Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Jıynda sóz alǵan Oqý-aǵartý mınıstrligi Balalardyń quqyn qorǵaý komıtetiniń tóraǵasy Nasymjan Ospanova:
«Alda kele jatqan Halyqaralyq balalardy qorǵaý kúni bizdiń, ıaǵnı eresekterdiń óskeleń urpaq aldyndaǵy úlken jaýapkershiligin eske salady. О́ıtkeni balanyń eń mańyzdy quqyǵy – baqytty bolý. Bıyl elimizdegi Bala quqyqtary týraly konvensııanyń qabyldanǵanyna 30 jyl toldy. Osy ýaqyt ishinde elimiz balalardyń qaýipsizdigi men ál-aýqatyn arttyrýda úlken joldan ótti. Qazir elimizdegi balalar sany 6,8 mln-dy quraıdy. Resmı boljamǵa qarasaq, 2027 jylǵa qaraı bul kórsetkish 8 mln-ǵa ulǵaıady. Búginde mektepterdegi oryn tapshylyǵy, úsh aýysym jáne apatty jaǵdaıdaǵy mektepter ózekti máselege aınalyp otyr. Ony sheshý úshin «Jaıly mektep» ulttyq jobasy iske asty. Joba tolyq júzege asqan sátte joǵaryda atalǵan máseleler tolyq sheshimin tabady. Bul sharalar balalardyń sapaly bilim alý quqyǵyn qamtamasyz etý úshin qabyldanǵan», dedi N.Ospanova.
Komıtet basshysynyń aıtýynsha, memlekettiń basym mindeti – balalardy kóshede, úıde jáne mektepte qaýipti jaǵdaılardan qorǵaý. Sondyqtan balalar tárbıelenetin, bilim alatyn uıymdarda keshendi qaýipsizdik sharalary júzege asyrylyp jatyr. Elimizdegi memlekettik mektepke deıingi bilim uıymdary beınebaqylaý júıelerimen, lısenzııalanǵan kúzetshilermen, dabyl túımelerimen 100 paıyz qamtylǵan. Mınıstrlik úshin bilim uıymyndaǵy qaýipsiz orta tehnıkalyq qaýipsizdik quraldarymen ǵana shektelip qoımaı, balanyń emosıonaldyq ál-aýqatyn da qamtıdy. Osyǵan oraı Oqý-aǵartý mınıstrligi ázirlegen «Dosbollike» antıbýllıng baǵdarlamasy approbasııadan sátti ótti. Memleket basshysynyń tapsyrmasyn oryndaý maqsatynda Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligimen birlesip, «Meniń baýyrym» volonterlik jobasy júzege asyrylyp jatyr. Joba arqyly balalar durys qarym-qatynas ornatýdy jáne kúrdeli jaǵdaılardyń sheshimin tabýǵa úırenedi.
«Mınıstrlik tamaqtanýdyń sapasyn arttyrý maqsatynda bilim uıymdaryndaǵy balalardyń tamaqtaný standarttaryn qaıta qarady. Monıtorıng toptary qyzmetiniń tártibi týraly zańnamalyq normalar belgilendi. Mektepterde tamaqtaný mádenıetin qalyptastyrýǵa erekshe kóńil bólinedi. Byltyrǵy qyrkúıekten barlyq bastaýysh synyp oqýshysy mektepterde tegin tamaqtanady. Balalardy zorlyq-zombylyqtan, sýısıdten qorǵaý jáne olardyń quqy men ál-aýqatyn qamtamasyz etý jónindegi 2023–2025 jyldarǵa arnalǵan keshendi jospar iske asyrylyp keledi, oǵan balalyq shaqty qorǵaýdyń mańyzdy bastamalary kirdi. Aımaqtyq psıhologııalyq qoldaý ortalyqtaryn damytý boıynsha jumys júrgizilip jatyr. Bul balalardyń kásibı psıhologııalyq kómekke qol jetkizýin qamtamasyz etýge múmkindik beredi. Búginde respýblıkada 14 psıhologııalyq qoldaý ortalyǵy jumys isteıdi. Otbasy, áıelder jáne balalardyń quqyn qorǵaý máseleleri boıynsha «111» memlekettik biryńǵaı senim telefony quryldy. Osyǵan qosa, jaqynda qabyldanǵan «Áıelderdiń quqyqtary men balalardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý týraly» zańǵa sáıkes balalarǵa qatysty zorlyq-zombylyq úshin jaýapkershilik zańnamalyq deńgeıde kúsheıtildi», dedi N.Ospanova.
Dóńgelek ústel otyrysynda baıandama jasaǵan Oqý-aǵartý mınıstrligi Tárbıe jumysy jáne qosymsha bilim departamentiniń dırektory Merýert Medetbekova qazirgi ýaqytta bilim uıymdarynda júzege asyrylyp jatqan «Birtutas tárbıe» baǵdarlamasy týraly aıtty. Spıkerdiń sózine qaraǵanda, oqý oshaqtary baǵdarlamalyq bilim berýmen ǵana shektelmeı, tárbıe berýi qajet.
