27 naýryzda Oblystyq tótenshe jaǵdaı departamentiniń basshysy Qasym Qaırat BAQ ókilderimen kezdesti. TJD basshysynyń aıtýynsha, qyzyl sý qursaýynda qalǵan eldi mekenderde oıpań jerge ornalasqan turǵyn úılerge sý kirip ketken.
«О́kinishke qaraı, keıbir eldi mekendermen baılanys nashar. Ol jaqta meniń orynbasarym, jedel shtab, Tótenshe jaǵdaı departamentiniń qyzmetkerleri barlaý, qutqarý, evakýasııalaý jumystaryn júrgizip jatyr. Sý basyp qalǵan aımaqta 13 qystaýda 13 sharýa qojalyǵy otyr. Túnde UQK bólgen tikushaqpen 13 adamdy evakýasııalap, aman-esen Jezqazǵan qalasyna jetkizdik. Búgin túnde qaıta jańbyr jaýyp, sý deńgeıi taǵy kóterilýi múmkin. Sondyqtan sý basyp qalǵan Ekidiń, Qyzyl juldyz aýyldarynyń turǵyndaryn evakýasııalaýdy kózdep otyrmyz. Búgingi tańdaǵy basty maqsat – qyzyl sýdan tóngen qaýipten adamdardyń ómirin arashalap qalý. Al sý basyp qalǵan aýlanyń, sý kirgen úıdiń sany, budan ózge de shyǵyndardy keıin esepteımiz. Taǵy qaıtalap aıtamyn, qazirgi ýaqytta eń aldymen turǵyndarǵa tónip turǵan qaýiptiń betin qaıtarý kerek. Sondyqtan qazir oıpań jerlerde turǵan aýyl turǵyndaryn ushaqpen, qaıyqpen, jol talǵamaıtyn qýatty kóliktermen evakýasııalaýǵa kúsh salyp jatyrmyz», dedi Q.Qasym.
Sınoptık-mamandar mundaı alapat tasqynnyń 1990 jyldan beri bolmaǵanyn aıtady. Bıyl qys boıy túsken qardyń mólsheri jyldaǵydan eki ese kóp boldy. Munyń syrtynda, erigen qar sýynyń birazyn jylda jer sińdirip alatyn. Alaıda, ótken kúz jaýyn-shashyndy bolǵandyqtan, topyraq qabatyna tereńdigi jarty metrden bir metrge deıin jetetin toń baılanyp qalǵan. Sondyqtan erigen qar sýy bıyl jyldaǵydaı jerge sińip ketpeı, eldi mekenderge qaraı aqqan. Arqalyq qalasyna qarasty aýyldar men Amangeldi, Jangeldın aýdandarynyń halqy negizinen mal sharýashylyǵymen aınalysady. Sondyqtan bul óńirdegi eldi mekenderdiń bári sharýashylyqtyń qolaıyna qaraı ózenderge jaqyn jaǵalaýlarda otyr. Ushy-qıyrsyz daladan jylysyp aqqan sýdyń aýyldy alystan aınalyp ótpeı, eldi mekenderge bir kúnniń ishinde basa-kóktep kirip jatqanynyń basty sebebi – osy.
«Sý tasqyny bolyp jatqan óńirde kún-tún demeı qutqarýshylar jumys istep jatyr. Olardyń ishinde Qostanaı oblystyq TJ departamentiniń qyzmetkerleri, Tótenshe jaǵdaı mınıstrligine qarasty Qaraǵandydaǵy №52859-shi áskerı bóliminiń 50 sarbazy, 60 tehnıkasy, qýatty motosorǵy, qaıyqtary bar Qyzylorda oblystyq tótenshe jaǵdaı depatramentiniń 31 qyzmetkeri bar. Oblys ákimi de jedel shtabpen birge apat aımaǵynda júr. Qyzyl sýǵa qarsy kúres sharalaryna jergilikti atqarýshy organdar men TJD kúshterinen quralǵan 642 adam, 240 tehnıka jumyldyryldy», dedi Qaırat Qasym.
Oıanǵan daladan qozǵalǵan qyzyl sý, ásirese, Arqalyq óńirindegi eldi mekender men Amankeldi aýdanyna qıyn tıip otyr. Jangeldın aýdanynda avtokólik joldaryn ár jerden sý jyryp ketip, jol qatynasy qıyndap jatyr. Al Arqalyqtyń mańaıyndaǵy Qyzyl Juldyz, Ekidiń aýyldary sý ortasynda qalyp qoıǵan. Qyzyl Juldyzda 185, Ekidińde 240 adam turady.
