Foto: primeminister.kz
Prezıdenttiń ekonomıka salalaryn sıfrlyq transformasııalaý jónindegi tapsyrmasyn oryndaý aıasynda ǵylym men naqty sektor kooperasııasyn nyǵaıtý, sondaı-aq ǵalymdardy qoldaý sharalary talqylandy.
Jıyndy ashqan Premer-mınıstr jańa Konstıtýsııa jobasyn ashyq ári naqty túsindirýdiń mańyzdylyǵyna toqtaldy. Qujatta qoǵamda bolyp jatqan josparly saıası jáne ekonomıkalyq ózgerister kórsetilip, el damýynyń jańa baǵdarlary, onyń ishinde bilim, ǵylym jáne ınnovasııa salasyndaǵy basymdyqtar belgilengeni atap ótildi.
«Ata zańnyń jańa jobasy – bolashaqqa baǵdarlanǵan progressıvti qujat. Onda adam jáne onyń quqyqtary men bostandyqtary memlekettiń negizgi basymdyǵy retinde jarııa etildi. Biz Konstıtýsııa jobasynda Prezıdent Qasym-Jomart Kemeluly Toqaevtyń «Zań men tártip» jappaı ústemdik qurǵan, «Ádiletti ári taza Qazaqstandy qurý» ıdeıasy halyqtyń keń qoldaýyna ıe bolǵanyn kórip otyrmyz. Jaýapty ári jasampaz otanshyldyq ıdeıasy basty orynǵa qoıylady. «Kúshti Prezıdent – yqpaldy Parlament – esep beretin Úkimet» tujyrymdamasy saıası júıeniń turaqtylyǵy men sabaqtastyǵyn ornyqtyra túsedi», dedi Oljas Bektenov.
Jahandyq deńgeıdegi ózgerister men joǵary tehnologııanyń qarqyndy damýy jáne «orta derjavalar» róliniń artýy jaǵdaıynda konstıtýsııalyq reformanyń zaman talabyna saı ýaqtyly jasalǵan qadam ekeni basa aıtyldy.
Talqylaý barysynda ǵylymı ortanyń ókilderi jańa Konstıtýsııa jobasyn qoldap pikir bildirdi. Ǵylymdy memlekettiń turaqty damýynyń negizi retinde shoǵyrlandyrý jónindegi bastamalar erekshe atap ótildi.
«Jańa Konstıtýsııa jobasy adam quqyǵy men bostandyǵyn memlekettiń basty basymdyǵy retinde bekitip qana qoımaı, Qazaqstannyń uzaqmerzimdi ǵylymı-tehnologııalyq damýynyń negizi sanalady», dedi Ulttyq ǵylym akademııasynyń prezıdenti Aqylbek Kúrishbaev.
«Búgingi tańda medısına ǵylymynyń damýy – ǵylymı progress qana emes, sonymen qatar ulttyq qaýipsizdik pen ornyqty densaýlyq saqtaý júıesin nyǵaıtýdyń negizgi faktory. Konstıtýsııanyń jańa jobasynda ǵylymdy memlekettiń turaqty damýynyń negizi retinde qarastyrý asa mańyzdy ekeni sózsiz. Bul ǵylymı bilim men zertteýlerdiń jáne ǵylymı kadrlardyń elimizdiń qosalqy emes, tikeleı strategııalyq resýrsy ekenin moıyndaýdy bildiredi», dedi akademık Vıacheslav Lokshın «ómir jáne densaýlyq týraly ǵylym» baǵytyn strategııalyq deńgeıge shyǵarý qajettiligin atap ótip.
Osyǵan baılanysty jasandy ıntellekt jáne úlken derekter bazasynda sheshimderdi engizý, sıfrlyq dıagnostıka men telemedısınany damytý, medısına ǵylymynyń kadrlyq áleýetin nyǵaıtý máseleleri de kún tártibinde ózekti bola tústi.