«Halyqaralyq balalardy qorǵaý kúni – erteńi qoǵamnyń tolyqqandy qorǵaýshylary men jasaýshylary retinde memlekettiń jas azamattary úshin jarqyn bolashaqqa degen úmit pen senimniń sımvoly. Bilim uıymdary akademııalyq bilim berýmen ǵana emes, bolashaq urpaq boıyna jalpyadamzattyq qundylyqtardy sińirip, qoǵamda ózderin senimdi, adal, ádil, qaýipsiz sezinetin, jaýapkershiligi mol, qorshaǵan ortaǵa qurmetpen qaraıtyn tulǵa retinde tárbıeleýge tıis. Osy baǵytta 2023–2024 oqý jylynyń basynan bastap barlyq bilim uıymyna (balabaqsha, mektep, kolledjderge) arnap «Birtutas tárbıe» baǵdarlamasy oqý úderisine engizildi. Atalǵan baǵdarlamanyń maqsaty da – óskeleń urpaqtyń tárbıesin kúsheıtý. Analıtıkalyq taldaý nátıjesinen baıqap otyrǵanymyzdaı, osy oqý jylynda iske asyrylǵan baǵdarlama aıtarlyqtaı eleýli nátıjeler kórsetti. Sonymen qatar shyǵarmashyl ár balanyń shabytyn oıata otyryp, olarǵa myqty qoldaý kórsetetin birqatar jobany atap ketý kerek. Mysaly, «Jetkinshektiń jeti jarǵysy», «Eńbegi adal jas óren», «О́r talapty, ozyq oıly ulan», «Respýblıkam – maqtanyshym», «Ánshýaq», «Meniń baýyrym», «Ekodızaın», «Balalar kitaphanasy», «Kanıkýlda birge kitap oqıyq, basqa da jobalar iske asyrylyp otyr. Ata-analardyń qoldaýymen «Ulttyq kıim kúnin» belgilep, atalyp ótetin boldy, osyǵan qosa «Burymdy qyz» chellendjin uıymdastyrý da – ata-analar men balalardyń bastamasy», dedi M.Medetbekova.
Baıandamashynyń aıtýynsha, jazǵy kanıkýl – balalardyń ómiri men densaýlyǵynyń qaýipsizdigi. Elimizde qazir 10743 balalar demalysyn uıymdastyrý ortalyǵy óz jumysyn bastap jatyr. Onda 14 myń bala jyl boıy saýyqtyrý ortalyqtarynda demalsa, 320 myń bala maýsymdyq saýyqtyrý ortalyqtarynda, 2,7 mln bala mektep janyndaǵy, 275 myń bala shatyrly jáne kıiz úıdegi demalys oryndarynda kanıkýlyn ótkizedi dep josparlanǵan.
Elimizdegi BUU balalar qory (IýNISEF) ókiliniń mindetin atqarýshy Letısııa Bazzı-Veıl Qazaqstandaǵy balalar quqyn qorǵaý deńgeıine toqtaldy.
«Qazaqstan keıingi úsh onjyldyqta balalardyń ómiri men densaýlyǵyn saqtaýda aıtarlyqtaı jaqsy kórsetkishterge qol jetkizdi. Mysaly, elde 5 jasqa deıingi balalardyń ólimi 5 esege azaıdy, sonymen qatar 3–6 jastaǵy balalardyń 90 paıyzy balabaqshamen qamtylǵan. Bárimiz biletindeı, balany erte jastan bastap damytý onyń bolashaqta barlyq qabiletin ashýǵa múmkindik beredi. Qazaqstanda Áleýmettik kodekstiń qabyldanýy, balalarǵa kómek beretin Ulttyq qordyń qurylýy balalardyń áleýmettik jaǵynan qorǵalýyna, bilim alýyna keńirek jaǵdaı jasaıdy. IýNISEF 30 jyldan beri bilim, densaýlyq baǵytyndaǵy baǵdarlamalar arqyly balalardyń quqyn qorǵaýda Qazaqstanmen áriptestik ornatqanyna maqtanady. Qazaqstandaǵy balalardyń 25 paıyzynan kóbi semizdikten jáne artyq salmaqtan zardap shegedi. Bul kóptegen sozylmaly aýrýdyń týý qaýpin joǵarylatady. Biz Qazaqstan Úkimetiniń Ulttyq tamaqtaný baǵdarlamasyn iske qosqanyna qýanyshtymyz ári aldaǵy ýaqytta balalardyń durys tamaqtanýyn qamtamasyz etýge kúsh salamyz», dedi L.Bazzı-Veıl.
