Foto: Ashyq derekkóz
Elordada «Qazaqstannyń taý-ken palatasynyń» uıymdastyrýymen ótken «Qazaqstannyń taý-ken salasynyń ıntvestısııalyq tartymdylyǵyn arttyrý» konferensııasyna sala kóshbasshylary, memlekettik organdar men dıplomatııalyq ókildikterdiń ókilderi qatysty.
Konferensııa Jer qoınaýy týraly jańa kodekspen jumys isteýde negizgi ken óndirý kompanııalarynyń tájirıbe almasýyna, sondaı-aq Kodekske jaqynda usynylǵan ózgeristerdi talqylaýǵa arnaldy. Qatysýshylar zańnamanyń negizgi aspektilerin jáne paıdaly qazbalardy barlaý, óndirý jáne óńdeý tehnologııalaryna qatysty usynylyp otyrǵan keleshek saıasatty talqylady.
Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev eldiń ál-aýqatyn arttyrý úshin Qazaqstannyń taý-ken óndirisin damytýdyń mańyzdylyǵyn aıtyp keledi. «Qazaqstannyń taý-ken palatasynyń» kóptegen múshe-kompanııalary 2018 jyly «Jer qoınaýy jáne jer qoınaýyn paıdalaný týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń jańa Kodeksi qabyldanýymen Qazaqstannyń taý-ken óndirý salasyna ınvestısııa quıa bastady. Kodeks taý-ken óndirý jáne geologııalyq barlaý qyzmetin lısenzııalaý men retteýde ashyqtyq pen tıimdilikti áldeqaıda arttyryp otyr jáne Qazaqstannyń paıdaly qazbalardy óndirý salasynda álemdik kóshbasshy bolý strategııasynyń negizgi elementi bolyp tabylady.
Konferensııa sheńberinde plenarlyq otyrys jáne eki paneldik sessııa ótti.
Konferensııany ashqan QR О́nerkásip jáne qurylys mınıstri Qanat Sharlapaev salanyń ınvestısııalyq tartymdylyǵyn odan ári arttyrý úshin zańnama men prosedýralardy ońaılatýdyń mańyzdylyǵyn atap ótti. Sonymen birge ol ınvestorlarǵa qolaıly jaǵdaı jasaý úshin Kodekske engiziletin túzetýler paketi jaıynda aqparat berdi.
«Múddeli taraptar men taý-ken óndirý bıznesi ókilderiniń usynystaryn esepke ala otyryp Jer qoınaýy týraly kodekske engizilgeli jatqan túzetýler paketi ınvestorlar úshin qolaıly jaǵdaı jasaýǵa baǵyttalǵan 100-den astam ózgeristen turady. Biz Qazaqstannyń ekonomıkalyq damýynyń irgetasy retinde sanaıtyn mıneraldy-shıkizat keshenin odan ári damytýǵa jáne nyǵaıtýǵa talpynamyz», dedi vedomstvo basshysy.
Paneldik otyrystar Qazaqstannyń jer qoınaýyna ınvestısııa salýǵa áser etetin zańnamalyq bazaǵa, sondaı-aq ınvestısııalyq sheshimderge áser etetin geologııalyq jáne ekologııalyq aspektilerge arnaldy.
Basqarma múshesi, «Atameken» UKP basqarma tóraǵasynyń orynbasary Gúlnar Bıjanova óz kezeginde jer qoınaýyn paıdalaný sekildi kúrdeli úrdisti jan-jaqty retteıtin zańnamaǵa ózgerister engizýge memleket tarapynan bastamashylyq jasalǵanyn atap ótti.
«О́zgeristerdiń irgetasy dep eldiń jer qoınaýy men tabıǵı resýrstarynyń menshik quqyǵy Qazaqstan halqyna tıesili ekenin bekitip bergen 2022 jylǵy konstıtýsııalyq reformany ataı alamyz. Bul quqyqty halyq atynan memleket iske asyrady. Sáıkesinshe quqyqtyq orta osy qaǵıda negizinde qalyptasady», dedi «Atameken» UKP basqarma múshesi.
Sonymen birge ol TMK damý stretagııasyn daıyndaýdyń qajettiligin atap ótti.
«Búginde sala strategııasynyń joqtyǵy saldarynan zańnama jıi ózgeredi, jer qoınaýyn paıdalanýshylardyń bıznes-strategııasynda esepke alynbaıtyn jańa normatıvtik quqyqtyq aktiler qabyldanyp jatyr. Qazaqstannyń 2029 jylǵa deıingi ulttyq damý jospary jobasy Strategııanyń negizi bolýǵa tıis. Strategııalyq josparlaý jáne reformalar agenttigi ony talqylaýǵa usyndy. «Atameken» ulttyq palatasy ony jetildirýge belsendi qatysyp keledi», dedi Gúlnar Bıjanova.
Konferensııaǵa AQSh, Ulybrıtanııa jáne Kanadanyń elshileri qatysyp, jańa Kodeksti daıyndaý, zertteý, yntymaqtasý jáne reformalaýdy qoldady. Olar Qazaqstannyń ınvestısııa tartýdaǵy áleýetin barynsha arttyrý jóninde pikirleri men usynystaryn aıtyp, turaqty jáne ashyq sot pen salyq rejımi elge keletin ınvestorlar men kompanııalardyń senimin arttyrý úshin qajet ekenin qýattady.
