Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Kelissóz nege uzaqqa sozyldy?
«Bereke Bank»-tiń jalǵyz ıesi retinde tanylǵan «Báıterek» Ulttyq basqarýshy holdıngi 14 aqpanda banktiń barlyq jarǵylyq kapıtalyn yqtımal satyp alý týraly aldyn ala bastapqy kelisimge qol qoıdy. Qatar qor bırjasynyń habarlaýynsha, «Báıterek» holdıngi men satyp alýshy «Bereke Bank»-ti satyp alý týraly aldyn ala kelisim jasasqan. Investor aksııalardyń 100%-yn satyp alýdy josparlap otyr, biraq sońǵy sharttar keıinirek talqylanady.
«Báıterek» holdıngi men qatarlyq tarap arasynda «Bereke Vank»-ti satýǵa qatysty kelissóz júrip jatqanyn Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttiginiń tóraǵasy Mádına Ábilqasymova 6 naýryz kúni jýrnalıstermen kezdesken kezde rastady.
«Bank aksıoneri «Báıterek» holdıngi men qatarlyq taraptyń arasynda kelissóz jalǵasyp jatyr. Ázirshe qandaı ýaǵdalastyqqa kelgeni, sharttary qandaı bolatynyna qatysty málimet joq», deıdi M. Ábilqasymova.
Agenttik tóraǵasynyń orynbasary Oljas Qızatov ótken aptada jýrnalıstermen kezdesýde bul mámile kelissóz deńgeıinde júrip jatqanyn, aksıoner resmı túrde bank holdıngi mártebesin alý úshin qujattar paketin usynbaǵanyn jetkizdi.
«Bankti jańa ınvestorǵa satý úderisi – satýshy men satyp alýshy arasyndaǵy qarym-qatynas. Qarjylyq retteýshiniń memlekettik organ retinde oǵan aralasýǵa quqyǵy joq», deıdi O. Qızatov.
Quqyqtyq turǵydan oń sheshim qabyldansa, «Bereke Bank»-ti qatarlyq ınvestorǵa berý úderisi bir jylǵa sozylýy múmkin. Biraq sońǵy sheshim múddeli tulǵalardyń agenttikke qajetti qujattardy qanshalyqty jyldam tapsyratynyna, sol kezdegi qarjylyq ahýalǵa baılanysty bolmaq. Agenttik óz tarapynan olardy qysqa merzimde qarastyrýǵa daıyn. Sebebi agenttik ınvestorlar úshin Qazaqstan naryǵyna kirý talaptaryn barynsha jeńildetip jatyr. Iаǵnı bank ashýǵa qajetti qujattardy rásimdeý, ruqsat alý sekildi úderister ońtaılandyrylǵan.
O.Qızatov jańa aksıoner «Bereke Bank»-ti ıslam bankine aınaldyrý týraly sheshim qabyldasa, biz oǵan oń qaraımyz deıdi. Biraq Bereke Bank balansyndaǵy aktıvter, qarjy quraldary ıslamdyq qarjy júıesiniń baǵytyna sáıkes kelmeıdi. Sarapshylardyń sózinshe, «Bereke Bank»-ke ıslam bankınginiń úlgisine kóshý úshin qalyptasqan júıesin qaıta qurý kerek. Islam bankıng júıesine yńǵaılaý biraz ýaqyt alýy múmkin. Sarapshylardyń bir toby «Bereke Bank» pen qatarlyq ınvestorlar arasynda Due diligence (zań saraptamasy) úderisiniń uzaqqa sozylýyna osy faktor da sebep bolyp jatyr dese, endi biri Fitch Ratings agentttiginiń sońǵy boljamy úderisti keıinge shegerip jiberýi múmkin ekenin meńzeıdi.
