Qalalyq densaýlyq saqtaý basqarmasy basshysynyń orynbasary Baqytjan Abdýllaevtyń aıtýynsha, bul medısınalyq is-sharanyń basty maqsaty – adamdardyń arasynda klınıkalyq aýrý belgilerin erte anyqtaý. Sol arqyly der kezinde em kórsetip, derttiń asqynyp ketpeýiniń aldyn alý. Memleket tarapynan júzege asyrylatyn atalǵan medısınalyq taldaý barlyq emdeý mekemesinde mindetti shara bolyp tabylady.
«Naýqastardyń aýrý belgisi ýaqytynda anyqtalsa, ony asqyndyryp almaı erte emdeý de soǵurlym jeńil ótedi. Aýrý erte satysynda anyqtalsa, onyń órship ketýine tosqaýyl qoıylady. Máselen, onkologııalyq aýrýlardy der kezinde anyqtaý arqyly naýqastyń ómirin saqtap qalýǵa múmkindik týady. Ákimdiktiń halyqty skrınıngtik tekserý talaby men Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń № 174 buıryǵyna sáıkes medısınalyq taldaýdyń barlyq ereje, normalary bekitilip, sol boıynsha jumystar atqarylyp jatyr. Turǵyndardy óz densaýlyǵyn oılap, tekserýden ótýge shaqyratyn beınerolıkter turaqty túrde áleýmettik jelide jarııalanyp keledi. Skrınıng 8 negizgi potologııany anyqtaý úshin júrgiziledi. Oǵan júrek-qan tamyry aýrýlary, glaýkoma, qant dıabeti, jatyr moıny, sút bezi, toqishek obyry, sonymen qatar V,S gepatıtteri kiredi. Bıylǵy 3 aıdaǵy qysqasha statıstıkalyq málimetterge toqtalsaq, júrek-qan tamyrlary aýrýy boıynsha tekserýge jatatyn 99136 adamnyń ishinen 31291 adam synamadan ótken. Osy azamattardyń 7,3%-ynan nemese 2291 adamnan dert belgileri erte anyqtaldy. Qant dıabetine qarsy tekserilýge mindettelgen júz myńǵa jýyq azamattyń 33651-inen medısınalyq taldamalar alyndy. Nátıjesinde, 287 adamnyń synamasynan qant dıabeti aýrýynyń belgileri tabyldy. Glaýkoma keseline skrınıngten ótýge tıis júz myńdaı azamattyń 30 myńnan astamy synama tapsyryp, 98 adamnan osy derttiń belgisi kóringen. Sút bezi obyrynan taldaýdan ótýge mindetti 42745 adamnyń 19161-i densaýlyqtaryn osy aýrýǵa qarsy teksertip, 600 adamnan sút bezi isigi anyqtalǵan. Jatyr moıny obyryna tekserilýge jatatyn 38131 adamnyń 15528-i skrınıng tapsyryp, 187-siniń osy keselge ushyraǵany belgili bolǵan. Sondaı-aq toqishegi obyrynyń bar-joqtyǵyn anyqtaýǵa tıisti 49173 azamattyń 18411-i tekserýden ótip, olardyń 33-inen osy dert tabylǵan. V gepatıtine qarsy skrınıngtik tekserilýge mindetti 22599 adamnyń 6 myńnan astamyna medısınalyq taldamalar júrgizilip, 23 adamnyń synamasy oń nátıje kórsetken. S gepatıti boıynsha da 21969 azamattyń ishinen 6 myńnan astamy dertke qarsy tekserilip, 10 adamda osy aýrýdyń bary belgili boldy», dedi B.Abdýllaev.
