Keıde kún saıyn derlik habarlasyp otyratyn Klara apaı ár kezdesken saıyn qazaq halqyna alǵysyn aıtyp, batasyn berýden sharshamaı ótti. Ol kisiniń rızashylyǵy sonshalyqty rııasyz ári shynaıy bolatyn.
«Túrimiz japondarǵa uqsaǵan soń senimsiz halyq retinde bir kún, bir túnniń ishinde ulardaı shýlatyp, taýar tasıtyn poıyzdarǵa halyqty tıep, kóshirip jibergen. О́lgeni ólip, ólmegeni ólimshi bolyp, jolda úsh aı júrgen, Qazaqstanǵa toqtaǵan poıyzdardan 100 myńdaı koreı tógilgen. О́zbekstanǵa eki ese kóp qandastarymyz ketken. Áke-sheshem ol kezde jap-jas eken, sol poıyzda Qyzylorda oblysynyń Shıeli aýdanyna jetpeı týyppyn. Sheshemniń aıtýynsha, vagonda bireý náresteni ora dep jeıdesin sheship berip, bireý shúberegimen jyrtyp berip, dúnıege kelippin» dep bastaıtyn áńgimesin ol kisi.
«Qazaqstan-Koreıa» dostyq koǵamynyń prezıdenti, Qazaqstan halqy Assambleıasynda jaýapty qyzmet atqarǵan Klara Aleksandrqyzyn tyń júrgen jerinen koronavırýs indeti julyp áketkeni janǵa batady.
Al bul jolǵy baıan – tarıhy Qazaqstan koreıleriniń taǵdyrynan da tereń, Koreı túbeginen tys bizdiń elimizde ǵana jaryq kóretin koreı basylymy týraly bolmaq. Osydan 111 jyl buryn jaryq kóre bastaǵan «Qazaq» gazetimen taǵdyrlas «Kore ılbo» – elimizdegi ǵasyrlyq tarıhy bar basylymnyń biri. Taǵdyrlas deıtinimiz, bul gazet te talaı ret óz halqynyń basyndaǵy taýqymetti jazǵany, jarııalaǵany, dili men tilin joqtaǵany úshin saıasattyń tepkisin kórgen, aıyppul arqalaǵan, talaı sebeppen san ret jabylýdyń az aldynda turǵan...
О́tken jyly koreıler ózderine tán uıymshyldyqpen «Kore ılbo» gazetiniń 100 jyldyǵyn aıta-aıta júrerlikteı atap ótti. Jýrnalıstıkaǵa bir kisideı eńbek sińirgen qaıratker Dmıtrıı Shın 1923 jyldyń 1 naýryzynan bergi jumys istegen gazet qyzmetkerleriniń árbireýi týraly 409 esse jınaǵan eken, ǵasyrlyq kún aıasynda «Kore ılbo» gazetiniń tarıhy» atty kitaby jaryq kórdi.
Elimizde «Janýbıı Qazaqstan» (ózbek gazeti), «Deutsche Allgemeine Zeitung» (nemis gazeti), «Ýkrainski novını» (ýkraın gazeti), «Uıǵyr avazı» (uıǵyr gazeti), «Ahyska» (túrik gazeti), «Kore ılbo» sııaqty dıasporalyq merzimdi basylymdardyń bolýy – tarıhı qubylys desek, al «Kore ılbonyń» búgingi tynysy qandaı?
Qazirgi «Kore ılbo» gazetiniń eń alǵashqy nómiri 1923 jyly 1 naýryzda Qıyr Shyǵysta «Senbon» degen ataýmen basylyp, 1937 jylǵa deıin Reseıden qonys tapqan koreıler úshin jaryq kórse, keıin Qazaqstanǵa jer aýdarylǵan redaksııalyq ujymynyń bir bóligi Qyzylorda qalasyna turaqtaıdy.
Osy arada Reseı aýmaǵyndaǵy eń alǵashqy Koreıadaǵy adam tózgisiz asharshylyq pen joqtyqtan, basqynshylyqtan qashqan 13 koreı otbasy 1863 jyly paıda bolǵan, eki jyldan keıin 60, keler jyly taǵy 100 shaqty shańyraq paıda bolyp, keıin týǵan jerin tastap ketýge májbúr bolǵan koreıler 1872 jyly Samarka ózenin jaǵalaǵan «Blagoslovennoe» atty seloǵa aınalady. Al 1904 jylǵa qaraı Prımor ólkesindegi koreı selolarynyń sany 32-ge jetse, 1932 jylǵa qaraı 6 jýrnal, 7 gazet jaryqqa shyǵyp turǵan. Solardyń ishinde keń taraǵany – «Senbonnan» bastaý alǵan osy «Kore ılbo».
«Gazettiń tarıhy óte baı, ol Reseıdiń Qıyr Shyǵysynan bastaý alady. Endi mine, júz jyl ótken soń da biz kindik qanymyz tamǵan Qazaqstanymyzda eńbek etip, órkendep kelemiz. Gazettiń saqtalyp, damyp kele jatqany – memleketimizde qandaı ulttyq saıasat júrgizilip jatqanyn dóp basyp aıtatyn úlken tarıhı qubylys», deıdi «Kore ılbo» gazetiniń bas redaktory Konstantın Kım.
1991 jyly koreı gazeti de «Koreıa kúnparaǵy» degen maǵyna beretin Kore ılbo» halyqaralyq basylymyna aınaldy. О́liara kezeńniń qıyndyǵyna qaramastan, gazet ataýyn saqtap qana qoımaı, elimizdiń búkil medıakeńistiginiń ajyramas bólshegine aınaldy.
1937 jyly koreıler Qıyr Shyǵystan jer aýdarylǵan kezde «Senbon» gazetin altynshy redaktor Soı Ho Rım basqaryp turǵan. Redaksııa ardagerleriniń aıtýynsha, deportasııa qarsańynda búkil jýrnalısterdi NKVD tutqyndaǵan kezde, redkologııanyń múshesi, aýyl sharýashylyǵy bóliminiń jetekshisi Hvan Don Hýn ǵana jalǵyz aman qalady. Basyn ólsheýsiz qaýip-qaterge tigip júrip, gazettiń qaıta jaryq kórýine eren eńbek sińirgen de osy adam. О́kinishke qaraı, Hvan Don Hýn da stalındik qýǵyn-súrginniń sheńgelinen aman shyǵa almapty. Degenmen Qyzylordaǵa deıin koreı shrıfterin tyǵyp júrip jetkizgen terim sehynyń qyzmetkerleri – Soı Bon Nam, Aleksandra Tıgaı, Valentına Te syndy jankeshti adamdardy búgingi ujym alǵys sezimmen eske alady.
Qazaqstanda jaryq kórýin jalǵastyrǵan gazettiń qaınar bastaýynda koreı ultynyń tańdaýly talanttary ǵana toǵysyp qoımaı, «Kore» ádebı qosymshasynda ulttyń ádebı áleýeti – keıin áıgili aqyn, jazýshylarǵa aınalǵan Aleksandr Kan, Stanıslav Lı, Genrıetta Kan syndy jandar gazette qalam terbegenin eske alý paryz.
Saıasattyń pármenimen ataýyn «Lenın kıchı» dep ózgertken basylymnyń 1953 jylǵy shejiresine kóz salsaq, Qyzylorda óńirinen tys jerlerdegi oqyrmandary 80%-ǵa jetse, onyń ishinde 50%-y О́zbekstandaǵy koreıler eken.
Aptasyna bir ret shyǵatyn basylym elimizdegi koreı dıasporasy ókilderiniń rýhanı dińgegi desek te bolady.
ALMATY