Fitch Ratings ótken aptada «Bereke Bank»-tiń uzaqmerzimdi reıtıngin «BB» deńgeıinde rastady, bolashaqta aksıonerdiń aýysýyna baılanysty bankti Rating Watch Negative baqylaý tizimine engizdi. 2023 jyly maýsymda agenttik sarapshylary banktiń ózine turaqty boljamy bar «V deńgeıin rastap, banktiń uzaqmerzimdi reıtıngin taǵaıyndaǵan bolatyn. Sondaı-aq «Báıterek» UBH atynan memlekettiń qoldaýyn eskere otyryp, «Turaqty» boljamymen «BB» deńgeıindegi reıtıngti bergen edi. Fitch Ratings prosedýralaryna sáıkes, aksıoner aýysqan kezde emıtenttiń boljamy qaıta qarastyrylady.
Investordyń áleýeti qandaı?
«Lesha Bank» aktıvteri 2024 jyldyń basynda 6,3 mlrd qatarlyq realdy (QR) nemese 777,4 mlrd teńgeni qurady. Jyl basyndaǵy menshikti kapıtal 1,2 mlrd katar realynan (151,2 mlrd teńge) asty. 2023 jylǵy taza paıda – 94,5 mln QR (11,6 mlrd teńge). Qatar ınvestorlary kóz tigip otyrǵan «Bereke Bank»-tiń aktıvi onymen salystyrǵanda áldeqaıda úlken. 2024 jyldyń basynda bank aktıvi 2 trln teńgeden asty («Lesha Bank»-ten úsh ese derlik kóp). Menshikti kapıtaly 159,9 mlrd teńge bolsa, 2023 jyldyń sońyndaǵy paıdasy 26,2 mlrd teńgege jetti. Osy derekter naqtylanǵan kezde qaı taraptyń ekinshisine jutylyp ketetinin biletin bolamyz.
Qarjy ınstıtýtynyń saıtynda jarııalanǵan aqparattarda «Lesha Bank» Qatardaǵy alǵashqy sharıǵat banki ekeni aıtylǵan. Baǵaly qaǵazdary Qatar qor bırjasynda tirkelgen. Bank sharıǵatqa saı ónimder men qyzmetterdiń keń aýqymyn, sonyń ishinde balamaly ınvestısııalar usynady. Máselen, qarjy ınstıtýty 2021 jyldyń mamyr aıynda CMRC Limited medısınalyq ońaltý ortalyǵyna 31,5 mln dollar ınvestısııalady. 2015 jyly CMRC-tiń 13,5% úlesine ıe boldy. 2009 jyly Kuwait Energy kompanııasynyń (Taıaý Shyǵystaǵy munaı men gazdy barlaý jáne óndirý boıynsha jetekshi kompanııa) úlesin 16 mln dollarǵa satyp alǵan. Bulardan bólek, Memorial Health Group, Ennismore Group, Al Jazeera Finance, Sound Hound, Terra Kaffe, Starlink Qatar kompanııalarynyń da úlesine ıe.
2023 jyly banktiń taza paıdasy 2022 jylmen salystyrǵanda 25,1%-ǵa ósken. «Tabystyń ósýi banktiń negizgi bıznes salalaryndaǵy damýymen baılanysty boldy. Banktiń ártaraptandyrylǵan ınvestısııalyq portfelinde basqarýdaǵy aktıvter 18%-ǵa ósti. Jıyntyq aktıv bir jylda 20%-ǵa ósti. Jalpy ınvestısııa 2022 jylmen salystyrǵanda 34%-ǵa artty. Kapıtaldyń jetkiliktilik koeffısıenti 19,45%-dy qurady» delingen bank saıtynda.
Bir jyldan keıin bilemiz
Bereke Bank barlyq prýdensıaldyq normatıvti oryndaǵan, qarjylyq kórsetkishi oń. Bank ókilderiniń aıtýynsha, qarjy uıymy nesıe portfeliniń sapasyn únemi tekserip otyrady, klıentter aldyndaǵy qarjylyq mindettemeni ýaqtyly, tolyq kólemde oryndaıdy.
Qarjy sarapshysy Marat Ábdirahmanovtyń aıtýynsha, Fitch Ratings reıtıng agenttigi zań sheńberinde óz baǵasyn berip otyr. Al banktiń jaǵdaıyn baǵalaý – bólek taqyryp.