«Atalǵan eldi mekenderdegi keıbir turǵyndar malyn, múlkin oılap evakýasııalaýǵa kelisim bermeýi múmkin. Biraq biz barynsha túsindirý jumystaryn júrgizip, turǵyndardyń bárin qaýipsiz jerge shyǵarýǵa daıynbyz. О́ıtkeni túnde sýdyń deńgeıi eki saǵattyń ishinde eki metrge kóterilgen. Keıbir úılerge sý kirip ketti. Sondyqtan atalǵan eki aýyldyń halqyn aldyn ala kóshirý jumystaryn qolǵa alyp jatyrmyz», dedi oblystyq TJD basshysy.
Oblystyq TJD ókilderi Arqalyq qalasyna qarasty Novyı, Rodına, Severnyı, Dachnyı eldi mekenderindegi 12 jeke turǵyn úı men 20 aýladan 14 myń tekshe metrden astam erigen qar sýy sorǵytylǵanyn habarlaǵan. Alaıda jergilikti turǵyndar qarǵyn sýǵa qutqarýshylardyń qaıraty jetińkiremeı jatqanyn aıtady.
«Arqalyqtyń janyndaǵy jer úıi bar eldi mekenderdiń bári sýǵa ketip jatyr. TJ qyzmetkerleri kúni-túni jumys istep jatyr. Biraq qystaýdaǵy adamdardy kóshirýge barǵan tikushaqtardyń janarmaıy túgesilip, mı dalada qalyp jatyr. Amangeldi, Sarytorǵaı jaǵy sýdyń astynda qazir. Mal ketip jatyr. Ekidińdegi bir úıden 22 bas qara mal ketti, bir úıdiń 150 bastaı qoıyn sý alyp ketti. Jaǵdaı qıyn bolyp tur. О́ıtkeni toń áli jibigen joq, aınala muz. Erigen qar sýy jerge sińbeı, muzdyń ústimen ketip jatyr», deıdi Arqalyq qalasynyń turǵyny Ábýǵalı Maqatov.
Amankeldi kentine 25 naýryzda kele bastaǵan qyrdyń qyrǵyn sýy bir kúnniń ishinde birneshe kósheni basyp qalyp, kólge aınaldyryp jibergen. Osydan keıin aýyl turǵyndary 12 úıge sý kirip, qoradaǵy malǵa qaýip tóne bastaǵanyn, qoraǵa kirgen sýdan usaq maldyń jańa tóli ólip jatqanyn aıtyp dabyl qaqqan.
Tasqynǵa qarsy is-sharalar barysynda turǵyndar men qutqarýshylar jabylyp júrip sý kirip jatqan arnalarǵa myń tonnanyń ústinde topyraq tógip, 300-den astam qapshyq tósegen. Jeke turǵyn úılerdiń aýlasyna ınertti materıaldar tóseldi.
Aýdandyq tótenshe jaǵdaı bóliminiń basshysy Serik Tóleýbaıdyń aıtýynsha, S.Seıfýllın kóshesindegi úılerdiń aýlasynan 4000 sharshy metrden asa sý shyǵarylǵan. Aýdan ortalyǵyna jaqyn jerdegi Abaı kóshesindegi sý qaıtadan qata bastaǵan. Halyqty evakýasııalaý úshin 45 tósek-oryn ázirlengen. Alaıda, aýyl turǵyndary evakýasııadan bas tartyp otyr.
Oblys ákimdiginiń málimetinshe, sońǵy bir kúnniń ishinde Arqalyq, Jitiqara óńiri men Jangeldın, Amangeldi aýdandarynda 21 myń tekshe metr qyzyl sý shyǵarylǵan. Alaıda erigen qar sýy des berer emes, Severnyı kentinde taǵy 10 úı sý astynda qalyp otyr. Qazir munda qýatty motosorǵylar jumys istep jatyr.
«Arqalyq qalasynyń mańyndaǵy Sarybas qystaýynan 3 adam áýe joly arqyly, Juman qystaýynan 21 adam qaıyqpen evakýasııalandy. Endi 4 qystaýdan 15 adamdy qutqarý jumystary júrip jatyr. Sary-Torǵaı ózenindegi sý deńgeıiniń kóterilýine baılanysty Qyzyljuldyz aýylynyń 100 turǵyny Qaıyńdy aýylyna evakýasııalandy», dep málimdedi oblys ákimdiginiń baspasóz qyzmeti.
Qostanaı oblysy
