О́ńirdiń tynys-tirshiligimen tanysty

Qoja Ahmet Iаsaýı kesenesi – Túrkistannyń sáýlet-tarıhı kesheniniń biri, oǵan jyl saıyn 1 mln-nan asa adam kelip, zııarat etedi. Keseneniń tıisti jaı-kúıin saqtaý jónindegi jumystar tabıǵı jaǵdaılardyń áserine baılanysty jáne biregeı sáýlet eskertkishi men IýNESKO-nyń dúnıejúzilik mura nysanynyń saqtalýyn qamtamasyz etýge baǵyttalǵan.

Kúrdeli jóndeý jumystary ótken jyldyń tamyz aıynan bas­tap júrgizilip keledi. Búginde kesenede syrtqy orta men klı­mattyq faktorlardyń áserin ólsheıtin datchıkter ornatylǵan. Ǵylymı-restavrasııalyq jón­deý jumystary jalǵasyp jatyr. Úkimet basshysy mádenı es­kertkishti saqtaý boıynsha júr­gizilip jatqan jumystardyń mańyzdy ekenine toqtaldy.

«Qoja Ahmet Iаsaýı kesenesi – tek qazaq halqynyń emes, búkil adamzattyń asyl murasy. Memleket basshysy keseneniń tarıhı kelbetin saqtaýǵa qatysty tapsyrma berdi. Bul – bizdiń ortaq mindetimiz. Keseneniń jaı-kúıin erekshe baqylaýda ustaý qajet», dedi O.Bektenov. Premer-mınıstr júrgizilip jatqan ju­mystarǵa Úkimet ta­ra­­pynan barlyq qoldaý sharalary kórsetiletinin atap ótti.

Sonymen qatar Premer-mınıstr Kentaý qalasyndaǵy jylý ortalyǵy men transformator zaýytynyń jumysymen tanysty. 1934 jyly salynǵan Kentaý JEO – qala turǵyndaryn ortalyqtandyrylǵan jylý­men qamtamasyz etetin strategııa­lyq nysan. Mundaǵy jabdyq­tyń tozý deńgeıi 87%-dy quraıdy. Atalǵan nysanda sońǵy ret kúrdeli jóndeý 10 jyl buryn júrgizilgen.

Osyǵan baılanysty Memle­ket basshysynyń tapsyrmasymen Kentaý turǵyndaryn jáne áleýmettik nysandardy sapaly jylýmen qamtamasyz etý maq­satynda «Kentaý q. JEO «№7, 8, 9, 10, 11, 12 qazandyqtaryn kúr­deli jóndeý» jobasy ázirlenip, mem­lekettik saraptamanyń oń qory­tyndysy alyndy. Buǵan de­ıin demeýshiler esebinen uzyn­dyǵy 4,7 shaqyrymdy quraıtyn jylý magıstrali, tórt qazandyq jóndeldi. Bıyl sáýir aıynda qalǵan eki qazandyqty jóndeý jumystary bastalady, aıaqtalý merzimi – 2025 jyldyń sońy.

«JEO-daǵy elektr ener­gııa­synyń generasııasy ortalyqtyń óz qajettilikterin óteýge de jet­peıdi, al tarıf kúrdeli jón­deý jumystaryn júrgizýge múm­kindik bermeıdi. Osyǵan baılanysty Energetıka, Qarjy mı­nıstrlikterine jylýmen qamtý qyzmetterin sapaly usyný, al­daǵy jylytý maýsymynyń tu­raqty ótýin qamtamasyz etý maq­satynda jóndeý jumystaryn qar­jylandyrý nusqalaryn qaras­tyrýdy tapsyramyn», dep atap ótti O.Bektenov.

Sondaı-aq Úkimet basshysy Kentaý transformator zaýy­ty­nyń óndiristik sehynda boldy. Bul – 700-den asa adamdy jumyspen qamtyp otyrǵan Kentaý qalasyndaǵy negizgi iri ári qala quraýshy kásiporyn. Zaýytta jalpy maqsattaǵy jáne elektrlendirilgen temirjol kóligi úshin kúshtik transformatorlar, sondaı-aq transformatorlyq qosalqy stansalar shyǵaryla­dy. Kásiporynnyń qýattylyǵy jylyna 20 myń ónim birligin qu­raıdy, bul rette ónimniń 30%-y eksportqa shyǵarylady.

