Qalǵan 303 turǵyn úıdiń ornyna jańa baspana beriledi. Máselen, tasqyn sýdan zardap shekken Ekidiń, Qyzyljuldyz aýyldarynyń otyz shaqty turǵyny Arqalyq qalasyna memleket satyp alyp bergen páterlerge qonys aýdardy. Solardyń biri – burynǵy Ekidiń aýylynyń turǵyny, alty balanyń anasy – Móldir Tileýqabylova.
«Tabıǵı apattyń saldarynan úıimiz sý astynda qaldy. Ilip alatyn eshteńemiz qalmady. Osyndaı qıyn jaǵdaıda dalada qaldyrmaı, qanatynyń astyna alyp, qamqorlyq kórsetip jatqan memleketimizge, oblys, qala basshylaryna alǵysymyz sheksiz. Aýylda monshamyz bar edi, ol da sýǵa ketti. «Baıtal túgili, bas qaıǵy» bolyp, sýdyń ortasynda qalǵanda Tótenshe jaǵdaı tikushaǵy kómekke kelip, qutqaryp aldy. Janymyzdyń aman qalǵanyna shúkir deımiz. Qıyn sátte qolushyn sozǵan aýyl azamattaryna da rızamyz. Áýelde qoǵamdyq qor arqyly bergen aqshalaryna páter jaldap turdyq. Endi, mine, qaladan úı alyp jatyrmyz. Bul páterdi ózimiz tańdap aldyq. Bizge de, balalarǵa da unady. Jergilikti atqarýshy organdardyń ókilderi joldasym ekeýmizge jumys jaǵynan da járdemdesemiz dep otyr. Qazir ózim úıdemin, balalarǵa qarap jatyrmyn. Joldasym jumysqa ornalasyp qalar degen úmitpen otyrmyz», deıdi M.Tileýqabylova.
Móldirdiń balalarynyń aldy er jetip qalǵan, úsh balasy jańa úıiniń janyndaǵy Sh.Ýálıhanov atyndaǵy №1 mektepte oqıdy. Bireýi osy mekteptiń daıarlyq synybyna baryp júr.
2 myńǵa jýyq turǵyn úı, saıajaı baspanasyn sý basqan Qostanaı aýdany turǵyndarynan jergilikti atqarýshy bılik búginge deıin 200-ge jýyq ótinish qabyldap alǵan. Arnaıy komıssııa shamamen 140-tan asa úıge kelgen shyǵynnyń kólemin anyqtap, resmı qujattap, tirkeýge alǵan. Qazir komıssııa músheleri úılerdi aralap, esep júrgizip jatyr. Sý tasqynynan zardap shekkenderdiń bárine 369 200 teńgeden birrettik tólem berildi. Al dúnıe-múlik shyǵyny esepteý, tirkeý is-sharalary aıaqtalǵan soń óteledi.
Tobyl ózeni tasyǵanda Qostanaıdyń irgesindegi Mıchýrın eldi mekenindegi 40 shaqty úıge sý kirgen. Qaýiptiń beti qaıtqan soń, turǵyndar da úıine oralyp, aýlasyn tazartyp, shamasy kelgenshe úıiniń ishi-syrtyn rettestirip jatyr. Turǵyndardyń aıtýynsha, sáýirdiń altysynan jetisine qaraǵan kúni kirgen qarǵyn sýdyń tereńdigi 1-2 saǵattyń ishinde adam moınyna deıin jetken. Sol sýdyń kesirinen biraz úıdiń sylaǵy túsip, sheti kertilip, irgetasynyń asty sógilip jatyr. Osy aýylda turatyn Seıilovter otbasy ózderi osydan eki jyl buryn ıpotekaǵa alǵan úıge sý kirip, sylaǵy túsip, edenine deıin jaramaı qalǵanyn aıtady.
