Toı qarsańyndaǵy «tosynsyı»
Ol áý basta ákesiniń jón kórsetýimen memlekettik qyzmetker bolǵysy keledi. Kásibı mansabyn sol kezdegi Kólik jáne kommýnıkasııa mınıstrliginde 2012 jyly bastap, 2016 jyldyń sońyna deıin eńbek etedi. Sol jyly baýyrlary Astanaǵa oqýǵa túsip, Temir eldegi áke-sheshesiniń qolyna barady. Jańaózendegi qalalyq bilim bólimine konkýrstyq negizde qyzmetke ornalasady. Týǵan ólkege oralýdyń sońy kútpegen oqıǵamen aıaqtalady.
– Jańaózende qalalyq bilim bólimi basshysynyń orynbasary qyzmetine kiristim. Mindetim – qarjy jáne ekonomıkalyq baǵytta, kiris-shyǵys esepterin qadaǵalaý boldy. Sol jyly qalyńdyǵyma syrǵa salyp, toı qamyna daıyndalyp júrgen edim. Aıaq astynan sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres qyzmetiniń jigitteri meni kádimgi qoǵamdyq monsha ishinde tutqynǵa aldy. Sebebin ózim de bilmedim basynda. Sondaǵy qoıar kinási – men laýazymymdy asyra paıdalanyp, aqsha bopsalappyn. Áli kúnge deıin jazyqsyz ekenimdi dáleldeı almaı kelemin. Joǵary sotqa deıin barsam da nátıje shyqpady. Menińshe, «aıypty» bolýyma sol jyldary Jańaózendegi jalǵyz gımnazııaǵa balalardy esh synaqsyz qabyldatý, mektepterde ystyq tamaq uıymdastyrý boıynsha kásipkerlerdiń keıbir konkýrstyq talaptardy durys oryndamaýyna, basqa da kemshilikterge qarsy turǵanym sebep bolǵan sııaqty. Arnaıy jala uıymdastyryp, qyzmetten qýdy. Eń jamany, paraqor atandym. 2017 jyly 15 jeltoqsanda qylmystyq is qozǵap, memlekettik qyzmetpen aınalysýǵa tyıym saldy. Sot sheshimimen 20 mln teńge aıyppul ildi. Páterimdi satyp, odan qutyldym. Qansha aryzdansam da qolym ádildikke jetpedi. Eki jylǵa jýyq izdendim. Istiń sońy bolmaıtynyn túsingende, qolymdy bir siltedim, – deıdi keıipkerimiz.
Toı qarsańynda «tosynsyıǵa» tap bolǵan jigitimiz sottan keıin shańyraq kóterdi. Biraq bir jarym-eki jyldaı jumyssyz qaldy. Sol aralyqta ákesi de belgili sebeptermen qyzmetten bosaıdy.
«Shyny kerek, qatty kúızeldim. Tipti aıaǵy aýyr kelinshegim áldebir táttini qalap jegisi kelgende, ony alyp bere almaǵan kezim de boldy. Biraq ústimnen aryz uıymdastyrýǵa qatysqan, arnaıy uıymdastyrýmen para bermek bolǵan kásipker keıin shyndyǵyn aıtty. Ol azamat ózine qol jumsap, dúnıeden qaıtty. О́lerinen buryn hat jazyp, óz qaltasyna salyp ketipti. Onda meniń jazyqsyz ekenim, ózin osyǵan qorqytyp ıtermelegen adamdar týraly da jazylǵan. Arnaıy ekspertızada jazýdyń sol marqumdyki ekeni anyqtaldy», dedi Temir.
Synaqtan keıingi serpilis
2018 jyldyń ortasynan 2020 jylǵa deıin jumyssyz bolǵan jigit alǵa qoıǵan arman men úmitin qatar ustap, ózine múlde tanys emes bıznes salasyna bet burady. Odan basqa amaly da joq, óıtkeni jumys berýshi aldymen «sottylyǵy joq» degen anyqtama suraıtyn.