Kásiporynda O.Bek­tenov shyǵarylatyn ónimderdiń tehnı­kalyq sıpattamalary men konstrýksııasyn jetildirý boıynsha júrgizilip jatqan jumys­tarmen, zaýyttyń óndiris­tik qýatyn keńeıtý sharalarymen tanysty. Nátıjesinde, Premer-mınıstr otandyq elektr jab­dyq­taryn óndirýshi úshin qosym­sha óndiristik júkte­me­niń ma­ńyzdylyǵyn atap ótti. Sony­men qatar kásiporyn óndi­risti keńeıtý jáne ulǵaıtý, tehno­lo­gııalyq operasııalardy jańǵyr­tý jáne sıfrlandyrý boıynsha qarsy mindettemelerdi qabyldaýǵa tıis.

Munda Úkimet basshysyna óńdeý ónerkásibin damytý jáne ınvestısııalyq jobalardy iske asyrý barysy týraly baıandaldy. Qazirgi tańda 2024-2027 jyldarǵa arnalǵan ınvestısııalyq jobalar pýly ázirlendi. Jalpy quny 2,2 trln teńgeni quraıtyn 145 jobany iske asyrý 17,7 myń jumys ornyn ashýǵa múmkindik beredi. Onyń ishinde bıyl 116,8 mlrd teńgege 44 joba iske asyrylatyn bolady. Atap aıtqanda, kúkirt qyshqylyn óndirý, júgerini tereń óńdeý zaýyttaryn salý jobalary, maqta-toqyma klasterin qurý josparlary tanystyryldy. Sonymen qatar óńirde syıymdylyǵy 4 myń tonnalyq zamanaýı kókónis qoımasynyń qurylysy bastaldy.

Premer-mınıstr ınvestor­lardy belsendi tartý úshin qo­laıly bıznes-klımat qalyp­tastyrýda ákimdikke barlyq qajetti sharalardy qabyldaý, onyń ishinde shaǵyn ónerkásiptik parkter men arnaıy ındýstrııalyq aımaqtardyń aýmaǵyn keńeıtý mindetin qoıdy.

Sondaı-aq O.Bektenov Túrki­stan oblysynyń sý ınfra­qury­lymy nysandaryna baryp, óńir­diń gıdrotehnıkalyq qury­lys­taryn jańǵyrtý barysymen tanysty, sondaı-aq AО́K-ti damytý sharalary týraly esepti tyńdady.

«Turan sý» kəsipornynda oblys aýmaǵyndaǵy sý nysandaryn kúrdeli jóndeý məselesine nazar aýdaryldy. Kəsiporynnyń balansynda 18 sý qoı̆masy, 3 sý toraby, 3 magıstraldyq jəne 103 sharýashylyqaralyq kanal bar. Úkimet basshysyna Túrkistan oblysyndaǵy tozyǵy jetken ırrıgasııalyq júı̆elerdi qalpy­na keltirý jónindegi keshendi jos­pardy oryndaý sharalary baıan­daldy. Búgingi tańda əkimdik birinshi kezekte jóndeýdi qajet etetin 17 sý nysanyna jobalyq-smetalyq qujattama əzirledi. Sondaı̆-aq syı̆ymdylyǵy 68 mln tekshe metr «Bəı̆dibek ata» jəne syı̆ymdylyǵy 45 mln tekshe metr «Boraldaı̆» sý qoı̆malarynyń qurylysy júrip jatyr.

Kentaý qalasyndaǵy «Qos­qorǵan» sý qoı̆masynyń aýmaǵyn­da O.Bektenov gıdrotehnıka­lyq qu­rylystyń jaǵdaı̆ymen tanys­ty. 2021-2022 jyl­dary júrg­izil­gen zertteý qorytyndy­synda sý qoı̆­masynyń jaı̆-kúı̆i qanaǵat­tanarlyqsyz ekeni anyq­taldy. Osyǵan baı̆lanysty jobalyq-smetalyq qujat­ta­ma əzirlenip, «Qosqorǵan» sý qoı­masyna kúr­deli jóndeý júrgizý­ge memleket­tik saraptama oń qory­tyndy ber­di. Sonymen qatar Úkimet basshysyna Túrki­stan obly­synda 18,5 mln tekshe metr sýǵa ar­nalǵan «Keńsaı̆-Qos­qor­ǵan-2» sý qoı̆­masy salyn­ǵany tý­­ra­ly baıandal­dy. Bıyl «Bəı­̆­di­bek ata» sý qoı­̆masy­nyń qu­ry­­ly­sy bas­talady, ol bola­shaqta Bó­gen sý qoı̆­masyn tol­tyrý kezin­de ret­­teý­shi retin­de jumys isteıdi. Nətı­jesinde, vegetasııa­lyq ke­zeńde qosymsha 68 mln tek­she metr sý jetkiziledi, bul obly­styń 6 aýdany men qalasyn sýar­ma­ly sýmen qamtamasyz etýge kepildik beredi.