Budan bólek, sheteldik ınvestısııalardy salyq bazasyn arttyrýǵa kómektesetin ekonomıkalyq damýdyń qozǵaltqyshy retinde qaraý kerektigi aıtyldy.
«Qazaqstannyń taý-ken palatasy» Baqylaýshy Dırektorlar keńesiniń múshesi Tım Barrı myrza álemdegi mys qorlaryn barlaý jumystarynyń mańyzdylyǵyn jáne olardy óndirýshi kompanııalar betpe-bet kelip otyrǵan problemalar týraly aıtty. Ol jańa ken oryndaryn ashyp qana qoımaı, memlekettik qoldaý men saıasat arqyly qolaıly jaǵdaı jasaý arqyly da Qazaqstannyń álemdik mys naryǵyndaǵy mańyzdy oıynshy bolý áleýeti joǵary ekenin atady.
«Álemde 40 iri, biraq óńdelmegen ken orny bar, olardyń jalpy qory shamamen 470 mln tonna dep baǵalanady. Eger óńdeýmen baılanysty máseleler bolmaǵanda bul ken oryndary álemdik suranysty qanaǵattandyrar edi. Biz mys jetkizýdi arttyrýymyz qajet jáne Qazaqstan bul turǵyda mańyzdy oıynshy bolyp otyr. Mysaly, Shyǵys Qazaqstan oblysyndaǵy Aqtoǵaı ken orny jylyna 200 000 tonna mys óndiredi. Alaıda aldaǵy onshaqty jylda jáne odan keıin de álemdik suranysty qanaǵattandyrý úshin bizde jyl saıyn óńdelip otyratyn osyndaı birneshe iri shahta bolýy kerek», dedi ol.
«Qazaqstannyń taý-ken palatasynyń» prezıdenti Rýslan Baımıshev te jańa ǵalamdyq ınvestorlar kelgenin atap ótti.
«Búginde naryqtyq kapıtaly mıllıardtaǵan dollardy quraıtyn Rio Tinto, Fortescue, Teck jáne BHP sekildi jetekshi álemdik taý-ken óndirý kompanııalary Qazaqstannyń paıdaly qazba baılyqtaryn barlaýǵa ınvestısııa salyp jatyr», dedi Rýslan Baımıshev.
Sonymen birge ol atap ótkendeı, «Palatanyń múshe-kompanııalary 25 myń sharshy shaqyrymnan astam aýdanda geologııalyq barlaý júrgizip jatyr, ınvestısııalardyń kólemi GIIN jumsalatyn jyl saıynǵy memlekettik shyǵystardan asyp tústi jáne bul soma salyqtyq jáne áleýmettik tólemderdi qosa alǵanda ósip jatyr. Budan bólek, 2 aýksıon nátıjesinde jazylǵan bonýstar 7,8 mln AQSh dollarynan asty. Qazirgi tańda profıldi mınıstrlik ınvestorlardyń barlyq máselesin «bir tereze» qaǵıdasymen sheshýge qaýqarly, óıtkeni О́nerkásip jáne qurylys mınıstrligine qarasty salalyq bólimsheler, t.b. baılanysty uzaq úzilisten keıin ol geologtardyń, jer qoınaýyn paıdalanýshylardyń jáne ónerkásiptiń basyn biriktirdi. Iаǵnı zańnamalyq deńgeıde óńdeýshi ónerkásipti qoldaý jolymen geologııalyq barlaýdaǵy ınvestısııalyq klımatty buzý múmkin emes, 2029 jylǵa deıingi Ulttyq damý jospary jobasynda kórsetilgen jaǵymsyz saldarlardy tómendetý kerek».
Is-shara sońynda East Star Resources bas dırektory Aleks Ýolker myrza barlyq qatysýshyǵa alǵysyn aıta kele, Prezıdent pen mınıstrlerdiń alǵa qoıǵan nıetteri, sondaı-aq quqyqtyq bazadaǵy ózgerister jobasy arasynda únemi esepke alýdy talap etetin alshaqtyqtar bolǵanyna qaramastan, Qazaqstan zertteýler júrgizý úshin keremet oryn bolyp tabylatynyn jáne kompanııalar da, úkimet te ózgerip otyrǵan júıeler jaǵdaıynda praktıkalyq sheshimder tabý boıynsha birlesken jumysty jalǵastyra berýi kerektigin atap ótti.
Konferensııaǵa 160-tan astam qatysýshy jınaldy jáne taý-ken salasyn damytý strategııasyn talqylaıtyn, tájirıbe almasatyn alań qalyptastyrdy. Konferensııa qatysýshylary halyqaralyq ınvestorlardyń Qazaqstanǵa qyzyǵýshylyǵyn qoldady jáne taý-ken óndirý salasyna ınvestısııa tartý jáne odan ári damytý úshin áleýeti zor ekenine senim bildirdi.