Jańa Konstıtýsııa jobasyn halyqqa túsindirý: Arandatýshylar zań aldynda jaýap beredi
Jıynǵa qatysýshylar ǵylymnyń ekonomıkaǵa qosatyn úlesin arttyrý máseleleri boıynsha pikir almasty. Búgingi tańda memleket qajetti jaǵdaılar jasaý jáne bıznes tarapynan ınvestısııa salýdy yntalandyrý úshin júıeli sharalar qabyldap jatyr. Ǵylymı ázirlemelerdi qarjylandyrýǵa jumsalatyn shyǵystardyń 300%-na deıin salyqtyq jeńildikter engizilgen. Bıýdjet kodeksinde jer qoınaýyn paıdalanýshylardyń óndirýge jumsaıtyn shyǵystarynyń 1%-yn ortalyqtandyrylǵan túrde bıýdjettik baǵdarlama arqyly ǵylymı-zertteý jáne tájirıbelik-konstrýktorlyq jumystarǵa (ǴZTKJ) aýdarý mindeti bekitilgen. Úsh jyl ishinde respýblıkalyq bıýdjetten ǵylymdy qarjylandyrý kólemi 3,5 esege ulǵaıyp, 2026 jyly 214 mlrd teńgeni qurady. Prezıdent 2029 jylǵa qaraı bul kórsetkishti IJО́-niń 1%-na deıin jetkizý mindetin qoıdy.
«Jalpy alǵanda, otandyq ǵylymnyń tıimdiligin, onyń ınvestısııalyq tartymdylyǵyn, barlyq prosesterdiń aıqyndylyǵy men ashyqtyǵyn arttyrý baǵytynda aýqymdy ári júıeli jumys júrgizilip jatyr. Akademııa elimizdiń strategııalyq damýyna qoldaý kórsetetin negizgi zııatkerlik ortalyqqa aınalýy qajet. Dál osy jerde ekonomıkany damytýdyń ǵylymı negizdelgen boljamdary jasalyp, álemdik ınnovasııalyq ortalyqtarmen berik ǵylymı baılanystar nyǵaıtylýǵa tıis», dedi Oljas Bektenov.
Ulttyq ǵylym akademııasynyń prezıdenti Aqylbek Kúrishbaev ekonomıkaǵa ǵylymı ázirlemelerdi engizýdi jedeldetýge baǵyttalǵan sharalardy usyndy. Akademııa forsaıtty josparlaýdyń turaqty quralyna aınaldyrǵany atap ótildi: memlekettik organdardyń, ǵylym men bıznestiń qatysýymen 70 óńirlik jáne salalyq sessııalar ótkizildi, 220 perspektıvalyq mindetter qalyptastyryldy jáne baǵdarlamalyq-nysanaly qarjylandyrý úshin 65 ǵylymı-tehnıkalyq tapsyrmalar daıyndaldy. Budan basqa, jańa tórt deńgeıli teńdestirilgen basymdyqtar júıesine kóshý jáne ony Joǵary ǵylymı-tehnıkalyq komıssııa alańynda bekitip alý usynyldy. Bul sheshim strategııalyq mindetterdi sheshýge jáne irgeli ǵylymdy qoldaýǵa múmkindik beredi.
Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha qurylǵan Ǵylym jáne tehnologııalar jónindegi óńirlik keńesterdiń mańyzdylyǵy atap ótildi, olar jergilikti jerlerde ǵylymı-ınnovasııalyq damýdy basqarýdyń pármendi tetigi bolýǵa tıis.
Jańa Konstıtýsııa týraly jalǵan aqparat taratqan azamat jazalandy
Salalyq memlekettik organdardyń ókilderi ǵylymı-zertteý jáne tájirıbelik-konstrýktorlyq jumystardyń is júzindegi nátıjeleri týraly baıandama jasady. О́nerkásip jáne qurylys mınıstri Ersaıyn Naǵaspaev taý-ken metallýrgııa kesheni boıynsha sońǵy bes jylda sala kásiporyndary shamamen 150 mlrd teńge ınvestısııalap, 1,5 myńnan astam jobany júzege asyrǵanyn atap ótti. Ázirlemelerdi engizý tikeleı ekonomıkalyq tıimdilikti jáne ónerkásiptik qaýipsizdikti arttyrýdy qamtamasyz etedi.
Agroónerkásip kesheni salasynda baǵdarlamalyq-nysanaly qarjylandyrý jáne otandyq ázirlemelerdi engizý nátıjeleri usynyldy. Máselen, memlekettik tizilimde Ulttyq agrarlyq ǵylymı-bilim berý ortalyǵyna enshiles uıymdary ázirlegen otandyq seleksııanyń 743 sorty men gıbrıdi tirkelgen. Egis alqaptarynyń shamamen 60%-yna otandyq tuqymdar egiledi. Sońǵy eki jylda óńdeý salasynda naryqqa ósimdik sharýashylyǵy ónimderiniń 11 túri shyǵaryldy.