«Mámile baıaý júrip jatyr. О́tken jylǵy baǵalaýlar qazir júrgizilip jatqan bank ishindegi qarjylyq taldaý nátıjesimen rastalýy kerek. Sanksııa men shekteýlerdiń nátıjesinde banktiń jaǵdaıy 2021 jylmen salystyrǵanda nashar ekeni anyq. Taldaý kórsetkishteri boıynsha syrtqy aýdıt esebine qol qoıylady, onyń negizinde banktiń baǵyty anyqtalady. Bul úrdis 3 aıdan 12 aıǵa deıin sozylady. Investorlar ádette álemdegi eń bedeldi úsh halyqaralyq reıtıg agenttikteriniń aýdıtorlaryn tartady. Buǵan daıyndyqty kimderdiń, qaı taraptyń ókilderi júrgizip jatqanyn bilmeımin. Aldyn ala baǵalaý bankter úshin 1 jyldan aspaıtyn merzimge jaramdy. Demek eki tarap ta mámile merzimin 1 jyldan asyrmaýǵa múddeli», deıdi M. Ábdirahmanov.
«Eki taraptyń arasyndaǵy mámile, kemi 1 jylǵa sozylýy múmkin» degen pikirdi sarapshy Andreı Chebotarev te qoldaıdy. Aıtýynsha, banktiń aksıoneri aýysqan kezde ataýyna nemese baǵytyna ózgeris engizedi.
«2022 jyldyń qazan aıynda aksıoner aýysqannan keıin «Bereke Bank» rebrendıng úderisin bastap, grafıkalyq tańba men uıymnyń ataýynan turatyn jańa logotıpti engizdi. Jańa basshylyqqa tártipti jedel qalpyna keltirýge týra keldi. Rebrendıng asyǵys júrgizildi. Maǵan tańdaýdyń ne sebepti Qatar ınvestoryna túskeni de, aradaǵy mámileniń nege jaı júrip jatqany da, tipti jańa aksıonerdiń qandaı baǵytqa basymdyq bereri de túsiniksiz. Investorǵa aktıvti satyp alyp jatqanyn túsiný úshin aýdıtorlyq esep qajet. Bul qujat qarjy ınstıtýty úshin dástúrli qajettilik bolyp sanalady», deıdi A. Chebotarev.
Túıin
Bank sektory «Bereke Bank» pen «Lesha Bank» arasyndaǵy kelisimniń sońyn kútip, ishten tynyp otyr. Eki tarap arasyndaǵy Due diligence nátıjesi bizdiń eldiń qarjy segmentiniń ınvestklımatyn jaqsartyp, elge kelýge tıis sheteldik bankterdiń jolyn ashady degen úmit basymdaý.
Jalpy, elimizde «Sberbankten» bólek, reseılik eki bank – Alfa-Bank jáne VTB Bank jumys istedi. 2022 jyldyń qańtarynda ekinshi deńgeıli bankterdiń aktıvi kólemindegi olardyń jalpy úlesi 15,1%-ǵa jetti. Bir jyl buryn – 14,2%, bes jyl buryn 9% bolǵan. OFAC (aktıvterdi baqylaýmen aınalysatyn halyqaralyq uıym) málimetinshe, «Sberbank» aktıviniń bir jylda 27,5%-ǵa ósip, 4,2 trln teńgeni quraǵan kezi de boldy (2022 jyldyń qańtarynda).
Árıne, «Bereke Bank» satylymyna qatysty suraq kóp. Mámile qunynyń qansha bolatynyn, nelikten katarlyq ınvestordyń tańdalǵanyn bilgimiz keledi. Sonymen qatar jańa ınvestordyń kelýimen bank saıasatynyń, baǵdarynyń qalaı ózgeretinin bilý de qyzyq. Sirá, biz negizgi jaýaptardy tek bir jyldan keıin, ıaǵnı mámile núktesi qoıylyp, «Báıterek» 2024 jylǵa arnalǵan qyzmet qorytyndysy boıynsha qarjylyq eseptilikti jarııa etkende alyp qalarmyz.
ALMATY
