Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Túrkistan oblysynda 11 etnomádenı birlestik jáne olardyń aýdandar men qalalarda fılıaldary men ókildikteri jumys isteıdi. Sondaı-aq 10 jastar qanaty, jeksenbilik mektepter jáne aqsaqaldar, analar, medıasııa keńesteri bar. Etnomádenı birlestikter óńirdiń qoǵamdyq jumystary men qaıyrymdylyq is-sharalarynda da belsendilik tanytyp júr. Bir-eki ǵana mysal keltirelik, jýyrda elimizdiń sý basqan aımaqtaryna alańdaýshylyq bildirgen QHA Aqsaqaldar keńesi zeınetaqylarynan jınaqtap, bas-aıaǵy 570 myń teńge aýdardy. Al Qazaqstan halqy Assambleıasynyń «Júrekten – júrekke» aksııasy aıasynda oblystyq ózbek jáne túrik etnomádenı birlestikteri birlese otyryp, 5 júk kóligine tıelgen gýmanıtarlyq kómekti sý basqan aımaqtarǵa jóneltken. Jalpy, Túrkistan oblysy QHA janyndaǵy qurylymdar men etnomádenı birlestikterdiń uıymdastyrýymen sý basqan óńirlerge 88 mln teńgeden astam qarjynyń gýmanıtarlyq kómegi jiberildi. Bul – el bolyp jasalyp jatqan ıgi iske kóptiń biri bolyp atsalysý. Osy oraıda jyldar boıy qaıyrymdylyq isterge muryndyq bolyp, el alǵysyna bólenip júrgen jandar da az emes.
Túrkistan qalasynyń turǵyny, ulaǵatty ustaz, qalalyq etnomádenı birlestiktiń tóraǵasy Raıymjan Qoshqarov jurtshylyqqa «Úles» qoǵamdyq qory arqyly jasaǵan qaıyrymdy isterimen de jaqsy tanys. Ol basqaryp otyrǵan qor birneshe jyldan beri úı salyp, baspanaǵa muqtaj otbasyǵa tegin berip keledi. Osylaısha, «Úles» qory qyryq úıdi tabys etken. Halyqqa qajet ıgilikti isti atqaryp kele jatqanyna 14 jyldaı bolǵan qor eń alǵashqy úıdi úsh jyl salǵan. Odan keıin jylda bir úıdi paıdalanýǵa bere bastady. Bertin kele bir jylda bes úı salyp tapsyrǵan jaǵdaıǵa jetken.
«Janymyzda qaıyrymdy jigitter qatary kóbeıdi. Bizge árkim óz erkimen keledi. Baǵalaı bilsek, jaqsy adamdar kóp. Jaıdan jaı, sebepsiz eshteńe bolmaıdy. Belgili bir otbasyna úı salyp beretin kezde bári jan-jaqty tekseriledi. Rasynda da ol otbasy muqtaj ba? Negizinen, turmysy nashar, shıetteı bala-shaǵamen jesir qalǵan, aýylda turatyn muqtajdardy baspanaly ettik. Túrli taǵdyr. Qyryq úıdiń kiltin taǵdyry bir-birine uqsamaıtyn qyryq janǵa berdik. Mysaly, birinshi úıdi salýǵa mynadaı oqıǵa sebep boldy. Bir úıde qonaqta otyrsaq, áke-sheshesi qaıtys bolǵan úsh bala týraly sóz boldy. Bir bólmeli úıde turady eken. Osy jetimderdiń jaǵdaıy qatty oılandyrdy. Sodan dostaryma aıtyp, qurylysqa qajetti tas, sement túsirdik. Kóptep, kómektesip, asarlatyp birinshi jyly irgetasyn quıdyq. Ekinshi jyly qabyrǵasyn kóterdik. Úshinshi jyly tóbesin jaýyp berdik. Sóıtip júrgende álgi úsheýdiń úlkeni úılenetin boldy. Ony úılendirip, úıdiń kiltin tapsyrǵanbyz. Qazir úsh-tórt bala-shaǵasy bar, ósip-ónip otyr. Jalpy, biz úı salýdy ádeıi josparlaǵan joq edik. Jaǵdaı ózi osylaı bastalyp, jalǵasyp ketti», deıdi R.Qoshqarov.
Búginge deıin salynǵan qyryq úıdiń jıyrma shaqtysy baspanaǵa muqtaj jandardyń jer teliminde boı kótergen. Mysaly, Túrkistanda bir úıde úsh birdeı múgedek jan turady. Jańbyrdan qabyrǵalary mújilip, qulaıyn dep turǵan úıdi buzyp, «Úles» qory qaıta salyp bergen. Qordyń qaıyrymdy isterin estip, kómek surap keletinder de az emes.
Raıymjan Abdýsattaruly mektepte tarıh páninen sabaq beredi. «Úles» qaıyrymdylyq qoryndaǵy jumysyna qosymsha Qazaqstan halqy Assambleıasy janyndaǵy qalalyq ózbek etno-mádenı birlestiginiń tóraǵasy retinde Túrkistan, Kentaý, Sozaq óńirlerinde el birligi men tatýlyǵyn saqtaý jolynda aıanbaı eńbek etip júr. Osyndaı eseli eńbekteri elenip, aldyńǵy jyly Astanada «Jomart jan» tósbelgisimen marapattalsa, Almaty qalasynda ótken mesenattar forýmynda «Altyn júrek» nomınasııasynyń júldegeri atandy. Pedagogıka salasynyń úzdik qyzmetkeri. Odan basqa da respýblıkalyq, oblystyq, qalalyq deńgeıdegi marapattardyń ıesi. Jan jary Maqsýda Iýsýbalyqyzy da ustazdyq jolynda. Ekeýi bes perzenttiń ata-anasy, on nemereniń ata-ájesi.
«Jalǵyzdyń úni shyqpas, jaıaýdyń shańy shyqpas» degen halyq danalyǵy. Saýaby mol osy qaıyrymdylyqtyń bári meniń dostarymnyń, shákirtterimniń, jalpy atsalysyp otyrǵan kópshiliktiń yntymaǵynyń nátıjesi», deıdi Raıymjan Abdýsattaruly.
Qoǵamdyq uıym baspana salyp, aýqymdy jumysty qalaısha júzege asyryp otyr degen suraqtyń týyndaýy zańdy. Baspana salýǵa qajet qarjy qalaı jınaqtalady? Búginde «Úles» qaıyrymdylyq qorynyń úsh júzge jýyq múshesi bar. Olardyń basym bóligi – on saýsaǵynan óner tamǵan ustalar men sheberler, qurylysshylar, baspana salýǵa mashyqtanǵan mamandar. Iаǵnı qaıyrymdy jandar tikeleı jumysynan tys ýaqytta salynyp jatqan qurylysqa kelip qolushyn beredi. Qurylys materıaldary da keıde qordyń ózinen, keıde qaıyrymdylyq aksııalardyń, demeýshilerdiń esebinen jınaqtalady. Yntymaq, birliktiń nátıjesinde ımandylyq uıyǵan Túrkistan qalasynda kópke úlgi bolarlyq osyndaı ıgi ister atqarylyp keledi.
Túrkistan oblysy
