Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Baıqaǵanymyzdaı, jylyjaı ishinde «EIR F1», «Kavagýchı F1», «Brıoza F1» atty qyzanaq pen «Valıgora F1», «MEVA F1» sortty qııar túrleri ósedi.
«Munda 20-ǵa jýyq qyzmetker bar. Biri jylyjaıdyń ishki temperatýrasyn qadaǵalasa, endi biri ónimdi jınaý, sorttaý jumystarymen aınalysady. Ár ónim aldymen kóshet túrinde ósirilip, keıinnen jylyjaıǵa ornalastyrylady. Bul jumystarǵa bekitilgen bas agronom bar, ol barlyǵyn jaýapkershilikpen úılestiredi», deıdi seriktestiktiń joba jetekshisi Amankeldi Taýkenov.
Kóshetterge tamshylatyp sýarý ádisi qoldanylady. Bas agronom Aıbol Ramazannyń aıtýynsha, barlyq kókóniske kerekti tyńaıtqysh pen qorektik zattar osy sýǵarý júıesi arqyly birge beriledi. Bul ǵylymda «gıdroponıka» dep te atalady. Iаǵnı ósimdikterdi topyraqsyz, jasandy ortada qorektik zattardyń sýdaǵy eritindisinde ósirý ádisi. Rasymen de mundaǵy kóshetter arnaıy qorapqa kıgizilgen mıneraldy maqtada ósirilip jatyr.
«Jylyjaıda ár kókónistiń ósý men ónim berý ýaqyty bar. Mysaly, qııar kóshetin shyǵarý úshin kóshethanada dánegin egip, bir aı shamasynda baptap, ósiremiz. Al odan soń kóshet kúıinde jylyjaıǵa aýystyrylady. Artynsha turaqty kútimniń arqasynda 3-4 aptadan keıin ónim bere bastaıdy. Qııardy kúnde jınasaq, qyzanaq kúnara teriledi. Jylyjaı jyl boıy jumys isteıdi. Aıta keteıin, qııar kóshetteriniń ónim berý ýaqyty tórt aıǵa deıin sozylady. Al qyzanaqtan uzaq merzim, ıaǵnı 8 aı boıy ónim alynady. Ár kókónistiń ýaqyty bitken soń, qaıta kóshetter ákelip, jumys úderisi qaıtalana beredi», deıdi bas agronom.
Onyń aıtýynsha, jylyjaıdaǵy barlyq kókónis alqaby 1,5 gektar bolsa, onyń ishindegi ónimdilik kólemi – 1,2 gektar. Osynyń ishinde 800 sharshy metrde salat japyraqtary (batavııa, karmezı, bazılık, jalbyz) egilse, dál osyndaı aýmaqta qulpynaı ósip tur. Qalǵan aýmaq qııar men qyzanaq daqylyn ósirýge bólingen.
Sáken Seıfýllın atyndaǵy Qazaq agrotehnıkalyq zertteý ýnıversıtetin támamdaǵan Aıbol Ramazan osy salaǵa qatysty áli de kemshilikter baryn aıtady. Onyń sózinshe, jylyjaı óndirisin damyta tússek, naryqtaǵy kókónis baǵasy da turaqty bolatyny anyq. Biraq bul salaǵa aldymen qyzyǵýshylyq tanytyp, alǵashqy qıyndyǵyna tóze bilse, jaqsy nátıjege jetedi.
«Astana qalasy boıynsha úlken kólemdegi jalǵyz jylyjaı bizdiń seriktestiktiki bolyp otyr. Odan bólek, qala ishinde jarty gektarǵa jýyq aýmaǵy bar jylyjaı baryn estidim. Jalpy aıtpaǵym, Astana qalasyn mundaı ónimmen qamtý úshin joq degende 20 jylyjaı salynýy kerek. Sonda ǵana qala halqynyń suranysyn tolyq qamtýǵa bolady. Al ázirge Astanaǵa keletin ónimderdiń kópshiligi ońtústik óńirden tasymaldanatyny belgili. Tipti О́zbekstan, Túrikmenstan memleketterinen de keletin kókónis pen jemis-jıdek bar», deıdi agronom A.Ramazan.
Búginde jylyjaıdan bir táýlikte ortasha eseppen bir jarym tonna qııar, bir tonnaǵa jýyq qyzanaq jınalady. Sondaı-aq 80-90 kılodaı qulpynaı terilip, 500-600, keıde 800 danaǵa deıin salat japyraǵy daıyndalady.
Seriktestik óz óniminiń basym kópshiligin kóterme baǵamen arnaıy taýarlyq belgisi bar qorappen saýdaǵa shyǵarady. Kóbine-kóp qala dúkenderinen bólek, ortalyq bazarǵa da jiberiledi eken. Sondaı-aq «Led system media» JShS-na qarasty qala ortalyǵynda «QGreen» atymen belgili dúkeni bar. Kókónisterdiń bir bóligi osynda jiberiledi ári kóterme saýda baǵasymen satylady. О́nimniń endi bir bóligi suranysqa oraı qaıta óńdelip, arnaıy konservilenedi.
