Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Keńes ókimeti ornaı sala, qazaq qoǵamyna yqpaly zor qaıratker men onyń 3 ulyn oqqa baılaıdy. Bizdiń selsoqtyǵymyzdan HIH ǵasyrdyń aıaǵy men HH ǵasyr basynda osy atyrapta bilimi men biligi jaǵynan aldyna kisi balasyn túsirmegen Lapy balasy Muńaıtpas ta, kózi jumylǵansha ultyna qyzmet etip ótken urpaqtary da saıası-qýǵyn súrgin qurbandary qataryna áli qosylǵan joq. Olardyń áziz esimin aqtaý bylaı tursyn, atajurtynda Muńaıtpas pen balalary jatqan qorym da kópke deıin qaraýsyz qalyp keldi. Osydan 2 jyl buryn áýlet tarıhyn zerttep júrgen jergilikti ólketanýshy Jumabaı Baızaqulynyń bastaýymen aınalasyn sheńgel basqan qorymǵa jete almaı qaıtqanymyz bar. Sol sapardan jazylǵan «Qumda qalǵan qaıratker» atty maqala osy «Egemen Qazaqstan» gazetinde jarııalanǵannan keıin ǵana Syrdarııa aýdany ákimdigi tarapynan qozǵalys bolyp, aǵaıyndary basyna belgi ornatty.
Muńaıtpastyń bir balasy Seráli Gór-Ámir, Regıstan, Shahı-Zında keshenderindegi, Kókiltash medresesindegi basqa da kóne arhıtektýralyq eskertkishterdegi arabtyń kóne emlelerimen órnektelgen kórkem jazýlardy orysshaǵa aýdaryp, ǵylymı aınalymǵa qosty. Olardyń turǵyzylǵan ýaqytyn, saldyrǵan sáýletshiler deregin alǵash anyqtady. Onyń «Shahnama», «Týhrat ál-Hanı» dastandarynyń parsy tilindegi qoljazbalaryn taýyp, ǵylymı aınalymǵa qosqanyn da umytpaǵanymyz jón.
1868 jyly Perovsk ýezindegi Keńtúp bolysynyń 4-aýlynda týǵan Seráli Lapın Tashkenttegi muǵalimder semınarııasyn, Sankt-Peterbor ýnıversıtetiniń zań fakýltetin bitirip, Samarqan áskerı gýbernatorynyń aýdarmashysy bolyp qyzmet atqarady. Elý bir jasynda Samarqanda saǵaty soqqan qaıratkerdiń áýlıeler mekeni Shahı-Zındaǵa jerlenýi de – óz ortasyna yqpaldy bolǵandyǵynyń aıǵaǵy.
Oblystaǵy mýzeı qyzmetkerleri esimi eleýsiz qalǵan qaıratkerdiń eńbegin nasıhattap, elge tanytý baǵytynda biraz jumys atqaryp keledi. Sonyń arqasynda Seráli Lapınniń 1894 jyly jaryq kórgen «Perevod nadpıseı na ıstorıcheskıh pamıatnıkah g.Samarkanda», 1915 jyly Samarqan qalasynda basylyp shyqqan «Rýssko-ýzbekskıı slovar» eńbeginiń 4 basylymynyń elektrondy kóshirmesi zerttelip, oblystyq mýzeı qoryna ótkizildi. Alǵashqy eńbekte 56 fotoǵa túsindirme berilse, qalta sózdiginde kúndelikti turmystyq áńgimede qoldanylatyn 4000 sóz ben ózbek tiliniń qysqasha grammatıkasy qosa qamtylǵan.
Aqmeshit mýzeıiniń uıymdastyrýymen ótken is-sharada eńbekti qazaqshaǵa aýdarǵan ólketanýshy Jumabaı Baızaquly Syr óńirinen shyqqan Lapınder men Qojyqovtar áýletiniń tek elimizdiń ǵana emes, Ortalyq Azııa halyqtarynyń tarıhynda alatyn ornyna toqtaldy. Oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıiniń ǵylymı qyzmetkeri Ashat Saılaý bul qundy jádigerler elimizge belgili ǵalym, tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor Haziretáli Tursyn arqyly alynǵanyn aıtady.
Is-sharaǵa qatysqan oblystyq máslıhattyń depýtaty Aıda Ábıbýllaeva ǵumyryn ultyna arnaǵan qaıratkerlerdiń esimin aqtap, olardyń rýhyna laıyqty qurmet kórsetý týrasynda oıyn jetkizdi.
Qyzylorda
