldaǵy saılaýǵa Sizdiń kandıda­týrańyzdy usynamyz, – dep bir tustan stýdent jastar ún qatty. Jurttyń dúbiri báseńsigen bir sátti paıdalanyp, aǵa jasyndaǵy bir azamat: – Endeshe, saılaýaldy naýqany bizdiń Jaıyq óńirinen, dál búginnen bastaldy dep uıǵaramyz, – dep kóptiń kóńilindegi usynysty alǵa tartty. “Qoldaımyz!”. “Qazaqstan jáne Nazarbaev!” dep jınalǵan qaýym uzaq qoshemet kórsetti. Sóıtip, Nazarbaev prezıdenttiginiń kezekti kezeńine saılaýǵa ázirlik Aqjaıyq halqynyń aqjarqyn yqylasynan bastaý alǵandaı edi. Qazaq eliniń batystaǵy qut mekeni, túrli ulttardyń ejelden yntymaǵy jarasqan, Reseıdiń bes birdeı gýbernııasymen shektesip, Azııa men Eýropa qurlyǵyna birdeı qanat jaıǵan Batys Qazaqstan oblysy halqynyń óz Elbasyna degen nıeti men qoldaýynyń kemshin tartqan tusy joq, qaıta kemeldene túskeniniń kýási bolýmen kelemiz. Reseımen strategııalyq áriptestikti nyǵaıtý, ekonomıkalyq táýelsizdikti baıandy etý turǵysyndaǵy joǵary deńgeıdegi birqatar ekijaqty kezdesýler de osynda ótetin. Syrtqy yqpaldastyqtyń osyndaı syndar­ly jaǵyn sóz etkende, Jaıyq óńirinde bir kezde oryn alǵan keleńsizdeý oqıǵa da eske oralady. Sonaý qıly kezeńder zardabynan keńestik saıasatta qaǵajý kórgen kazachestvo qaýymy jarııalylyq yqpalymen ótkeni úshin áleýmettik aqtaýdy ańsaǵan. Reseı aýmaǵyndaǵy qandastarynyń uranyna eltip, Jaıyq kazachestvosy arasynan da oqa taǵyp, qylysh asynǵan oqys áreketter baıqalǵan. Táýelsizdik uranyn endi ustanyp jatqan qazaq ultyna bul basynǵandyqtaı kórindi. Oqıǵany ýshyqtyrmaý úshin araaǵaıyndyqqa júrgen kezimiz kóp boldy. Eki jaqtan týyndaǵan túsinbestiktiń tigisin jatqyzýǵa tyrystyq. Áıtpese, Jaıyq kazaktary áldeqashan qazaq tilinde taza sóılep, aýyldas, kórshiles, týystas qarym-qatynas berik ornaǵan mekende ult pen ult arasyndaǵy shıeleniske eshqandaı sebep joq edi. Prezıdent Nazarbaevtyń ultaralyq kelisim jolyndaǵy tabandy ustanymy nátıjesinde bul másele de eshkimniń kóńilinde kirbiń qalmaıtyndaı jarasymyn tapty. Oralǵa kelgen bir saparynda kazachestvo atamany aldynan shyǵyp, atynan túsip, tizgini men áskerı qarýyn Elbasynyń qolyna ustatty. Jaýynger qaýymnyń ereýil aty men qynapty qylyshyn bergeni – árqashan adal bolamyz, Qazaqstan halqymen birgemiz degen antyn bildiretini barshaǵa málim edi! Búginde Qazaqstan halqy Assambleıasy – eldiń birligi men kelisimin ornyqtyrǵan teńdesi joq qoǵamdyq ınstıtýt retinde álemge tanyldy. Sonyń alǵashqy qadamdaryndaı – túrli ulttarǵa ana tilin úıretetin jeksenbilik mektepter, dástúrdi jańǵyrtatyn ulttyq-mádenı ortalyqtar bizdiń oblysta sol tusta-aq keńinen uıymdastyryla bastaǵan edi. Táýelsizdigimizdiń alǵashqy kezindegi qıyndyq­tarǵa qaramastan, oblysta birde-bir mektep, balabaqsha, kitaphana, klýb jabylýǵa ushyraǵan joq. Ýaqyt ótedi, zaman jaqsarady, elimiz jyldan jylǵa órkendeı túsedi. О́zgermeıtini, sanalarda bekem ornaǵany – Elbasyna degen halqynyń syı-qurmeti degim keledi. Ákimdik qyzmette júrip, Batys Qazaqstan jurtshy­lyǵynyń Prezıdentke degen sol yqylasyna osylaısha ózim talaı kýá boldym. Elge sińirgen azdy-kópti eńbegimiz elenip, birneshe memlekettik nagradalarǵa ıe bolyppyz. Solardyń qatarynda belesti mereı jasyma oraı Prezıdentten alǵan Alǵys marapatyndaǵy: “Segiz jyl boıy oblys ákimi qyzmetinde Batys óńirdiń ekonomıkasy men áleýmettik salasyn damytýǵa eleýli úles qostyńyz” degen jyly lebiz men úshin úlken mártebe! О́ıtkeni, táýelsizdiktiń alǵashqy qıyn jyldary Prezıdenttiń qoldaýymen, keńes-nusqaýlarymen osynsha ýaqyt bir oblysqa turaqty basshylyq jasadym. Basshylyq emes, Elbasy tapsyrǵan is pen senimin aqtasam dep, týǵan ólkege, jerlesterime perzenttik qyzmet ettim. Astanaǵa kelip, Úkimet quramynda jaýapty qyzmetter atqardym. Parlament Májilisiniń depýtattyǵyna saılandym. Ýaqyt ótse de, Aqjaıyq óńirindegi jyly júzdesýler, Elbasy­nyń jurtshylyq arasynda bolǵan kezdegi baýyrmaldyq bolmysyn tanytatyn, halyqqa qanshalyqty etene jaqyn ekendiginiń shynaıy kórinisteri árqashan jadymda jańǵyrady. Sol bir bılbordtaǵy jasóspirimder qaýmalaǵan Prezıdenttiń sýreti ózimde áli kúnge saqtaýly. Olardyń balǵyn júzderine qaraı otyryp, keleshegi kemel egemen el úshin qýanamyn. Osy eldiń baqyty úshin jaralǵan Nursultan Ábishuly Nazarbaevtaı kóshbasshy­myzdyń bar ekenine, bola beretinine senemin! Qabıbolla JAQYPOV, Parlament Májilisiniń depýtaty.