Kollajdy jasaǵan – Almas MANAP, «EQ»
Jumsaq kúsh degenimiz – bir ulttyń halyqaralyq arenada túrli sýbektiniń qalaýy men áreketine májbúrlep emes, ózine tartý men sendirý arqyly yqpal etýi. Bul úderisti zertteý maqsatynda ǵalymdar men mamandar tarapynan túrli ǵylymı maqala men eńbek jazylyp jatyr.
Oqyrman nazaryna «Jahandyq jumsaq kúsh ındeksin» usynamyz. Indeksti 1996 jyly negizi qalanǵan «Brand Finance» konsaltıngtik kompanııasy 2020 jyldan beri jaryqqa shyǵarady. Esep memleketterdiń ártúrli kórsetkish boıynsha álemge yqpalyn baǵalaıdy ári jumsaq kúsh dınamıkasynyń ózgerýi týraly qundy málimetterdi usynady. 2024 jylǵy ındeksti jasaýda álemniń 100 memleketinde 170 myńnan asa azamattan saýalnama alynǵan. Saýalnama maqsaty 193 ulttyq brendtiń 55 jumsaq kúsh kórsetkishi negizinde jergilikti turǵyndar tarapynan qabyldaý erekshelikterin zertteýge baǵyttalǵan.
Indekste keltirilgen reıtıng basynda AQSh, Ulybrıtanııa, Qytaı memleketteri ornalasqan. AQSh ındekstiń «Yqpal», «Tanymaldylyq», «Bıznes», «Saýda» kórsetkishteri boıynsha kósh basynda keledi. Biraq «Adam jáne qundylyq», «Úkimet» kórsetkishteri baǵanynda Ulybrıtanııa men Japonııaǵa qaraǵanda upaılary tómen.
Indeks derekterinde Reseı 2023 jylǵy kórsetkishinen 3 satyǵa tómendep, 16-orynǵa túsken. Reseıdiń eseptegi upaılary «Turaqty damý», «Adam jáne qundylyq» baǵandary boıynsha tómendegenimen jalpy yqpaly +0,3 upaıǵa kóterilgen.
Bıyl Qytaıda jumsaq kúsh deńgeıiniń jyldam ósýi tirkelip, ótken jyly úshinshi orynda bolǵan Germanııany basyp ozdy. Bul Merkel basshylyǵynan keıingi Germanııa qýatynyń tómendegenin kórsetedi. «Bıznes pen saýda», «Bilim men ǵylym» baǵandary Beıjińniń reıtıngte ósýiniń negizgi faktorlary boldy.
Úndistan, Brazılııa, Ońtústik Afrıka sııaqty iri aımaqtyq derjavalar jumsaq kúsh áleýetin arttyrýǵa umtylǵan saıyn, Taıaý Shyǵys elderi BAÁ, Saýd Arabııasy, Qatar, Túrkııa iri strategııalyq bastamalary arqyly 2020 jyldan bergi eń úlken ilgerileýdi kórsetip otyr.
Úndistan ekonomıkasynyń jyldam ósýine qaramastan, «Medıa jáne kommýnıkasııa», «Adam jáne qundylyq», «Úkimet» jáne «Turaqty damý» baǵandarynan tómen kórsetkishimen jahandyq jumsaq kúsh ındeksi boıynsha 29-orynǵa tómendedi. Alaıda úndistannyń G20 sammıtin ótkizýi, ekonomıkalyq ilgerileýi, ǵarysh salasyn ıgerýge salǵan ınvestısııalary men krıketten Úndistan áıelder premer-lıgasynyń iske qosylýy sııaqty sporttyq bastamalarynan kórinetin halyqaralyq arenadaǵy belsendi ustanymy bul eldiń «Tanymaldylyq», «Baı mádenı mura», «Bedel» jóninen aldyńǵy qatarǵa jyljýyna yqpal etti.
Qazaqstan ındekste 2023 jyly 36,5 upaımen 79-orynda bolsa, bıyl 35,9 upaımen 80-orynǵa ornalasty. Alaıda ulttyq brend quny bir jylda 6,2%-ǵa artyp, 231 mlrd dollardy (2023 jyly 218 mlrd dollar) qurady. Qazaqstannyń «Bedel», «Turaqty damý», «Tanymaldylyq» komponentteri joǵary baǵalanǵan.
«Jahandyq jumsaq kúsh ındeksi» zertteýshi ǵalymdarǵa, mamandar men sarapshylarǵa statıstıkalyq málimetteri, taldamalyq derekteri, saýalnama qorytyndysynyń kórsetkishterimen qundy aqparat kózi bolyp sanalady.
Marııa JYLQYShIEVA,
Qazaqstan qoǵamdyq damý ınstıtýtynyń sarapshysy