«Úıdiń ishi-syrtyn qaıtadan sylaý kerek. Tusqaǵazdaryn qaıta japsyryp shyǵý kerek. Edenderin aýystyrý qajet. Jıhazdyń bári iske jaramaı qaldy. Septıkten aqqan nájistiń bári úıge kirip ketken. Tobyl ózeniniń bir tarmaǵy aýyldyń dál túbinen aǵyp jatyr. Sol mańdaǵy turǵyndar jaǵdaıdy qarap, baqylap otyrǵan. Sonshalyqty sý basatyndaı qaýip baıqamadyq. Bári tynysh edi. Kenetten nópir sýdyń qaıdan kelgenin bilmeı qaldyq», deıdi Lázzat Seıilova.
Qazir arnaıy komıssııa Mıchýrındi aralap, shyǵyn mólsherin eseptep jatyr. Munyń syrtynda, Qostanaı aýdany boıynsha zardap shekkenderden ótinish qabyldaıtyn 3 mobıldi shtab quryldy.
«Qansha úıge jóndeý jumysyn júrgizý kerek ekenin táýelsiz baǵalaý komıssııasy qaraıdy. Odan keıin qurylys materıaldaryn satyp alýǵa qarjy bólinedi. Árbir úıdiń shyǵynyn komıssııa anyqtaıdy», deıdi aýdandyq ekonomıka jáne qarjy bóliminiń basshysy Ilııashan Ámirbekov.
Tasqyn sýdyń zardabyn joıý maqsatyndaǵy keshendi is-sharalar aıasynda mal shyǵynynyń ornyn toltyrý máselesi de birtindep óz sheshimin taýyp jatyr. Atalǵan másele, ásirese, tirshiligi tórt túlikke táýeldi Arqalyq, Torǵaı óńiriniń turǵyndary úshin asa mańyzdy. Arnaıy komıssııa ókilderiniń málimetinshe, búginge deıin atalǵan óńirlerde 637 bas maldyń qujaty daıyndalyp, mal ıelerine 64 mln teńge ótemaqy tólengen. Mysaly, Arqalyq óńirindegi Qyzyljuldyz aýylynyń turǵyny Sovethan Álıev taıaýda ǵana alǵashqylardyń biri bolyp sýǵa ketken malynyń ótemaqysyn alǵanyn aıtady.
«18 bas malym joq, komıssııa sonyń óleksesi tabylǵan 10 basqa ótemaqy tóledi. Endi 8 bas malymnyń izi joq. Shamasy, aǵyp ketken-aý deımin. Taıaýda sol 8 bas malyma ótinish qabyldap aldy. Kýá retinde 3 adam apardym. Taǵy ótemaqy tólenedi dep jatyr», deıdi S.Álıev.
Arqalyq qalasyndaǵy arnaıy komıssııaǵa Qyzyljuldyz aýylynan 3 ótinish túsken. Jalpy, búginge deıin oblystyń ońtústik aýdandarynda tasqyn sýdan zardap shekken turǵyndardyń sýǵa ketken 268 malyna tólem júrgizildi. Sondaı-aq sýǵa ketken 900-den asa mal basyna qujat ázirlendi. Kóp uzamaı mal ıeleriniń bári ózderine tıisti ótemaqysyn alaıyn dep otyr. Al resmı tirkelmegen, ne óleksesi tabylmaǵan túlikke ótemaqy alýdyń óz tártibi bar. Ol úshin mal ıesi 3 adamdy kýálik etip, ózinde sý tasqynyna deıin bálenbaı maldyń bolǵanyn dálel etip, ótinish jazýy shart.
«Qazir bizge 20 ótinish kelip tústi. Onyń úsheýi – Jankeldın aýdanynan, 11-i – Arqalyqtan. Bul ótinisher boıynsha 938 basqa qujat daıyndalǵan. Bul qujattar mal shyǵynyn baǵalaıtyn mekemege jiberildi», deıdi oblystyq veterınarııa basqarmasy basshysynyń orynbasary Baýyrjan Beket.
О́ńirde tasqyn sýdyń saldarynan sharýashylyǵy shatqaıaqtap qalǵan fermerlerdi qoldaý tetikteri de shırap keledi. Mysaly, lızıngke tehnıka alǵan shaǵyn sharýalardyń boryshyn óteý merizimi de keıinge shegerilip, uzartylyp jatyr.
Qostanaı oblysy
