Qanekeńnen qalǵan qasterli mura

Ǵylym sardarynyń mýzeı­ tórinen oryn alǵan kitap sóresi birden kózge túsedi. Qat­par tarıhtyń sarǵaıǵan este­lik­terin sińirgen aǵash sóre armany bıik akademıktiń ǵylymdaǵy eń bir jemisti jyldarynda tu­­tynǵan buıymy bolsa kerek. Bir qabyrǵany tutas jaýyp turǵan alyp sóre talaı qazy­naly kitaptardyń qoımasy ǵana emes, uly tulǵanyń alaqany tıgen aıshýaq estelik. Qanysh Iman­taı­uly dúnıeden ótkende Ǵylym akademııasyna tapsyrylǵan jádi­ger­diń ǵalym atymen atalatyn tarıhı murajaıǵa tap bolýyna belgili sátbaevtanýshy Nadejda Nıretına muryndyq bolǵan. Munda ǵalymnyń kóptegen kitaby men arhıvtik qujaty áli kúnge deıin qaz-qalpynda saqtaýly tur. Tarıhı mýzeıdiń jetekshisi Jeńis Moldabekovtiń aıtýynsha, onda turǵan kóptegen qujat pen taǵylymdy eńbek zertteýshiler úshin taptyrmas olja.

Bar qajyr-qaıratyn ult ǵylymynyń óristeýine arnaǵan aka­demık qazaq dalasynyń qan­sha­ma atyrabyn aralap, týǵan ólke­niń taý men tasyn, nýy men sýynyń qasıetin zertteýge bas­tamashy boldy. Mýzeıdegi taǵy bir taptyrmas estelik – Qanysh Imantaıulynyń ómir boıy qoldanyp ótken kompasy. Byl­ǵa­ry qaby bar biregeı buıym mýzeı­degi baǵaly jádigerlerdiń biri. Son­daı-aq akademıktiń jeke qol­­jaz­balarymen birge sar­ǵaıǵan pa­raqtardaǵy saǵynysh hattary Qa­nyshtan qalǵan qasterli qol­tań­ba. Qyzmet barysynda ja­zyl­ǵan dúnıelerden bólek, 1957 jyl­­dyń kúz aıynda jary Taısııa Alek­­seevnaǵa Máskeýden joldaǵan ha­ty­­nyń túpnusqasy osynda tur. Mar­­jandaı qoltańbamen jınaqy ja­zylǵan hat akademıktiń sol sáttegi kóńil yrǵaqtaryn arqaý etken.

– Mýzeıde turǵan árbir jádi­ger, sırek fotoqujattar, arhıv­tik dúnıeler Qanysh ata­myz­dyń kózindeı bolǵan mańyzdy estelikter. Mýzeıdiń aýqymyn keńeıtip jyl saıyn jańa dúnıe­lermen tolyqtyryp kelemiz. Ǵalymnyń mereıtoılary aıasynda syıǵa tartylǵan kitaptar men estelik zattar da osynda ornalastyrylǵan. Elimizdiń ár aımaǵynan kelgen stýdentter Qanysh atalarynan qalǵan qas­ter­li muralardy kózimen kórip, aka­demık atymen atalatyn oqý orda­synda bilim alatyndaryn maqtan tutady. Ýnıversıtet rektory Meıram Begentaevtyń bas­tamasymen kóptegen ıgi bastama qolǵa alyndy. Máselen, negizgi oqý korpýsynyń dálizine myńdaǵan mıneral qoıyldy. Ýnıversıtet qorynda 500 myńǵa jýyq mıneral saqtaýly, – deıdi mýzeı dırektory Jeńis Moldabekov.

Memlekettik arhıv qorynan alynǵan Sátbaev taspalanǵan beınerolık mýzeı kelýshilerine udaıy kórsetiledi. Ýnıversıtet ǵalymdary mundaǵy mańyzdy zertteý qujattaryn sabaq barysynda kórnekilik qural retinde paıdalanatyndaryn aıtady.

Sonymen birge mýzeıde ǵalymnyń otbasylyq zattary­ men urpaqtary qoldanǵan jádi­gerler az emes. Aıtalyq ákesi­niń ǵylymdaǵy dańqty jolyn jalǵastyrǵan qyzy Meıiz Qanysh­qy­zy qoldanǵan mıkroskop pen jıen nemeresi Shámshábaný syıǵa tartqan áýlettiń otbasylyq dombyrasy mýzeı tórinen oryn alǵan. Belgili ǵalym Ulyqpan Sy­dyqov, bir basyna san túrli sanatkerlik toǵysqan Qanysh Iman­taıuly qoly qalt etkende dom­byrasyn alyp, ándetip otyryp syrly sazdan qýat alǵanyn aı­tady. Ǵalymnyń aıtýynsha, qaı­rat­kerlik joly men ǵylymdaǵy eń­beginen bólek Q. Sátbaevtyń adam retindegi kúıinish-súıinishin, muń-nalasyn, jan dúnıesiniń yr­ǵaq­taryn kórsetetin estelikter kóp aıtyla bermeıdi. Qabdesh Juma­di­lovtiń «Akademıktiń kóz jasy» eń­begi sekildi móltek syrǵa toly jy­ly dúnıeler kóptep jazylýǵa tıis.

Bul jerden bólek, Sátbaev álemine sapar shektiretin tarıhı mýzeıler ǵalymnyń týǵan jerinde, ǵylym akademııasynda bar ekeni kópshilikke belgili. Ondaǵy árbir jádiger – Qanysh Imantaıulynan qalǵan qasterli mura.

ALMATY