Sýretti túsirgen – Jangeldi ÁBDIǴALYM
Bul jylyjaı óńirde alǵash ret ashylǵandyqtan, aıtarlyqtaı jańalyq boldy. Bıologııa-geografııa fakýlteti muryndyq bolǵan jobany óńir ǵalymdary 15 jyl boıy oılastyryp kelgen. Elimizdegi úshinshi jylyjaıdyń eń bir ereksheligi – Arqanyń sarshunaq aıazynda aýa raıy – 28 gradýs bolsa da, jer astyndaǵy jylyjaıdyń temperatýrasy +25 gradýsty kórsetedi.
Byltyr səýir aıynda bastalǵan qurylys nysanyn bas merdiger «Ck new city» JShS qyrkúıek aıynda sapaly etip salyp bergen. Jalpy aýmaǵy 270 sharshy metrdi quraıdy. Uzyndyǵy – 45 metr, eni – 5 metr, tereńdigi – 6 metr. Jylyjaı jer betinen 80 sm-ge shyǵyp turady. Qalǵan bóligi jylýdy jyl boıyna bir qalypty saqtap turý úshin jer astyna ornalastyrylǵan. Eden men qabyrǵalary qys aılarynda temperatýrany +5-10 gradýstan tómendetpeı, jyly aýany birqalypty ustaıdy. Munda turaqty temperatýra – +20-25 gradýs. О́simdikterdi qysta sýyqtan, jazda ystyqtan saqtaıdy. Aýdany – 270 sharshy metr. Endi qarbyz, orhıdeıa, aǵash kóshetterin egemiz dep otyr.
Bıologııa-geografııa fakýltetiniń dekany Serikbolat Taljanov ashylǵanyna bes aı bolǵan jylyjaı alǵashqy qysyn oıdaǵydaı ótkergenin aıtady. Osy ýaqyt ishinde gúlder men kókónister otyrǵyzylyp, olar ónimin berip úlgeripti.
– Basynda jer betinen jylyjaı salýdy josparlaǵanbyz. Biraq ol – ergonomıka turǵysynan tıimsiz ekenin túsindik. Soltústik Eýropa elderiniń tájirıbesin zertteý arqyly osyndaı jobany durys dep uıǵardyq. Olardyń klımaty bizdikine uqsas. Mundaı jylyjaıdyń Ulytaý oblysynda da bar ekenin bilip, sonda baryp, esepteýler jasadyq. Jylyjaı aıazdyń alǵashqy synaǵynan ótti. Kókónister men jas óskinderdi ósirip qana qoımaı, agrotehnologııany damytý úshin bilim berý, zertteý jáne óndiris bazasyn qurýǵa nıettimiz, – deıdi Serikbolat Taljanov.
Munda ósirilgen qııar, qyzanaq sekildi kókónis túrleri ýnıversıtet ashanasynyń kádesine jarap tur. Al gúlder men aǵash kóshetteri ýnıversıtet aýmaqtaryn kógaldandyrý úshin, qalanyń kórkin ashý maqsatynda ósirilip jatyr. Jas óskinderdi ósirý jobasyn osy ýnıversıtettiń túlegi, PhD Araılym Serikbaı tabysty júzege asyrýda. Ol óziniń bul ıdeıasyn Qaraǵandy qalasy ákiminiń grantymen júzege asyryp jatyr. Eki jylǵa jýyqtady, ónimderin qaladaǵy saýda oryndaryna, eki ashanaǵa jetkizip júr.
«Qarbyz tuqymyn otyrǵyzdyq, óskinder shyqty. Bolashaqta basqa da baqsha daqyldaryn, kútimdi talap etetin orhıdeıalardy ósirýge tyrysamyz. Jas óskinder men kókónisterden stýdentterge smýzı daıyndaımyz», deıdi bıotehnologııa jáne ekomonıtorıng zertteý parkiniń jetekshisi Margarıta Ishmýratova.
Ýnıversıtet ǵalymdarynyń aldaǵy ýaqytta kampýs pen qalany kógaldandyrýda paıdalanatyn ósimdikterdi kóbeıtpek nıeti bar. Sol maqsatta termos-jylyjaıda Ortalyq Qazaqstannyń klımattyq jaǵdaılaryna beıimdelgen jemis-jıdek daqyldarynyń toptamasyn qalyptastyrmaq. Qazirgi ýaqytta jylyjaı mańynda 700-den asa qylqanjapyraqty jáne jalpaqjapyraqty ósimdikter bar. 200 pıramıdalyq terek, 60 tal, sondaı-aq shyrsha, qaıyń, úıeńki, alma aǵashtary, dolana, jabaıy alma aǵashtary ósip tur.
Ozyq tehnologııamen salynǵan mundaı jylyjaı ýnıversıtettegi bıolog, bıotehnolog mamandary, magıstrant, doktoranttarǵa oqý-óndiristik tájirıbe jınaqtaýǵa, ǵylymı zertteý jumystarymen aınalysý úshin kádege kádimgideı jaraıdy.
Qaraǵandy oblysy