«Pandemııa kezinde eshki baǵyp, sútin satqanbyz. Solaı júrip, et satý naryǵynda qarjy mol bolatynyn bildim. О́zimiz úıge et alǵanymyzda 60-70 myń teńge shyǵyndaımyz. Nege osy salany baıqap kórmeske? Eseptesem, Jańaózende 170 myń adam turady eken. Statıstıka boıynsha bir adam ortasha eseppen 6,4 kılo et jeıdi. Men ádeıi 170 myń turǵyndy 150 myń dep alyp, 6,4 kılo etti salmaǵyn túsirip, 2 kılo dep eseptedim. 150 myń adam bir aıda eki kılo et jegenniń ózinde, bul – 300 tonna et. Biz jaqta et baǵasy 3000 teńge bolsa, 900 mln teńge qarjy degen sóz. Qarapaıym esep qoı. Osy nıetpen az-azdan kásip bastap, et satý isin jiti zertteı tústim. Onyń ústine bir ýaqyttary ózimiz úıden soımasaq, syrtqa baryp satyp alatyn ettiń sapasyna da kúmán kele bastady. Bul qandaı mal, qalaı soıyldy degen suraqtar týyndady», deıdi búgingi kásipkerimiz.
2020 jyly 21 qyrkúıekte «Korkem Alem» seriktestigin ashyp, ony zańdy túrde tirkegen soń Temir kórshi Oral qalasyndaǵy «Qorjyn» et kombınatymen baılanysyp, ózara kelisim arqyly Jańaózenge et tasymaldaýǵa kirisedi.
«Jergilikti bılikten qoldaý boldy. О́ıtkeni buryn et mol kólemde Qostanaı jaqtan kelip turdy. Bizde mektep, balabaqshadan bólek, munaı kompanııasy kóp. Olardyń ashanasyna et kerek. Basynda Qostanaı jaqtan keletin kólemnen birneshe ese az kólemde et tasyp júrdik. Keıin jaqyn adamdarymnyń biri, Sahı esimdi azamattan qaryzǵa aqsha alyp, kásipti keńeıttim. «Jańaózen qalasynda et kombınatyn salý jáne Jańaózen, Aqtaý qalalarynan et satý dúkenderin ashý» týraly bıznes-jobamdy qorǵap shyqtym. Ákimdik pen munaı kompanııalary jobama qyzyǵýshylyq tanytty. Mekemelermen kelisimshartqa otyra bastadyq. Al kásiporyn ataýyn «Korkem Alem» dep qoıǵan sebebim – aldymdaǵy endigi álem tek ádemi, kórkem bolyp qalyptassa eken degen nıetten týdy», dep alǵashqy qadamdaryn eske aldy.
Qazaq qazanyna et salmaı otyra ma?
Jobasy sátti qoldaý tapqan soń Temir Lesov birden kombınattyń joba-syzbasyn daıyndap, eski mal soıý ornyn tabady. Tolyq jóndeýden ótkizip, úlkeıtedi. Bul úshin senimgerlikpen jaqyndarynan taǵy da qaryz alady.
«Kombınat ashatyn kezde qoldanystaǵy zańnyń barlyq erejesin, aktilerin qarap, et óndirisi men satý boıynsha 152 ereje men talap bar ekenin bildik. Kompanııa sol sharttardyń barlyǵyn oryndap keledi. 166 qyzmetker bar. Ortasha aılyq – 290 myń teńge. Qyzmetkerlerdiń bári de jergilikti azamattar. Investısııany eń aldymen osy adamı resýrstarǵa quıýǵa, qyzmetkerlerdi oqytyp, biliktilikterin arttyryp otyrýǵa tyrysamyz. Birneshe qyzmetkerimiz bıyl etken eńbegi úshin Aýyl sharýashylyǵy mınıstrinen arnaıy tósbelgi, Qurmet gramotasy men Alǵyshat aldy. Bul da biz úshin, jergilikti mamandar úshin úlken serpilis boldy. Iаǵnı jobamyzdyń tek ekonomıkalyq emes, áleýmettik mańyzy da bar. Rasy sol, Mańǵystaýda et kombınaty buryn bolmaǵan. Al qazir oblystaǵy alǵashqy ári jalǵyz, dinı basqarmanyń halal sertıfıkatyn alǵan et kombınatymyz bar. Zamanaýı jabdyqtarmen qamtylǵan. Bir aıda usaq maldan bólek, 400 basqa deıin iri qara soıamyz. Oblyspen birge Jańaózen halqynyń 35 paıyzyn etpen qamtımyz. Endi aldaǵy ýaqytta Aqtaý qalasynan et dúkenderin ashamyz», deıdi.
