Kollajdy jasaǵan – Almas MANAP, «EQ»
Sanksııanyń salqyny
«Qos qaladaǵy azǵantaı óndiris búkil halyqtyń suranysyn ótemeıdi», deıdi osy saladaǵy áıgili satýshy kompanııa – «ABDI Kompanı» AQ prezıdenti Ábdibek Bımendıev.
«Ol eki qaladaǵy óndiristiń 12 bettik oqýshy dápterin shyǵarýdaǵy úlesi – 30-40 paıyzdaı. Ekinshiden, shıkizat, ıaǵnı qaǵaz Reseıden keletindikten, ony qaıta óńdep, elge qajetti kúndelik, dápter, túrli-tústi qaǵaz, albom ǵana shyǵarady. Ádette, olardyń baǵasy da syrttan ımporttalatyn taýarlardan arzan bolmaıdy. Sebebi álginde aıtqanymdaı, shıkizat shetelden. Bizdiń kompanııa da keńse taýarlarynyń 95%-yn Eýropa, Reseı jáne Qytaıdan ákeledi», dep ashyp túsindirdi.
Elimizde keńse taýarlarynyń jekelegen óndirisi joq bolǵandyqtan, dúken sóreleri ımporttyq taýarlarmen tolyǵady. Mektep pen keńsege qajetti taýarmen qos kórshimiz qamtyp otyr. Qytaı bul jaǵynan kóp ilgeri, Reseı de óz ónimin bizge eksporttaýdan aldyna qara salar emes. Aıtpaqshy, bulardyń baǵasy da valıýta baǵamy men jalpy saıası jaǵdaıǵa baılanysty ózgerip otyrady. Máselen, Ýkraınadaǵy soǵystan keıin elimizde qaǵaz qymbattap shyǵa kelgen. Keńse jumysyna qajeti A4 formattaǵy aq qaǵazdyń quny tipti aspandap ketti. Mamandar eldegi qaǵaz ónimderiniń qymbattaýy – Fınlıandııadaǵy hımııalyq kompanııanyń Reseıge natrıı hlorıdin jetkizýdi toqtatý týraly málimdemesimen tikeleı baılanysty ekenin aıtady. Dál osy hımııalyq element aq qaǵaz óndirisinde sellıýlozany aǵartý kezinde qoldanylady eken. Osylaısha, syrt elde bolyp jatqan lańnyń kesiri tynysh jatqan bylaıǵy jurtqa tıip tur.
Rasy, ormany kóp orys jeriniń qaǵaz daıyndaýdaǵy óndirisi áldeqashan damyǵan. Al joǵaryda aıtylǵan aǵartqysh qasıetke ıe hımııalyq qospanyń Reseıge de ózge elden kelýi – baǵanyń ósýine birden-bir sebep. Batys elderiniń sanksııasy Reseıdiń aınalasyndaǵy memleketterde de qaǵaz tapshylyǵyn týyndatty.
Shaǵyn baspahanalarǵa tapsyrys az
Jurt biletindeı, keńse taýarlarynyń negizgi túrleri qaǵazdan (dápter, kúndelik, sýret dápteri), plastıkten (boıaý qalamdar, qaryndash pen syzǵyshtar) jáne metaldan (qaǵaz qystyrǵysh, túıme, stepler) jasalady. Shymkent qalasyndaǵy «Astra-Sh» JShS dırektory Erlan Balyqbaevtyń aıtýynsha, jalpy shıkizat boıynsha báribir syrtqa táýeldimiz.
«Mysaly, bizdiń seh ózimizdegi «Vektor» JShS arqyly tapsyrystar alyp, mektepke qajetti 12 bettik oqýshy dápterinen bólek, birneshe bettik qalyń dápter jáne sýret salýǵa arnalǵan arnaıy albom shyǵarady. Biraq onyń kólemi az. Shıkizatty da syrttan, Reseıden aldyramyz», deıdi ol.