«Negizinen sý tapshylyǵy eldiń ońtústik óńirlerinde qalyp­tasyp otyr. Bul rette osy problema bizdiń respýblıkada ǵana emes, kórshi memleketterde de bar. Eń bastysy – sýdy únemdeýimiz kerek. Memleket basshysy aıtqandaı, sýdy únemdeý mádenıetin qalyptastyrý kerek. Bul – barlyq uıym qatysý­ǵa tıis mańyzdy mindet», dedi O.Bektenov. Oǵan qosa Úkimet bas­shysy jobalardy ýaqtyly qar­jylandyrý jóninde sharalar qabyldaý, sondaı̆-aq qosymsha sý qoı̆malary men ırrıgasııalyq kanaldardy kezeń-kezeńmen salý məselesin pysyqtaý tapsyryldy.

Sonymen qatar O.Bek­tenov «Túrkistan Agro XXI» kə­sip­ornynyń aýmaǵyndaǵy egis alqabyn aralap kórdi. Premer-mınıstr zamanaýı sýarý jú­ı̆elerin tekserdi. Búgin­de sý shashyratý tehnologııasy 733 ga jerge ornatyldy, bul kór­setkishti 1 000 ga jerge jet­kizý josparlanyp otyr. Osy jer ýchask­esin jemshóp bazasymen qam­tamasyz etý maqsatynda jyl sa­ı̆yn jońyshqa, júgeri súrlemi jəne kúzdik bıdaı̆ egý boı̆yn­sha kóktemgi jəne kúzgi dala jumystary júrgiziledi.

Munda Úkimet basshysyna óńirdegi agroónerkəsip keshe­nin damytý jəne AО́K salasyn­daǵy ınvestısııalyq jobalardy iske asyrýda qa­byl­­danyp jatqan sharalar, son­daı̆-aq kóktemgi dala ju­mys­tarynyń barysy týraly baıan­daldy. Túrki­stan oblysy aýyl sha­rýashy­ly­ǵy­ jalpy óniminiń 13%-yn qamtama­syz etedi. Munda bar­lyq agroqury­lymnyń 35%-y nemese 80 myńnan asa nysan ju­mys isteı̆di. Elimizdiń sýarmaly alqabynyń tórtten bir bóligi Túrkistan oblysynda ornalasqan.

Túrkistan oblysy əkiminiń orynbasary Ermek Kenjehanuly 2024-2026 jyldary óńirde AО́K salasynda jalpy somasy 507 mlrd teńgege 8,3 myń jumys ornyn ashýǵa múmkindik beretin 105 jobany iske asyrý josparlanyp otyrǵanyn aı̆tty. Onyń ishinde bıyl quny 114 mlrd teńge bolatyn 45 jobany iske asyrý kózdelgen. Budan basqa Sý resýrstaryn basqarý júı̆esin damytýdyń 2024-2030 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamasy aıasynda oblys­ta bıyl 22 myń ga-ǵa, odan əri 2028 jylǵa deı̆in 216,3 myń ga-ǵa keńeı̆te otyryp, sý únemdeý tehnologııalaryn engizý kózdelgen.

«Memleket basshysynyń tap­syr­masymen Úkimet jyl saı̆yn otandyq aýyl sharýa­shylyǵy taýaryn óndirýshilerdi qoldaýǵa qomaqty qarajat bóledi. Biz AО́K-te jobalardy iske asyrý­ǵa əri qaraı̆ da jərdem kór­se­temiz. Alaı̆da bıýdjet qaraja­tyn barynsha tıimdi paı̆dalaný qajettigin atap ótkim keledi», dedi O.Bektenov.