Foto: malim.kz
Búginge deıin 7 myńnan asa adam apat aýmaǵynan qaýipsiz jerge kóshirildi. Onyń 3 661-i – balalar. Dál qazir ýaqytsha evakýasııalyq beketterde 1 455 adam, sonyń ishinde 604 bala jatyr. Sondaı-aq 8 596 adam syıatyn 161 beket ázirlengen.
Tasqynǵa qarsy kúres nátıjesinde 4 580 bas mal da qaýipsiz jerge kóshirildi. Qazirgi esep boıynsha 643 bas mal shyǵyn bolǵan. Tabıǵı apat shyǵyndaryn arnaıy komıssııa esepteýge kirisip ketti.
О́ńirde kóktemgi sý tasqynynyń ekinshi kezeńi bastaldy: Reseı aýmaǵynan keletin ózenderde sý deńgeıi asa qaýipti. Oral qalasynda Jaıyq, Shaǵan, Derkól ózenderi mańynda ornalasqan turǵyndarǵa naqty qaýip tónip tur.
Bórli aýdanynda Aqsý, Keńtúbek, Araltal, Pýgachev aýyldarynda 84 turǵyn úıdi sý basty. Bul óńirde Elek pen Jaıyq ózenderi áli de kóterilip, О́spen, Jańatalap, Qarashyǵanaq, Dmıtrıev aýyldaryn sý basýy múmkin dep habarlanyp jatyr. Sońǵy eki eldi mekennen 25 adam kóshirildi.
– Keıingi 10 kún ishinde tasqyn sýǵa qarsy kúres qalada qarqyndy boldy. Oǵan sebep – Derkól men Shaǵan ózenderiniń kóterilýi. 2-3 kúnde bul ózenderde sý deńgeıi túskenimen, 450-ge jýyq saıajaı men turǵyn úı sýǵa ketti. 500-ge jýyq adam evakýasııalyq beketke ornalasty. Mashtakov aýly mańyndaǵy jeke sharýashylyqtar da sýǵa kete me degen qaýip bolǵan, biraq aman qaldy. Sol sebepti turǵyndardy birtindep, óz úıine jiberip jatyrmyz, – deıdi Oral qalasy ákiminiń orynbasary Jandos Dúısenǵalıev.
Mamandardyń aıtýynsha, Jaıyq ózenine buryn-sońdy bolmaǵan deńgeıge deıin sý kelmek. Qazir óńirdegi «Qazvodhoz» jáne «Qazgıdromet» mekemeleri ókilderi Reseıdegi áriptesterimen aqparat almasyp otyr. Qazir ol jaqta da halyq tasqyn sýdan zardap shegip jatyr.
– Jaıyq ózeniniń Oral qalasy tusyndaǵy qalypty deńgeıi 22,46 metr bolsa, budan 10 metrge deıin asyp kóteriledi degen boljam bar. Mundaı jaǵdaı keıingi 50-60 jylda bolmaǵan. Mamandar 1957 jyly Oral qalasynda úlken sý tasqyny bolǵanyn aıtady, ol kezde qazirgi Nazarbaev dańǵylynyń sońǵy jaǵy, Iýbıleı aıaldamasy tizege deıin sý bolǵan eken. Biraq odan keıin 1970-1980 jyldary úlken damba-bógender salynǵan. Biz Oral qalasyn qorǵaıtyn búkil bógendi toposýrettermen salystyryp, túgel qarap shyqtyq. Jaǵdaı qalypty, jaqsy kúıde. Qazir bizdiń barlyq bógenniń bıiktigi 33 metrden asyp tur. Qosymsha 05-1 metrdeı qosyp, saqtyq oılap jatyrmyz. Jaıyq deńgeıi qalypty jaǵdaıynan 10 metrge deıin kóterilse, 33 metrge baryp qalady ǵoı. Biz osyǵan daıyndyq jasap jatyrmyz, – dedi Jandos Ashatuly.
Oral qalasy tusynan Shaǵan ózeni aǵyp kelip Jaıyqqa quıady. Eger Jaıyq ózeniniń deńgeıi kúrt kóteriler bolsa, Shaǵan keri aǵýy múmkin. Sol sebepti Shaǵanda da damba bar.
Qala ákiminiń orynbasary tasqynnan ózen jaıylmalaryndaǵy baý-baqsha seriktestiginde turatyn halyq zardap shegetinin eskertti.
– Qala mańynda 125 baý-baqsha seriktestigi bar. Onyń 55-i Jaıyq ózeniniń jaıylmasynda ornalasqan. Biz keıingi 4 aı boıy barlyq saıajaı ókilimen birneshe márte jıyn ótkizdik. Saqtyq sharalaryn eskerttik. Shaǵan men Derkól ózeni deńgeıi kóterilgen kezde kómek suraǵan baý-baqsha seriktestikterine qoldan kelgenshe járdem berdik. 10 myńǵa jýyq qapshyq tarattyq. Biraq biz 5 sáýirden bastap saıajaıǵa kómek berýdi toqtattyq. Qazir barlyq kúshti Jaıyq ózeni jaǵalaýyndaǵy bógenderdi bekitýge, nyǵaıtýǵa buryp jatyrmyz. Bul jumystarǵa bizde 1 aptadaı ýaqyt bar, – dedi J.Dúısenǵalıev.
Jaıyq ózeni jaıylmasynda ornalasqan 55 baý-baqsha seriktestiginde 10 myńnan asa turǵyn bar. Bular túgel kóshýge tıis.
Jalpy, Oral qalasy mańaıynda saıajaı aýmaǵynda 25 myńdaı halyq turady. Onyń 10 myńy – Qus fabrıkasy aýmaǵy turǵyndary. Olarǵa tasqyn sýdan qaýip joq. Biraq Shaǵan ózeni jaǵalaýyndaǵy saıajaılarǵa da qaýip tónedi. О́ıtkeni Jaıyq sýy mólsherden artyq kóterilse, Shaǵanǵa keri quıyp, ózen taǵy da tasýy ábden múmkin. Dál qazir eki ózenniń deńgeıi teńesip tur.
Sonymen eń qaýipti kezeń – Jaıyq sýynyń qatty kóterilýi 15-20 sáýir aralyǵyna týra kelmek. Qala ákimdigi seısenbi-sársenbi kúnderi barlyq saıajaıda elektr jelisi men tabıǵı gaz berý toqtatylatynyn habarlady. Azamattyq qorǵanys týraly zańnyń 56-babyna sáıkes turǵyndardyń qaýipsizdigi úshin osyndaı shara jasalmaq.
Keshe Atyraý oblysynyń ákimi Serik Shápkenovtiń sheshimimen óńir aýmaǵynda tabıǵı sıpattaǵy tótenshe jaǵdaı jarııalandy. Ákimniń salaǵa jetekshilik etetin orynbasary tabıǵı sıpattaǵy tótenshe jaǵdaıdy joıý jónindegi basshy bolyp taǵaıyndaldy. Oǵan tabıǵı sıpattaǵy tótenshe jaǵdaıdy joıýǵa baǵyttalǵan is-sharalardy júrgizý tapsyryldy.
«Tótenshe jaǵdaı rejimi Atyraý oblysynda memlekettik organdar men túrli vedomstvo arasyndaǵy is-qımyldardy úılestirý ári aldaǵy sý tasqynyna daıyndyq jumystaryn kúsheıtý úshin jarııalandy. Sondyqtan turǵyndardyń dúrbeleńge túsýine sebep joq. Barlyq jaǵdaıdy baqylaýymda ustap otyrmyn», dedi Serik Shápkenov.
Batys Qazaqstan oblysy