Sondaı-aq óńirlerdiń ǵylymı-ınnovasııalyq ekojúıeni damytý jónindegi usynystary tyńdaldy. Aqtóbe oblysynyń ákimi Ashat Shaharov joǵary oqý oryndarynda zerthanalyq bazany damytý, ınnovasııalyq tehnoparkte jobalardy júzege asyrý jáne sheteldik ǵalymdardy tartý týraly málimetterdi usyndy. Shyǵys Qazaqstan oblysynyń ákimi Nurymbet Saqtaǵanov sırek kezdesetin jáne asa mańyzdy materıaldardy zertteýdi damytý, tehnologııalar transfertin keńeıtý jáne Horizon Europe aıasyndaǵy jobany qosa alǵanda, halyqaralyq yntymaqtastyq jónindegi josparlardy tanystyrdy.
Myńjyldyq tarıhtyń sabaqtastyǵy – jańa Konstıtýsııa jobasy aıqyndap bergen baǵdar
Sonymen qatar fızıka-matematıka ǵylymdarynyń doktory, atom energetıkasy qaýipsizdigi, basqarylatyn termoıadrolyq sıntez, radıoekologııa jáne radıasııalyq tehnologııalar salasy boıynsha professor Erlan Batyrbekov, fızıka-matematıka ǵylymdarynyń doktory Asqar Jumadildaev pikir bildirdi. 2025 jylǵy jeltoqsanda Úkimet bekitken Ǵylymdy shoǵyrlandyrý aýmaqtaryn qurýdyń jáne damytý tujyrymdamasy ǵylymı áleýetti shoǵyrlandyrýǵa, ozyq tehnologııalardy jedel engizýge jáne ǵylymı kadrlardy daıarlaýǵa jaǵdaı jasaıtyny atap ótildi. Kremnıı salasyn damytý máselelerine, sonyń ishinde kremnııdi zertteý salasyndaǵy irgeli zertteýlerge jáne elimizdiń tehnologııalyq damýy úshin mańyzdylyǵyn kórsete otyryp, beıindi zaýyttar salýǵa nazar aýdaryldy.
Jıyn qorytyndysy boıynsha birqatar tapsyrma berildi.
- Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligi salalyq memlekettik organdarmen birlesip 2026 jylǵy 1 naýryzǵa deıin Ǵylym akademııasynyń ǵylymı tehnologııalyq damýdyń basymdyqtaryn aıqyndaýdyń jańa modelin qalyptastyrý jónindegi usynystaryn qarasyn.
- Salalyq memlekettik organdar 2026 jylǵy 1 naýryzǵa deıin salalardyń tehnologııalyq jáne óndiristik mindetterin sheshý men qoldanbaly ǵylymı ázirlemelerdi engizý jónindegi jol kartalaryn bekitsin.
- О́ńir ákimderi óńirlik ǵylymı-tehnologııalyq keńesterge jeke basshylyq jasap, qalyptastyrsyn. Ulttyq ǵylym akademııasymen birlesip, 2026 jylǵy 1 sáýirge deıin óńirlik mamandaný jáne forsaıttyq zertteýlerdiń nátıjelerin eskere otyryp, ǵylymı-tehnıkalyq tapsyrmalardy bekitsin.
- Ulttyq ǵylym akademııasy 2026 jylǵy 1 sáýirge deıin Ǵylymı-tehnologııalyq forsaıt ortalyǵyn qurýdy jáne tıisti zertteýler júrgizýdi qamtamasyz etsin.
- Sý resýrstary jáne ırrıgasııa mınıstrligi Jasandy ıntellekt jáne sıfrlyq damý, Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrlikterimen birlesip, 2026 jylǵy 1 mamyrǵa deıin sý resýrstaryn basqarý úshin jasandy ıntellekt tehnologııalaryn damytý jónindegi jobany iske qosýdy qamtamasyz etsin. Ulttyq ǵylym akademııasymen birlesip, 2026 jyldyń sońyna deıin Qazaqstannyń sý-energetıkalyq resýrstarynyń kartasyn daıyndasyn.