О́z kezeginde qalalyq onkologııalyq ortalyqtyń bas dárigeri Jaqsylyq Máýlenov qaterli isiktiń 3 baǵyty boıynsha skırıngtik zertteýlerdiń nátıjesi jóninde baıandap ótti. Mamannyń aıtýynsha onkologııalyq ortalyqta búgingi tańda 7696 naýqas dıspanserlik esepke tirkelgen. 2022 jyly 1357 adamnan qaterli isik anyqtalsa, 2023 jyly 1506 naýqastan onkologııa belgileri tabylǵan. Megapolıstegi 58 emhanada skrınıngten ótken bul naýqas azamattar búginde dıspanserlik esepke alynyp, tıisti em-sharasyn qabyldap jatyr. Aýrýshańdyqqa kelsek, 100 myń halyqqa shaqqanda qaterli dert anyqtalǵan naýqastar sany 124 adamdy qurap otyr. Dárigerdiń málimdeýinshe, onkologııanyń eń kóp taraǵan 5 túri bolsa, sonyń ishinde qaterli sút bezi obyry birinshi orynda. Ekinshi taralǵan dert – ókpe obyry, sodan keıin toqishektiń qaterli isigi júredi, tórtinshisi asqazan obyry bolsa, besinshisi – skrınıngtik baqylaýǵa kiretin jatyr moınynyń qaterli isigi.
«Úsh skrınıng túrine kelsek, jatyr moıny obyryn tekserý ár tórt jyl saıyn júrgiziledi. Oǵan 30–70 jas aralyǵyndaǵy áıel azamattar kiredi. Ekinshisi – sút beziniń qaterli isigi. Bul aýrýǵa qarsy áıel adamdar ár eki jyl saıyn tekserýden ótip otyrýǵa tıis. Onyń jas shamasy 40–70 jasty quraıdy. Jáne sońǵysy toqishek obyry. 50 men 70 jas aralyǵyndaǵy azamattar osy dert boıynsha skrınıngtik tekserýden ótip otyrýy shart. Skrınıngtiń bir paıdasy jergilikti jerdegi emhanada tekserilgen azamattardan qaterli isiktiń I,II satysyn erte bastan anyqtaýǵa múmkindik týady. Joǵaryda atalǵan onkologııalyq aýrýdyń 3 túri de, ókinishke qaraı, bastapqy satysynda eshqandaı belgi bermeı ótedi. Sondyqtan olardy der kezinde anyqtaý úshin osyndaı skrınıngter jasalady. Eger naýqastardyń qaterli isigi I nemese II satysynda anyqtalsa, olardyń jazylyp ketý múmkindigi 90–95%-dy quraıdy. Iаǵnı naýqastardyń tolyqqandy jazylyp shyǵýyna tolyq múmkindigi bar. Sonymen birge bastapqy satysynda tabylǵan aýrýdy emdeý de memleketke óte arzanǵa túsedi. Eger azamat skrınıngten ótpeı, dertin asqyndyryp kelse, ol birinshiden naýqastyń ózine aýyr bolady, ekinshiden memleketke de zor salmaq túsiredi», dedi J.Máýlenov.
Aıta ketý kerek, búgingi tańda turǵyndar mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qory arqyly emhanalarda tegin skrınıngtik tekserýden óte alady. Osy rette mamandar eger azamattar tıisti ýaqytynda skrınıngten óte almasa, bul medısınalyq tekserý sharasyna kelesi jyly da qatysa alatynyn jetkizdi. Basqarma basshysynyń orynbasary B.Abdýllaevtyń aıtýynsha, megapolıste 1 mln 226 myń turǵynnyń 500 myńnan astamy memleket tarapynan saqtandyrylǵan. Jumysqa jaramdy, ekonomıkalyq belsendi 214 myń azamat saqtandyrylmaǵan. Qazirgi tańda olardy anyqtaý, mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý júıesiniń artyqshylyqtaryn túsindirý boıynsha jergilikti ákimdik tarapynan tıisti jumystar júrgizip jatyr. О́ıtkeni memleket úshin bárinen buryn halyqtyń densaýlyǵy qymbat.
ShYMKENT
