AZAMATTYQ AR-NAMYSTYŃ О́LShEMI

OL – OTANDY ShEKSIZ SÚIý Ottan da ystyq Otandy shek­siz súıý, qajet bolsa sol jolda ómirdi de qurban etý – árbir aza­mattyń ar-namysynyń, parasat-paıymynyń eń basty ólshemine aınalýy tıis. Uly babalar ula­ǵaty osyndaı. Sol bir asqar taý­dan da asqaq maqsat bıiginen kórin­­genderdiń arasynda Uly Otan soǵy­synyń ardageri, “Qyzyl Juldyz”, I-shi jáne II-shi dárejeli “Otan soǵysy” ordenderiniń jáne kóptegen me­dal­dardyń ıegeri Qonash Sary­uly da bar. Búginde seksen bes asýdy artqa tastaǵan maı­danger nebári on jeti jasynda 1943 jyly qan maıdanǵa attanyp, surapyl soǵystyń ashy zardabyn bastan keshti. Ol 1943 jyldyń naýryz aıynda Batys Qazaqstan obly­synan qan maı­danǵa attanyp, RSFSR-diń Orynbor obly­syndaǵy Tosk áskerı lagerinde alty aıdaı oqý-jattyǵý kýrsynda oqyǵan soń zeńbirek kózdeýshi maman­dyǵyn ıgerdi. Tártibi tym qatal oqý-jattyǵýdan qoly qalt etip bosaǵan kezde Qaratóbede tula boıy tuńǵyshtaryn saǵynyp sarǵaıyp, eki kózi tórt bolǵan áke-sheshesi – Erǵalı men Áde­mige duǵaı-duǵaı sálem joldap hat jazatyn. Orynbordyń saqyldaǵan sary aıazyn jyrǵa qosyp: “Oıyn jaqsy ortada, de­gen­men júrek qorqady, Baıpaq­tan tońǵan aıaǵym, báteńkemen jortady”, dep óleńdetip, kóńi­lindegi syryn da shertetin. Áskerı lagerdegi bes-alty aı eshteńe emes eken. Áli ońy men solyn tanyp bilmegen jas jigit “qýyrdaqtyń kókesin” Orel qalasynyń túbinde alǵash ret urysqa qatysqanda kórdi. Eń tańqalarlyǵy, óziniń kámelettik jasqa tolǵan týǵan kúnin – gúril­degen zeńbirek, aıqysh-uı­qysh atylǵan raketa, bir sózben aıt­qanda, jan alysyp, jan berisken alasapyran qyrǵyn shaıqastyń ortasynda qarsy aldy. Soǵystaǵy maıdan jol­daryn­da Joǵarǵy Bas qolbasshy qoly­nan qatarynan 23 ret Alǵys hat alǵan aǵa serjanttyń urys joldary Jıtomır artıllerııa dıvızııasy quramynda ótti. Alǵashynda zeńbirek raschetinde kózdeýshi bolǵan jas jigit, sońynan shaǵyn toptaǵy jabdyq komandıri boldy. Alǵys hattyń 12-si Ýkraı­nanyń Jıtomır, Lvov qalalary men selolaryn azat etýge qatysqan erlikterine tikeleı qatysty bolsa, qalǵandary Keńes Odaǵy shekara­synan tys elderdi jaý qursaýynan bosatýǵa baılanysty berilgen marapattar. Uly Jeńis kúni – 9 mamyrdy Drezdende qarsy alǵan jas jigit birden týǵan eline oral­maı, taǵy da bes jyl boıy ásker qatarynda qyzmet etip, jas jaýyn­gerlerge ustazdyq etti. Ýkraınadan Polsha men Cheho­slavakııa arqyly Germanııaǵa deıin ot-jalyndy maıdan jol­darynan ótken erjúrek azamat aýyr urys­tar­da qatar júrgen maıdandas dos­taryn saǵynyshpen eske alady. So­lar­dyń ishinde ómir men ólim arpa­lysqan sátte janynda bolǵan jol­dasy Nıkıta Egorovıch Shýtov­tyń esimi ol úshin erekshe qymbat. Jaý snarıady jaqyn kelip jaryl­ǵan bir shaıqasta ekeýiniń jaryq dúnıeden tatatyn dám-tuzy taýsyl­maı, aman qalǵan-dy. Bul ataqty Oder ózenin keship ótý kezinde bolǵan qaıǵyly oqıǵa edi. О́zenge túsken zeńbirek pen bes jaýynger sýǵa ketti. Dosy­men birge mal­man­daı sý kıimimen ózenge bir batyp, bir shyǵyp, áıteýir qarsy jaǵa­laý­ǵa ilikkenderi esin­de qalyp qo­ıypty. – Soǵys qasire­tinen keıin kóz ja­zyp kóre almaı qal­ǵan qandy kóılek seri­gimmen bir kezde­sip, júzdesý kóńilim­degi kópten ańsaǵan bir armanym edi. Sońy­nan ony iz­dep, Sverd­lov ob­ly­sy­nyń áske­rı ko­mıs­saryna hat jol­da­dym. Sodan soń Re­seı Fede­ra­sııasy Qorǵanys mı­nıstr­liginiń Orta­lyq ar­­hıvinen jaýap hat aldym. Týǵan jerine oralǵannan keıin, ol 1961 jyly nebári 49 jasynda qaıtys bo­lypty. Qaıtken­men de, urys dala­synda bastalǵan dostyq aýmaly-tókpeli ýaqyt synynan qaımyq­paıtyn eń berik dostyq bolaty­nyna meniń kózim jetti. Mine, ulan-baıtaq elimizde Uly Jeńistiń 65 jyldyǵy toı­lanýda. Meniń esim­nen áli de maıdandas dos­ta­rym ketpeıdi. Dosym, kishi leıte­nant Nıkolaı Shýtov keıde túsime kiredi. Meniń eń birinshi kómek­shim, ári ustazym bolǵan Nıkolaı sııaqty azamattar ómiri jas urpaqtar úshin ómirlik taǵylym ekendigi daýsyz, – deıdi Qonash aǵa ótken kúnderge kóz jiberip. Jıtomır, Shýmsk, Iаmpol, Lvov, Starokonstantınovsk jáne basqa da kóptegen qala­lardy jaý­dan bosatýǵa qatysqan qazaq jaýyngeriniń erligin ýkraındyqtar umytpapty. Uly Jeńistiń 60 jyl­dy­ǵynda Almaty qalasyndaǵy Ýkraınanyń sol kezdegi bas kon­sýly Sergeı Shıd­lov­skıı arda­gerge birden “Ýkraı­nany azat et­keni úshin” jáne “Otan qorǵaý­shysy” at­ty eki medaldy tapsyrýy sonyń aı­qyn aıǵaǵy bolsa kerek. Qonash Saryuly uzaq jyldar otasyp, ómirlik qosaǵy bolǵan jan jary Orynǵanym ekeýi Saǵyndyq, Marat jáne Bolat atty uldaryn azamat etip ósirgen adam. Qazir olardan bes nemere súıip otyr. Baqyt BALǴARINA. ALMATY.