«ABDI Kompanı» AQ prezıdenti Ábdibek Bımendıevtiń aıtýynsha, keńes zamanyndaǵy kóp baspahananyń izi joq emes. Olardyń keıbiri jańa zamanaýı qurylǵylar satyp alyp, jumysyn áli de júrgizip keledi. Bloknot, qalyń dápter, kórnekilik quraly, basqa da qaǵazdan jasalatyn buıymdardy az bolsa da osyndaı shaǵyn baspa sehteri tapsyryspen istep júr.
«Biraq bulardyń qaýqary az ǵoı. Úlken kólemde tapsyrys alýǵa múmkindigi joq. Mysaly, aýdandyq nemese oblystyq gazettiń tırajy qansha ekeni belgili. Soǵan oraı onyń qaǵaz basýdaǵy arnaıy jabdyǵy da shaǵyn kólemde ǵana jumys atqarady emes pe? Keńse taýarlaryn tapsyryspen qabyldaýy múmkin, biraq óte az kólemde. Ekinshiden, bul – respýblıkadaǵy halyq sanyna da baılanysty. Kezinde ózimizden ónim shyǵarý týraly jobalarymyz bolǵan, tipti arnaıy zertteý de jasadyq. Biraq tıimsiz boldy. Nege? Qarapaıym ǵana mysal, bir kúnde mıllıondaǵan dana qalamsap daıyndaıtyn óndiris bolǵanymen ony naryqqa shyǵarý úshin tutynýshylar sany da úlken ról oınaıdy. Suranys az. Ol úshin biz de ózgeler sııaqty shetelmen baılanys jasap, ónimdi sonda eksporttaýymyz kerek. Bul endi basqa másele», deıdi Ábdibek Bımendıev.
Onyń sózinshe, kórshiles Qytaıda usaq-túıek shyǵaratyn sehterge de qoldaý beriledi. Kásipkerlerge satý, syrtqy naryqqa shyǵarý jaǵynan arnaıy jeńildikter jasalǵan. Al eldegi keńse taýarlaryn satýmen aınalysatyn «ABDI Kompanı» taýarlarynyń basym kópshiligi (50-60%) – reseılik ónim. Taýardyń 30 paıyzǵa jýyǵy Qytaıdan kelse, qalǵany Taıland, Malaızııa, Úndistan jáne keıbir Eýropa elderinen ishinara tasymaldanady. Kóńil jubatarlyǵy – taýardy syrttan tasyǵanymen, ónim syrtyndaǵy arnaıy nusqamany (taýar týraly tanystyrylym) memlekettik tilde jazyp qoıady.
Baǵa tómendegen emes
Joǵaryda aıtqandaı, keńse jáne mektep taýarlarynyń jartysyna jýyǵy qaǵazdan turatyndyqtan, taýardyń birazy Reseıden ákelinedi. Shetelden de keledi, biraq olardyń baǵasy qymbat. Qytaıdan da keńsege qajetti ofıstik A1, A2, A3, A4 qaǵazy tasymaldanady, biraq onyń sapasy Reseıdiń óniminen tómendeý deıdi sarapshylar. Mysaly, ol jaqtaǵy 70 gr/sm2 tyǵyzdyq bizdegi standartqa sáıkes kelmeı jatady. Biraq baǵasy arzan ekeni ras.
Oqý-aǵartý mınıstrliginiń málimdeýinshe, bıylǵy jańa oqý jylynda birinshi synypqa 370 myńnan astam bala barady dep boljanyp otyr. Qalǵan mektep oqýshylaryn eseptemegende, osynshama shákirttiń árqaısysynyń mektep jabdyǵynyń shyǵynyn (oqý quraldary sebeti) ortasha eseppen 20 myń teńge dep alaıyqshy. 370 myńdy 20 myńǵa kóbeıtsek – 7 mlrd 400 mln teńge. Baǵanyń kóterilýine sebep kóp, árıne. Valıýta baǵamy, sanksııa saldary, tasymal quny, deldaldyq áreket. Munyń bári qara halyq qaltasyna aýyr tıedi. Al dál osy kerekti dúnıeni óndiretin kórshi elderdiń «qaǵanaǵy qarq, saǵanaǵy sarq». Qazaqstan sonda qalam men qaǵaz óndirýge qashan kirispekshi?