Kásipkerdiń aıtýynsha, úıinde mal ustaıtyn shaǵyn sharýashylyqtar bolmasa, oblysta iri bordaqylaý alańy joq. О́ńir tabıǵaty ózgeshe bolǵandyqtan, munda túıe men usaq mal ustaý ǵana tıimdi. Onyń ústine Prezıdent Mańǵystaýǵa jasaǵan saparynda osyndaǵy aýyl sharýashylyǵyn damytý men óńirdiń Kaspıı arqyly júzege asyrýǵa bolatyn eksporttyq múmkindigin de basa aıtyp ótken edi. Sondyqtan Mańǵystaý men jaqyn oblystardan bólek, О́zbekstan, Iran syndy alys-jaqyn shetelge ónim shyǵarý da josparda bar. Ol úshin tıisti qujattar men eksportqa shyǵarý ruqsatyn alǵan. Temir aldaǵy ýaqytta Batys Qazaqstan oblysynan úlken kólemde bordaqylaý alańyn salmaq.
Mal ózge oblystardaǵy bordaqylaý alańynda alty aı baǵylady. Odan keıin kombınatqa ákelip, soıylyp, jiliktelip, ónim fırmalyq dúkender arqyly satylymǵa shyǵady. Qazir jartylaı sıkldi óndiris bolyp esepteletin seriktestik aldaǵy eki-úsh jyl ishinde tolyq sıkldi óndiriske kóshýdi josparlap otyr. Bul – maldy jeke bordaqylaý alańynda ustap, basyn kóbeıtip, sol maldy kombınatta soıyp, ári qaraı tutynýshylarǵa jetkizý degen sóz.
«Kombınatta maldy sharıǵat jáne sanıtarlyq talabyna saı soıyp, jilikteımiz. Ár maldyń etin barlyq talapqa saı jabdyqtalǵan ózimizdiń zerthanada tekseremiz. Mamandarymyz turaqty túrde arnaıy kýrstan ótip turady. Sonymen qatar úderisti avtomattandyrý jáne qyzmetkerlerdi basqarý isin ári qaraı júıelep jatyrmyz. Qazir fermerlerde mynadaı másele bar. Olar ózderi ósirgen maldy qaıda ótkizerin bilmeı jatady. О́ıtkeni et qabyldaıtyn úlken kombınat kóp emes, oblysta bizden basqasy joq deýge de bolady. Alda búkil el boıynsha «Korkem Alem» brendimen et satýdy qolǵa alsaq deımiz. Qazir Jańaózende eki dúkenimiz bar, úshinshi et dúkeni jaqynda ashylady. Oblys ortalyǵy Aqtaýda bıyl eki dúkendi iske qoscaq dep otyrmyz. Barlyq esep-qısabymyz ashyq. Kompanııa ashylǵaly memleketke 300 mln teńgeden asa salyq tóledik», deıdi Temir.
Tabys syry
Qyzyq ári qýana aıtatyn bir dúnıe bar. «Korkem Alem» dúkeninde kóbimiz bile bermeıtin bujy, jumyr, úlpershek, qaryn búrme sııaqty 12 túrli ulttyq as satylymda bar. Odan bólek 52 túrli jartylaı fabrıkat, eritilgen toń maı, farsh ta – dúken sóresinde. Bir jylda 250 tonnadan asa tórt túliktiń eti naryqqa satylady. Baǵasy – 2500-3200 teńge aralyǵynda.
«Elde et óndirisimen aınalysatyn kompanııalar barshylyq qoı. Biraq basym bóligi umyt bola bastaǵan ulttyq taǵam túrlerin naryqqa shyǵaryp júrgen joq. Ony daıyndaıtyn áje-apalarymyz da azaıa bastady. Sol sebepti osyndaı taǵam túrlerin satylymǵa shyǵardyq. Úıine aparyp, lezde pisirip jeı qoıatyndaı daıyndap, jartylaı fabrıkat kúıinde usyndyq. Suranys óte joǵary. Keıde jetpeı qalyp jatady. О́nimderimiz byltyr Astanadaǵy Mańǵystaýdyń mádenıet kúnderinde elordalyqtarǵa usynylyp, eki kúnge josparlap aparǵan ónimderimiz jarty kúnge jetpeı satylyp ketti. Odan bólek «Atameken» kásipkerler palatasy uıymdastyratyn jyl saıynǵy kórme-baıqaýda oblys boıynsha «Úzdik azyq-túlik taýary-2023» atalymyn jeńip, ári qaraı Astanadaǵy úlken kórmede de baǵalandy», deıdi.
Temir jetken tabystyń syry namysta sekildi. Taǵdyr jolynda tabany taısa da jyǵylmaǵan jańaózendik jigittiń aldaǵy maqsaty da aıqyn.
